યથા ગોવૃષભો વર્ષં સંધારયતિ સ્વાત્પતત્ । ભીમસ્તથા દ્રોણમુક્તં શરવર્ષમદીધરત્
જેમ વાછરડો વરસાદ સહન કરે છે તેમ ભીમાએ દ્રોણના બાણવર્ષાને સહન કર્યો.
અદ્ભુતં ચ મહારાજ તત્ર ચક્રે વૃકોદરઃ । યત્પુત્રાંસ્તેઽવધીત્સઙ્ખ્યે દ્રોણં ચૈવ ન્યવારયત્
હે રાજા, ત્યાં વૃકોદરે અદ્ભુત વિધિ કરી—યુદ્ધમાં તમારા પુત્રોને સંહાર્યા અને દ્રોણને પણ રોકી દીધો.
પુત્રેષુ તવ વીરેષુ ચિક્રીડાર્જુનપૂર્વજઃ । મૃગેષ્વિવ મહારાજ ચરન્વ્યાઘ્રો મહાબલઃ
તમારા વીર પુત્રોમાં અર્જુનના મોટાભાઈએ જાણે વાઘ હરણોમાં રમે તેમ રમ્યા.
યથા હિ પશુમધ્યસ્થો દ્રાવયેત પશૂન્વૃકઃ । વૃકોદરસ્તવ સુતાંસ્તથા વ્યદ્રાવયદ્રણે
જેમ વાઘ પશુઓની વચ્ચે તેમને ભાંગી નાખે, તેમ વૃકોદરે યુદ્ધમાં તમારા પુત્રોને વિખેરી નાખ્યા.
ગાઙ્ગેયો ભગદત્તશ્ચ ગોતમશ્ચ મહારથાઃ । પાણ્ડવં રભસં યુદ્ધે વારયામાસુરર્જુનમ્
ગાંગેય, ભગદત્ત અને ગૌતમ જેવા મહારથીઓએ યુદ્ધમાં પાંડવોના અર્જુનને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો.
અસ્ત્રૈરસ્ત્રાણિ સંવાર્ય તેષાં સોઽતિરથો રણે પ્રવીરાંસ્તવ સૈન્યેષુ પ્રેષયામાસ મૃત્યવે
એ મહારથીએ તેમના શસ્ત્રોને પોતાના શસ્ત્રોથી રોકી તમારા વીર સૈનિકોને યુદ્ધભૂમિમાં મરણ પામ્યા.
અભિમન્યુસ્તુ રાજાનમમ્બષ્ઠં લોકવિશ્રુતમ્ । વિરથં રથિનાં શ્રેષ્ઠં કારયામાસ સાયકૈઃ
અભિમન્યુએ તીક્ષ્ણ બાણોથી પ્રસિદ્ધ અંબષ્ઠ રાજાને, જે રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ હતો, રથવિહોણો કરી દીધો.
વિરથો વધ્યમાનસ્તુ સૌભદ્રેણ યશસ્વિના । અવપ્લુત્ય રથાત્તૂર્ણમમ્બષ્ઠો વસુધાધિપઃ
રથ વિહોણો થઈ અને સુભદ્રાપુત્રના પ્રહારથી પીડાઈ, અંબષ્ઠ રાજા તરત જ રથમાંથી કૂદી જમીન પર ઉતરી ગયો.
અસિં ચિક્ષેપ સમરે સૌભદ્રસ્ય મહાત્મનઃ । આરુરોહ રથં ચૈવ હાર્દિક્યસ્ય મહાબલઃ
યુદ્ધમાં તેણે મહાત્મા સુભદ્રાપુત્ર પર તલવાર ફેંકી અને પછી હાર્દિક્યના શક્તિશાળી રથ પર ચડી ગયો.
આપતન્તં તુ નિસ્ત્રિંશં યુદ્ધમાર્ગવિશારદઃ । લાઘવાદ્વ્યંસયામાસ સૌભદ્રઃ પરવીરહા
તલવાર ઝડપથી આવી રહી હતી, ત્યારે યુદ્ધકૌશલ્યમાં પારંગત સુભદ્રાપુત્રે ચપળતાથી એ તલવારને ટાળી દીધી.
