પ્રતરિષ્યે મહાપારં ભુજાભ્યાં સમરોદધિમ્ । નાયં ક્લીબાયિતું કાલો વિદ્યતે માધવ ક્વચિત્
હું મારા હાથોથી આ વિશાળ યુદ્ધના દરિયાને પાર કરી જઈશ. માધવ, હવે ડરવાનો સમય નથી.
એવમુક્તસ્તુ પાર્થેન કેશવઃ પરવીરહા। ચોદયામાસ તાનશ્વાન્પાણ્ડુરાન્વાતરંહસઃ
પાર્થના આ શબ્દો સાંભળીને, શત્રુવિનાશક કેશવએ સફેદ ઘોડાઓને ભારે ઝડપથી દોડાવ્યા.
અથ શબ્દો મહાનાસીત્તવ સૈન્યસ્ય ભારત। મારુતોદ્ધૂતવેગસ્ય સાગરસ્યેવ પર્વણિ
પછી, હે ભારત, તારી સેના તરફથી મોટો અવાજ ઊઠ્યો, જાણે પૂનમના ચાંદ પર પવનથી ઉશ્કેરાયેલો સાગર ગર્જે.
અપરાહ્ણે મહારાજ સંગ્રામઃ સમપદ્યત । પર્જન્યસમનિર્ઘોષો ભીષ્મસ્ય સહ પાણ્ડવૈઃ
પછી બપોર પછી, રાજા, ભીષ્મ અને પાંડવો વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયું, જે મેઘના ગર્જન જેવું ભયાનક હતું.
તતો રાજંસ્તવ સુતા ભીમસેનમુપાદ્રવન્ । પરિવાર્ય રણે દ્રોણં વસવો વાસવં યથા
પછી, રાજા, તારા પુત્રોએ ભીમસેનને યુદ્ધમાં ઘેરી લીધો, જેમ દેવો ઇન્દ્રને ઘેરી લે છે.
તતઃ શાન્તનવો ભીષ્મઃ કૃપશ્ચ રથિનાં વરઃ। ભગદત્તઃ સુશર્મા ચ ધનંજયમુપાદ્રવન્
પછી શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ, મહાન રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ કૃપ, ભગદત્ત અને સુશર્માએ ધનંજય પર આક્રમણ કર્યું.
હાર્દિક્યો બાહ્લિકશ્ચૈવ સાત્યકિં સમભિદ્રુતૌ । અમ્બષ્ઠકસ્તુ નૃપતિરભિમન્યુમવસ્થિતઃ
હાર્દિક્ય અને બાહ્લિકે સાત્યકી પર ધાવા બોલ્યો, અને અંબષ્ઠોના રાજાએ અભિમન્યુનો સામનો કર્યો.
શેષાસ્ત્વન્યે મહારાજ શેષાનેવ મહારથાન્ । તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં ઘોરરૂપં ભયાવહમ્
બાકીના યોદ્ધાઓએ પણ બીજા મહારથીઓ સાથે યુદ્ધ શરૂ કર્યું. પછી ભયાનક અને ભયાવહ યુદ્ધ શરૂ થયું.
ભીમસેનસ્તુ સંપ્રેક્ષ્ય પુત્રાંસ્તવ વિશાંપતે'। પ્રજજ્વાલ રણે ક્રુદ્ધો હવિષા હવ્યવાડિવ
હે રાજાઓના રાજા, ભીમસેને તારા પુત્રોને જોઈને યુદ્ધમાં ક્રોધથી પ્રજ્વલિત થયો, જાણે હવનમાં ઘીથી અગ્નિ પ્રજ્વલિત થાય.
પુત્રાસ્તુ તવ કૌન્તેયં છાદયાંચક્રિરે શરૈઃ। પ્રાવૃષીવ મહારાજ જલદા ઇવ પર્વતમ્
પછી, રાજા, તારા પુત્રોએ કુંતીપુત્રને બાણોથી ઢાંકી દીધો, જેમ વરસાદમાં વાદળો પર્વતને ઢાંકે છે.
