વ્યંસિતં વીક્ષ્ય નિસ્ત્રિંશં સૌભદ્રેણ રણે તદા। સાધુસાધ્વિતિ સૈન્યાનાં પ્રણાદોઽભૂદ્વિશાંપતે
યુદ્ધમાં સુભદ્રાપુત્રે એ તલવારને ટાળી દીધી તે જોઈને સૈનિકોમાંથી 'શાબાશ, શાબાશ'નો ઉલ્લાસ ઉઠ્યો.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નમુખાસ્ત્વન્યે તવ સૈન્યમયોધયન્। તથૈવ તાવકાઃ સર્વે પાણ્ડુસૈન્યમયોધયન્
ધૃષ્ટદ્યુમ્નને આગેવાન બનાવીને કેટલાક પાંડવોના સૈનિકોએ તમારા સૈન્ય સાથે યુદ્ધ કર્યું અને તમારા બધા સૈનિકોએ પણ પાંડવોના સૈન્ય સાથે લડાઈ કરી.
તત્રાક્રન્દો મહાનાસીત્તવ તેષાં ચ ભારત। નિઘ્નતાં દૃઢમન્યોન્યં કુર્વતાં કર્મ દુષ્કરમ્
હે ભરત, ત્યાં તમારા અને તેમના સૈનિકોમાં ભયાનક ગર્જના ઉઠી, કારણ કે બંને પક્ષે વીરોએ એકબીજાને દ્રઢતાથી માર્યા અને દુષ્કર કાર્યો કર્યા.
અન્યોન્યં હિ રણે શૂરાઃ કેશેષ્વાક્ષિષ્ય માનિનઃ। નખદન્તૈરયુધ્યન્ત મુષ્ટિભિર્જાનુભિસ્તથા
યુદ્ધમાં ગર્વીલા વીરોએ એકબીજાના વાળ પકડી, નખ-દાંત, મુઠ્ઠી અને ઘૂંટણથી પણ યુદ્ધ કર્યું.
તલૈશ્ચૈવાથ નિસ્ત્રિંશૈર્બાહુભિશ્ચ સુસંસ્થિતૈઃ। વિવરં પ્રાપ્ય ચાન્યોન્યમનયન્યમસાદનમ્
તેઓએ ગદા, તલવાર અને મજબૂત હાથોથી, એકબીજામાં ખોટ જોઈને, એકબીજાને સતત ઘાયલ કર્યા.
ન્યહનચ્ચ પિતા પુત્રં પુત્રશ્ચ પિતરં તથા। વ્યાકુલીકૃતસંકલ્પા યુયુધુસ્તત્ર માનવાઃ
પિતાએ પુત્રને માર્યો અને પુત્રએ પણ પિતાને માર્યો; મનમાં ઉથલપાથલ થઈ ગયેલી એ લોકો ત્યાં યુદ્ધ કરતા રહ્યા.
રણે ચારૂણિ ચાપાનિ હેમપૃષ્ઠાનિ મારિષ । હતાનામપવિદ્ધાનિ કલાપાશ્ચ મહાધનાઃ
યુદ્ધમાં સોનાથી શોભિત ધનુષ્યો અને મૃત્યુ પામેલાં વીરોના કિંમતી તૂણીઓ જમીન પર ફેંકાઈ ગઈ હતી, હે મહાન.
જાતરૂપમયૈઃ પુઙ્ખૈ રાજતૈર્નિશિતાઃ શરાઃ। તૈલધૌતા વ્યરાજન્ત નિર્મુક્તભુજગોપમાઃ
સોનાની પાંખવાળા અને ચાંદીના તીક્ષ્ણ અગ્રવાળા, તેલથી ચમકાવેલા બાણો, છૂટેલા સાપ જેવાં ઝળહળતા હતા.
ખઙ્ગાશ્ચ દાન્તત્સરવો જાતરૂપપરિષ્કૃતાઃ । ચર્માણિ ચાપવિદ્ધાનિ રુક્મચિત્રાણિ ધન્વિનાં
હાથીદાંતના હથિયારવાળા અને સોનાથી શોભાવેલા તલવારો, તથા ધનુર્ધારીઓના સોનાની આભા ધરાવતા ઢાલો, બધું જમીન પર છૂટું પડેલું હતું.
સુવર્ણાવિકૃતાઃ પ્રાસાઃ પ્રભગ્ના હેમભૂષિતાઃ। જાતરૂપમયા યષ્ટ્યઃ શક્ત્યશ્ચ કનકોજ્જ્વલાઃ
સોનાથી શણગારેલા અને તૂટેલા ભાલા, સોનાની લાકડીઓ અને સોનાની ચમક ધરાવતી શક્તિઓ પણ ત્યાં વિખેરાઈ પડેલી હતી.
અવસ્કન્દાશ્ચ પતિતા મુસલાનિ ગુરૂણિ ચ । પરિઘાઃ પટ્ટસાશ્ચૈવ ભિણ્ડિપાલાશ્ચ મારિષ
ભારે ગદાઓ અને મસાલ, લોખંડના દંડ, પહોળી તલવારો અને ભાંજકાં હથિયારો પણ જમીન પર પડેલા હતા, હે મહાન.