વ્યંસિતં વીક્ષ્ય નિસ્ત્રિંશં સૌભદ્રેણ રણે તદા। સાધુસાધ્વિતિ સૈન્યાનાં પ્રણાદોઽભૂદ્વિશાંપતે
યુદ્ધમાં સુભદ્રાપુત્રે એ તલવારને ટાળી દીધી તે જોઈને સૈનિકોમાંથી 'શાબાશ, શાબાશ'નો ઉલ્લાસ ઉઠ્યો.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નમુખાસ્ત્વન્યે તવ સૈન્યમયોધયન્। તથૈવ તાવકાઃ સર્વે પાણ્ડુસૈન્યમયોધયન્
ધૃષ્ટદ્યુમ્નને આગેવાન બનાવીને કેટલાક પાંડવોના સૈનિકોએ તમારા સૈન્ય સાથે યુદ્ધ કર્યું અને તમારા બધા સૈનિકોએ પણ પાંડવોના સૈન્ય સાથે લડાઈ કરી.
તત્રાક્રન્દો મહાનાસીત્તવ તેષાં ચ ભારત। નિઘ્નતાં દૃઢમન્યોન્યં કુર્વતાં કર્મ દુષ્કરમ્
હે ભરત, ત્યાં તમારા અને તેમના સૈનિકોમાં ભયાનક ગર્જના ઉઠી, કારણ કે બંને પક્ષે વીરોએ એકબીજાને દ્રઢતાથી માર્યા અને દુષ્કર કાર્યો કર્યા.
અન્યોન્યં હિ રણે શૂરાઃ કેશેષ્વાક્ષિષ્ય માનિનઃ। નખદન્તૈરયુધ્યન્ત મુષ્ટિભિર્જાનુભિસ્તથા
યુદ્ધમાં ગર્વીલા વીરોએ એકબીજાના વાળ પકડી, નખ-દાંત, મુઠ્ઠી અને ઘૂંટણથી પણ યુદ્ધ કર્યું.
તલૈશ્ચૈવાથ નિસ્ત્રિંશૈર્બાહુભિશ્ચ સુસંસ્થિતૈઃ। વિવરં પ્રાપ્ય ચાન્યોન્યમનયન્યમસાદનમ્
તેઓએ ગદા, તલવાર અને મજબૂત હાથોથી, એકબીજામાં ખોટ જોઈને, એકબીજાને સતત ઘાયલ કર્યા.
ન્યહનચ્ચ પિતા પુત્રં પુત્રશ્ચ પિતરં તથા। વ્યાકુલીકૃતસંકલ્પા યુયુધુસ્તત્ર માનવાઃ
પિતાએ પુત્રને માર્યો અને પુત્રએ પણ પિતાને માર્યો; મનમાં ઉથલપાથલ થઈ ગયેલી એ લોકો ત્યાં યુદ્ધ કરતા રહ્યા.
રણે ચારૂણિ ચાપાનિ હેમપૃષ્ઠાનિ મારિષ । હતાનામપવિદ્ધાનિ કલાપાશ્ચ મહાધનાઃ
યુદ્ધમાં સોનાથી શોભિત ધનુષ્યો અને મૃત્યુ પામેલાં વીરોના કિંમતી તૂણીઓ જમીન પર ફેંકાઈ ગઈ હતી, હે મહાન.
જાતરૂપમયૈઃ પુઙ્ખૈ રાજતૈર્નિશિતાઃ શરાઃ। તૈલધૌતા વ્યરાજન્ત નિર્મુક્તભુજગોપમાઃ
સોનાની પાંખવાળા અને ચાંદીના તીક્ષ્ણ અગ્રવાળા, તેલથી ચમકાવેલા બાણો, છૂટેલા સાપ જેવાં ઝળહળતા હતા.
ખઙ્ગાશ્ચ દાન્તત્સરવો જાતરૂપપરિષ્કૃતાઃ । ચર્માણિ ચાપવિદ્ધાનિ રુક્મચિત્રાણિ ધન્વિનાં
હાથીદાંતના હથિયારવાળા અને સોનાથી શોભાવેલા તલવારો, તથા ધનુર્ધારીઓના સોનાની આભા ધરાવતા ઢાલો, બધું જમીન પર છૂટું પડેલું હતું.
સુવર્ણાવિકૃતાઃ પ્રાસાઃ પ્રભગ્ના હેમભૂષિતાઃ। જાતરૂપમયા યષ્ટ્યઃ શક્ત્યશ્ચ કનકોજ્જ્વલાઃ
સોનાથી શણગારેલા અને તૂટેલા ભાલા, સોનાની લાકડીઓ અને સોનાની ચમક ધરાવતી શક્તિઓ પણ ત્યાં વિખેરાઈ પડેલી હતી.
અવસ્કન્દાશ્ચ પતિતા મુસલાનિ ગુરૂણિ ચ । પરિઘાઃ પટ્ટસાશ્ચૈવ ભિણ્ડિપાલાશ્ચ મારિષ
ભારે ગદાઓ અને મસાલ, લોખંડના દંડ, પહોળી તલવારો અને ભાંજકાં હથિયારો પણ જમીન પર પડેલા હતા, હે મહાન.