સ ચ્છાદ્યમાનો બહુધા પુત્રૈસ્તવ વિશાંપતે । સૃક્વિણી સંલિહન્વીરઃ શાર્દૂલ ઇવ દર્પિતઃ
હે રાજાઓના રાજા, તારા પુત્રોએ અનેક રીતે તેને ઢાંકી લીધો, છતાં તે વીર વાઘની જેમ હોઠ ચાટતો રહ્યો.
વ્યૂઢોરસ્કસ્તતો ભીમઃ પોથયામાસ પાર્થિવમ્ । ક્ષુરપ્રેણ સુતીક્ષ્ણેન સુમુક્તેન મહારણે
પછી ભીમે પોતાનું છાતી ફુલાવીને યુદ્ધમાં રાજાને તીક્ષ્ણ અને સુંદર બાણથી ઘાયલ કર્યો.
તાડયામાસ સંક્રુદ્ધઃ સોઽભવદ્વ્યથિતેન્દ્રિયઃ । અપરેણ તુ ભલ્લેન પીતેન નિશિતેન તુ। અપાતયત્કુણ્ડલિતં સિંહઃ ક્ષુદ્રમૃગં યથા
ક્રોધિત ભીમે ફરી પ્રહાર કર્યો અને રાજાને દુઃખ આપ્યું. પછી એક વધુ ચમકતા અને તીક્ષ્ણ બાણથી તેને ઢાળી દીધો, જેમ સિંહ નાનાં પ્રાણીને ઢાળી દે.
તતઃ સુનિશિતાન્બાણાન્ભીમસેનઃ શિલાશિતાન્ । સ સપ્ત સંદધે હન્તું પુત્રાસ્તે ભરતર્ષભ
પછી ભીમસેને પથ્થર જેવાં તીક્ષ્ણ સાત બાણ લઈને, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તારા પુત્રોને મારવા તૈયાર કર્યા.
પ્રેષિતા ભિમસેનેન શરાસ્તે દૃઢધન્વના । અપાતયન્ત પુત્રાંસ્તે રથેભ્યઃ સુમહારથાન્
ભીમસેને પોતાના મજબૂત ધનુષ્યમાંથી છોડેલા એ બાણોએ તારા મહાન રથીઓ પુત્રોને તેમના રથમાંથી નીચે પાડી દીધા.
અનાધૃષ્ટિં કુણ્ડભેદિં વિરાજં દીપ્તલોચનમ્ । દીર્ઘબાહું સુબાહું ચ તથૈવ મકરધ્વજમ્
અનાધૃષ્ટિ, કુંડભેદી, તેજસ્વી આંખોવાળો વિરાજ, દીર્ઘબાહુ, સુબાહુ અને એ જ રીતે મકરધ્વજ.
પ્રપતન્તિસ્મ વીરાસ્તે વિરેજુર્ભરતર્ષભ। વસન્તે પુષ્પશબલાઃ કિંશુકાઃ પતિતા ઇવ
હે ભરતવંશી, એ વીરો યુદ્ધભૂમિ પર વસંતના ઋતુમાં ફૂલોથી ભરેલા કિમશુક વૃક્ષો જેમ ઝળહળતા પડ્યા.
તતઃ પ્રદુદ્રુવુઃ શેષાસ્તવ પુત્રા મહાહવે । તં કાલમિવ મન્યન્તો ભીમસેનં મહાબલમ્
પછી મહાયુદ્ધમાં બાકી રહેલા તમારા પુત્રો ભીમસેનને જાણે સમયરૂપ માનીને ભાગી છૂટ્યા.
દ્રોણસ્તુ સમરે વીરં નિર્દહનક્તં સુતાંસ્તવ । યથાદ્રિં વારિધારાભિઃ સમન્તાદ્વ્યકિરચ્છરૈઃ
પણ દ્રોણે યુદ્ધમાં તમારા પુત્રોને તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘેરીને જાણે પર્વતને વાદળો ઘેરી લે તેમ ઘેરી લીધા.
તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ કુન્તીપુત્રસ્ય પૌરુષમ્ । દ્રોણેન વાર્યમાણોઽપિ નિજઘ્ને યત્સુતાંસ્તવ
ત્યાં અમારે કુંતીપુત્રનું અદ્ભુત પરાક્રમ જોયું—દ્રોણે અટકાવતાં છતાં પણ તેણે તમારા પુત્રોને સંહાર્યા.