પતિતા વિવિધાશ્ચાપાશ્ચિત્રા હેમપરિષ્કૃતાઃ । કુથા બહુવિધાકારાશ્ચામરા વ્યજનાનિ ચ
વિવિધ પ્રકારના, સોનાથી સુશોભિત ધનુષ્યો જમીન પર પડ્યા હતા. અનેક આકારની ઢાલો અને ચામરાં પણ ચારે બાજુ વિખેરાયેલા હતા.
નાનાવિધાનિ શસ્ત્રાણિ પ્રગૃહ્ય પતિતા નરાઃ। જીવન્ત ઇવ દૃશ્યનતે ગતસત્ત્વા મહારથાઃ
અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો પકડીને પડેલા પુરુષો, જીવ ગુમાવી ચૂક્યા હોવા છતાં, મહાન યોદ્ધાઓ જીવતા હોય તેમ લાગતા હતા.
ગજાવિમથિતૈર્ગાત્રૈર્મુસલૈર્ભિન્નમસ્તકાઃ। ગજાવાજિરથક્ષુણ્ણાઃ શેરતે સ્મ નરાઃ ક્ષિતૌ
ગજોએ દબાવી નાખેલા શરીરો, મુસલથી ફૂટેલા માથા, અને હાથી, ઘોડા તથા રથ દ્વારા કચડાયેલા માણસો ધરતી પર પડેલા હતા.
તથૈવાશ્વનૃનાગાનાં શરીરૈર્વિબભૌ તદા। સંછન્ના વસુધા રાજન્પર્વતૈરિવ શાતિતૈઃ
એ જ રીતે, ઘોડા, માણસ અને હાથીઓના શરીરો ધરતી પર છવાઈ ગયા હતા, રાજા, અને તે દૃશ્ય કાપી નાખેલા પર્વતો જેવું જણાતું હતું.
સમરે પતિતૈશ્ચૈવ શક્ત્યૃષ્ટિશરતોમરૈઃ। નિસ્ત્રિંશૈઃ પટ્ટસૈઃ પ્રાસૈરવસ્કન્દૈઃ પરશ્વથૈઃ
યુદ્ધમાં જમીન પર પડેલા ભાલા, ભાલ, તીરો, જાવલિન, તલવાર, પહોળી તલવાર, બાણ, ભારે ગદા અને કટારીઓથી છવાઈ ગઈ હતી.
પરિઘૈર્ભિણ્ડિપાલૈશ્ચ શતઘ્નીભિશ્ચ મારિષ। શરીરૈઃ શસ્ત્રનિર્ભિન્નૈઃ સમાસ્તીર્યત મેદિની
લોખંડની સળિયા, ગદા અને યુદ્ધના યંત્રો દ્વારા, હે મહાન, ધરતી શસ્ત્રોથી છિદ્ર થયેલા શરીરો દ્વારા ઢંકાઈ ગઈ હતી.
વિશબ્દૈરલ્પશબ્દૈશ્ચ શોણિતૌગપરિપ્લુતૈઃ। ગતાસુભિરમિત્રઘ્ન વિબભૌ નિચિતા મહી
જોરદાર અને ધીમા રડવાના અવાજો સાથે, લોહીના વહેણથી ઢંકાઈ ગયેલી, દુશ્મનને મારનારાઓના નિર્જીવ શરીરોથી ભરાઈ ગયેલી ધરતી ઝળહળતી હતી.
સતલત્રૈઃ સકેયૂરૈર્બાહુભિશ્ચન્દનોક્ષિતૈઃ । હસ્તિહસ્તોપમૈશ્છિન્નૈરૂરુભિશ્ચ તરસ્વિનામ્
કંગણ અને બાંગડીઓથી સજ્જ, ચંદનથી લિપ્ત હાથો, અને હાથીના પગ જેવી મજબૂત જાંઘો, વીર પુરુષોના કપાયેલા અંગોથી ધરતી ઢંકાઈ ગઈ હતી.
બદ્ધચૂજામણિવરૈઃ શિરોભિશ્ચ સકુણ્ડલૈઃ । પાતિતૈ ઋષભાક્ષાણાં બભૌ ભારત મેદિની
મોંઘા મણિથી શોભતા મુગટ અને કુંડળવાળા, વીર પુરુષોના કપાળ ધરતી પર પડ્યા હતા, એ જોઈને, હે ભારત, ધરા અદભૂત રીતે ઝગમગતી હતી.
કવચૈઃ શોણિતાદિગ્ધૈર્વિપ્રકીર્ણૈશ્ચ કાઞ્ચનૈઃ । રરાજ સુભૃશં ભૂમિઃ શાન્તાર્ચિર્ભિરિવાનલૈઃ
લોહીથી લથપથ થયેલા કવચો અને ચાંદી-સોનાના વિખૂટા દાગીના ધરા પર ફેલાયા હતા, જેથી ધરા એવી તેજસ્વી લાગતી હતી, જાણે શાંત જ્યોતવાળો અગ્નિ ઝળહળતો હોય.