પતિતા વિવિધાશ્ચાપાશ્ચિત્રા હેમપરિષ્કૃતાઃ । કુથા બહુવિધાકારાશ્ચામરા વ્યજનાનિ ચ
વિવિધ પ્રકારના, સોનાથી સુશોભિત ધનુષ્યો જમીન પર પડ્યા હતા. અનેક આકારની ઢાલો અને ચામરાં પણ ચારે બાજુ વિખેરાયેલા હતા.
નાનાવિધાનિ શસ્ત્રાણિ પ્રગૃહ્ય પતિતા નરાઃ। જીવન્ત ઇવ દૃશ્યનતે ગતસત્ત્વા મહારથાઃ
અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો પકડીને પડેલા પુરુષો, જીવ ગુમાવી ચૂક્યા હોવા છતાં, મહાન યોદ્ધાઓ જીવતા હોય તેમ લાગતા હતા.
ગજાવિમથિતૈર્ગાત્રૈર્મુસલૈર્ભિન્નમસ્તકાઃ। ગજાવાજિરથક્ષુણ્ણાઃ શેરતે સ્મ નરાઃ ક્ષિતૌ
ગજોએ દબાવી નાખેલા શરીરો, મુસલથી ફૂટેલા માથા, અને હાથી, ઘોડા તથા રથ દ્વારા કચડાયેલા માણસો ધરતી પર પડેલા હતા.
તથૈવાશ્વનૃનાગાનાં શરીરૈર્વિબભૌ તદા। સંછન્ના વસુધા રાજન્પર્વતૈરિવ શાતિતૈઃ
એ જ રીતે, ઘોડા, માણસ અને હાથીઓના શરીરો ધરતી પર છવાઈ ગયા હતા, રાજા, અને તે દૃશ્ય કાપી નાખેલા પર્વતો જેવું જણાતું હતું.
સમરે પતિતૈશ્ચૈવ શક્ત્યૃષ્ટિશરતોમરૈઃ। નિસ્ત્રિંશૈઃ પટ્ટસૈઃ પ્રાસૈરવસ્કન્દૈઃ પરશ્વથૈઃ
યુદ્ધમાં જમીન પર પડેલા ભાલા, ભાલ, તીરો, જાવલિન, તલવાર, પહોળી તલવાર, બાણ, ભારે ગદા અને કટારીઓથી છવાઈ ગઈ હતી.
પરિઘૈર્ભિણ્ડિપાલૈશ્ચ શતઘ્નીભિશ્ચ મારિષ। શરીરૈઃ શસ્ત્રનિર્ભિન્નૈઃ સમાસ્તીર્યત મેદિની
લોખંડની સળિયા, ગદા અને યુદ્ધના યંત્રો દ્વારા, હે મહાન, ધરતી શસ્ત્રોથી છિદ્ર થયેલા શરીરો દ્વારા ઢંકાઈ ગઈ હતી.
વિશબ્દૈરલ્પશબ્દૈશ્ચ શોણિતૌગપરિપ્લુતૈઃ। ગતાસુભિરમિત્રઘ્ન વિબભૌ નિચિતા મહી
જોરદાર અને ધીમા રડવાના અવાજો સાથે, લોહીના વહેણથી ઢંકાઈ ગયેલી, દુશ્મનને મારનારાઓના નિર્જીવ શરીરોથી ભરાઈ ગયેલી ધરતી ઝળહળતી હતી.
સતલત્રૈઃ સકેયૂરૈર્બાહુભિશ્ચન્દનોક્ષિતૈઃ । હસ્તિહસ્તોપમૈશ્છિન્નૈરૂરુભિશ્ચ તરસ્વિનામ્
કંગણ અને બાંગડીઓથી સજ્જ, ચંદનથી લિપ્ત હાથો, અને હાથીના પગ જેવી મજબૂત જાંઘો, વીર પુરુષોના કપાયેલા અંગોથી ધરતી ઢંકાઈ ગઈ હતી.
બદ્ધચૂજામણિવરૈઃ શિરોભિશ્ચ સકુણ્ડલૈઃ । પાતિતૈ ઋષભાક્ષાણાં બભૌ ભારત મેદિની
મોંઘા મણિથી શોભતા મુગટ અને કુંડળવાળા, વીર પુરુષોના કપાળ ધરતી પર પડ્યા હતા, એ જોઈને, હે ભારત, ધરા અદભૂત રીતે ઝગમગતી હતી.