યથા ગોવૃષભો વર્ષં સંધારયતિ સ્વાત્પતત્ । ભીમસ્તથા દ્રોણમુક્તં શરવર્ષમદીધરત્
જેમ વાછરડો વરસાદ સહન કરે છે તેમ ભીમાએ દ્રોણના બાણવર્ષાને સહન કર્યો.
અદ્ભુતં ચ મહારાજ તત્ર ચક્રે વૃકોદરઃ । યત્પુત્રાંસ્તેઽવધીત્સઙ્ખ્યે દ્રોણં ચૈવ ન્યવારયત્
હે રાજા, ત્યાં વૃકોદરે અદ્ભુત વિધિ કરી—યુદ્ધમાં તમારા પુત્રોને સંહાર્યા અને દ્રોણને પણ રોકી દીધો.
પુત્રેષુ તવ વીરેષુ ચિક્રીડાર્જુનપૂર્વજઃ । મૃગેષ્વિવ મહારાજ ચરન્વ્યાઘ્રો મહાબલઃ
તમારા વીર પુત્રોમાં અર્જુનના મોટાભાઈએ જાણે વાઘ હરણોમાં રમે તેમ રમ્યા.
યથા હિ પશુમધ્યસ્થો દ્રાવયેત પશૂન્વૃકઃ । વૃકોદરસ્તવ સુતાંસ્તથા વ્યદ્રાવયદ્રણે
જેમ વાઘ પશુઓની વચ્ચે તેમને ભાંગી નાખે, તેમ વૃકોદરે યુદ્ધમાં તમારા પુત્રોને વિખેરી નાખ્યા.
ગાઙ્ગેયો ભગદત્તશ્ચ ગોતમશ્ચ મહારથાઃ । પાણ્ડવં રભસં યુદ્ધે વારયામાસુરર્જુનમ્
ગાંગેય, ભગદત્ત અને ગૌતમ જેવા મહારથીઓએ યુદ્ધમાં પાંડવોના અર્જુનને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો.
અસ્ત્રૈરસ્ત્રાણિ સંવાર્ય તેષાં સોઽતિરથો રણે પ્રવીરાંસ્તવ સૈન્યેષુ પ્રેષયામાસ મૃત્યવે
એ મહારથીએ તેમના શસ્ત્રોને પોતાના શસ્ત્રોથી રોકી તમારા વીર સૈનિકોને યુદ્ધભૂમિમાં મરણ પામ્યા.
અભિમન્યુસ્તુ રાજાનમમ્બષ્ઠં લોકવિશ્રુતમ્ । વિરથં રથિનાં શ્રેષ્ઠં કારયામાસ સાયકૈઃ
અભિમન્યુએ તીક્ષ્ણ બાણોથી પ્રસિદ્ધ અંબષ્ઠ રાજાને, જે રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ હતો, રથવિહોણો કરી દીધો.
વિરથો વધ્યમાનસ્તુ સૌભદ્રેણ યશસ્વિના । અવપ્લુત્ય રથાત્તૂર્ણમમ્બષ્ઠો વસુધાધિપઃ
રથ વિહોણો થઈ અને સુભદ્રાપુત્રના પ્રહારથી પીડાઈ, અંબષ્ઠ રાજા તરત જ રથમાંથી કૂદી જમીન પર ઉતરી ગયો.
અસિં ચિક્ષેપ સમરે સૌભદ્રસ્ય મહાત્મનઃ । આરુરોહ રથં ચૈવ હાર્દિક્યસ્ય મહાબલઃ
યુદ્ધમાં તેણે મહાત્મા સુભદ્રાપુત્ર પર તલવાર ફેંકી અને પછી હાર્દિક્યના શક્તિશાળી રથ પર ચડી ગયો.
આપતન્તં તુ નિસ્ત્રિંશં યુદ્ધમાર્ગવિશારદઃ । લાઘવાદ્વ્યંસયામાસ સૌભદ્રઃ પરવીરહા
તલવાર ઝડપથી આવી રહી હતી, ત્યારે યુદ્ધકૌશલ્યમાં પારંગત સુભદ્રાપુત્રે ચપળતાથી એ તલવારને ટાળી દીધી.