વિપ્રવિદ્ધૈઃ કલાપૈશ્ચ પતિતૈશ્ચ શરાસનૈઃ । વિપ્રકીર્ણૈઃ શરૈશ્ચૈવ રુક્મપુઙ્ખૈઃ સમન્તતઃ
ફેંકી દેવામાં આવેલા તુણીઓ, પડેલા ધનુષ અને ચારે બાજુ છૂટેલા સોનાની પાંખવાળા બાણોથી મેદાન છવાઈ ગયું હતું.
રથૈશ્ચ સર્વતો ભગ્નૈઃ કિઙ્કિણીજાલભૂષિતૈઃ । વાજિભિશ્ચ હતૈર્બાણૈઃ સ્રસ્તજિહ્વૈઃ સશોણિતૈઃ
ચારે બાજુ તૂટી પડેલા, ઘંટીઓથી શોભેલા રથો અને બાણોથી ઘાયલ, લોહીથી લથપથ, જીભ બહાર નીકળેલી ઘોડાઓ ધરા પર પડેલા હતા.
અનુકર્ષૈઃ પતાકાભિરુપાસઙ્ગૈર્ધ્વજૈરપિ । પ્રવીરાણાં મહાશઙ્ખૈર્વિપ્રકીર્ણૈશ્ચ પાણ્ડુરૈઃ
તે સ્થળે ગાડાંના જૂઆ, ફાટેલા ધ્વજાઓ, વિખેરાયેલા ધ્વજપટાકાઓ, વીર યોદ્ધાઓના મોટા શંખો અને ફેલાયેલા ફિક્કા આભૂષણોથી ઢંકાઈ ગયું હતું.
સ્રસ્તહસ્તૈશ્ચ માતઙ્ગૈઃ શયાનૈર્વિબભૌ મહી । નાનારૂપેરલંકારૈઃ પ્રમદેવાભ્યલઙ્કૃતા
મેદાનમાં હાથીઓ ઢળી પડેલા હતા, તેમના સુંડ ઢીલા પડી ગયા હતા, અને વિવિધ આભૂષણોથી શોભાયમાન હતા, જાણે કોઈ સ્ત્રી સુંદર રીતે સજાઈ હોય.
દન્તિભિશ્ચાપરૈસ્તત્ર સપ્રાણૈર્ગાઢવેદનૈઃ । કરૈઃ શબ્દં વિમુઞ્ચદ્ભિઃ શીકરં ચ મુહુર્મુહુઃ
અહીં બીજા કેટલાક જીવતા હાથીઓ ભારે પીડામાં હતા, તેઓ પોતાના સુંડથી અવાજ કરતા અને વારંવાર પાણી છાંટતા.
વિબભૌ તદ્રણસ્થાનં સ્યન્દમાનૈરિવાચલૈઃ। નાનારાગૈઃ કમ્બલૈશ્ચ પરિસ્તોમેશ્ચ દન્તિનામ્
એ યુદ્ધભૂમિ રંગબેરંગી કમ્બલોથી અને હાથીઓના શણગારથી ઢંકાઈ ગઈ હતી, જાણે પાણી વહેતા પર્વતોની જેમ તેજસ્વી લાગી રહી હતી.
વૈદૂર્યમણિદણ્ડૈશ્ચ પતિતૈરઙ્કુશૈઃ શુભૈઃ। ઘણ્ટાભિશ્ચ ગજેન્દ્રાણાં પતિતાભિઃ સમન્તતઃ
તે જમીન પર સુંદર વૈદૂર્યમણિથી શોભતા અંકુશો પડી ગયા હતા, અને મહારથી હાથીઓની ઘંટડીઓ પણ ચારે બાજુ છૂટેલી હતી.
વિપાટિતવિચિત્રાભિઃ કુથાભિરઙ્કુશૈસ્તથા। ગ્રૈવેયૈશ્ચિત્રરૂપૈશ્ચ રુક્મકક્ષ્યાભિરેવ ચ
ત્યાં ફાટેલી અને રંગબેરંગી ચામડાની આવરણો, અંકુશો, સુંદર ગળાપટ્ટા અને સુકામથી બનેલી સોનાની છાતીપટ્ટીઓ પણ પડી હતી.
યન્ત્રૈશ્ચ બહુધા ચ્છિન્નૈસ્તોમરૈશ્ચાપિ કાઞ્ચનૈઃ। `રરાજ સુભૃશં ભૂમિસ્તત્રતત્ર વિશાંપતે' અશ્વાનાં રેણુકપિલૈ રુક્મચ્છન્નૈરુરશ્છદૈઃ
અહીં-ત્યાં જમીન પર અનેક તૂટી ગયેલા યંત્રો, સોનાના ભાલા, અને ઘોડાઓના ધૂળથી ધૂંધળા થયેલા, સોનાથી ઢંકાયેલા છાતીપટ્ટા પડ્યા હતા, રાજા.