અબ્રવીત્સમરે રાજન્વાસુદેવમિદં વચઃ। ઇદં નૂનં મહાપ્રાજ્ઞો વિદુરો દૃષ્ટવાન્પુરા
યુદ્ધમાં, હે રાજા, તેણે વાસુદેવને કહ્યું: 'નિષ્ઠિતપણે, વિદુરે આ બધું પહેલેથી જ જોઈ લીધું હતું.'
કુરૂણાં પાણ્ડવાનાં ચ ક્ષયં ઘોરં મહામતિઃક । સ તતો નિવારિતવાન્ધૃતરાષ્ટ્રં જનેશ્વરમ્
એ મહાન બુદ્ધિશાળી વિદુરે કૌરવો અને પાંડવોના ભયાનક વિનાશને જોઈને ધૃતરાષ્ટ્ર રાજાને અટકાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો.
અન્યે ચ બહવો વીરાઃ સંગ્રામે મધુસૂદન। નિહતાઃ કૌરવૈઃ સઙ્ખ્યે તથાઽસ્માભિશ્ચ કૌરવાઃ
અને, હે મધુસૂદન, યુદ્ધમાં ઘણા વીરોએ કૌરવોના હાથો માર્યા છે, અને અમારે પણ ઘણા કૌરવોનો સંહાર કર્યો છે.
અર્થહેતોર્નરશ્રેષ્ઠ ક્રિયતે કર્મ કુત્સિતમ્। ધિગર્થાન્યત્કૃતે હ્યેવં ક્રિયતે જ્ઞાતિસંક્ષયઃ
લાભ માટે, હે મનુષ્યશ્રેષ્ઠ, લાજજનક કામો કરવામાં આવે છે; હાય, ધનની લાલચે જ્ઞાતિઓનો નાશ થાય છે.
અધનસ્ય મૃતં શ્રેયો ન ચ જ્ઞાતિવધાદ્વનમ્ । કિં નુ પ્રાપ્સ્યામહે કૃષ્ણ હત્વા જ્ઞાતીન્સમાગતાન્
ગરીબ માટે તો મૃત્યુ પણ જ્ઞાતિહત્યાથી સારું છે; કૃષ્ણ, મળેલા સગાંઓને મારીને આપણે શું મેળવશું?
દુર્યોધનાપરાધેન શકુનેઃ સૌબલસ્ય ચ। ક્ષત્રિયા નિધનં યાન્તિ કર્ણદુર્મન્ત્રિતેન ચ
દુર્યોધનના પાપ, શકુની સુબલપુત્ર અને કર્ણની ખોટી સલાહથી ક્ષત્રિયોનો વિનાશ થઈ રહ્યો છે.
ઇદાનીં ચ વિજાનામિ સુકૃતં મધુસૂદન। કૃતં રાજ્ઞા મહાબાહો યાચતા ત સુયોધનમ્
હવે મને સમજાય છે, હે મધુસૂદન, મહાબાહુ રાજાએ સુયોધન પાસે વિનંતી કરીને જે સારું કર્યું હતું.
રાજ્યાર્ધં પઞ્ચ વા ગ્રામાન્નાકાર્ષીત્સ ચ દુર્મતિઃક । દૃષ્ટ્વા હિ ક્ષત્રિયાઞ્શૂરાઞ્શયાનાન્ધરણીતલે
એ દુર્વિચારીએ અડધું રાજ્ય તો દૂર, પાંચ ગામ પણ આપ્યા નહીં, જ્યારે તેણે પૃથ્વી પર પડેલા વીર ક્ષત્રિયો જોઈ લીધા હતા.
નિન્દામિ ભૃશમાત્માનં ધિગસ્તુ ક્ષત્રિજીવિકામ્ । અશક્તમિતિ મામેતે જ્ઞાસ્યન્તે ક્ષત્રિયા રણે
હું પોતાને ખૂબ દોષ આપું છું; ક્ષત્રિય જીવનને શાપ લાગે. યુદ્ધમાં બધા ક્ષત્રિયોએ મને નિર્વળ અને નિષ્ફળ માનશે.
એતદર્થં મયા યુદ્ધં રોચિતં મધુસૂદન। સંચોદય હયાઞ્શીઘ્રં ધાર્તરાષ્ટ્રચમૂં પ્રતિ
મધુસૂદન, આ માટે જ મેં યુદ્ધ પસંદ કર્યું છે. હવે તું ઘોડાઓને ઝડપથી ધૃતરાષ્ટ્રની સેના તરફ દોડાવ.
પ્રતરિષ્યે મહાપારં ભુજાભ્યાં સમરોદધિમ્ । નાયં ક્લીબાયિતું કાલો વિદ્યતે માધવ ક્વચિત્
હું મારા હાથોથી આ વિશાળ યુદ્ધના દરિયાને પાર કરી જઈશ. માધવ, હવે ડરવાનો સમય નથી.
એવમુક્તસ્તુ પાર્થેન કેશવઃ પરવીરહા। ચોદયામાસ તાનશ્વાન્પાણ્ડુરાન્વાતરંહસઃ
પાર્થના આ શબ્દો સાંભળીને, શત્રુવિનાશક કેશવએ સફેદ ઘોડાઓને ભારે ઝડપથી દોડાવ્યા.
અથ શબ્દો મહાનાસીત્તવ સૈન્યસ્ય ભારત। મારુતોદ્ધૂતવેગસ્ય સાગરસ્યેવ પર્વણિ
પછી, હે ભારત, તારી સેના તરફથી મોટો અવાજ ઊઠ્યો, જાણે પૂનમના ચાંદ પર પવનથી ઉશ્કેરાયેલો સાગર ગર્જે.
અપરાહ્ણે મહારાજ સંગ્રામઃ સમપદ્યત । પર્જન્યસમનિર્ઘોષો ભીષ્મસ્ય સહ પાણ્ડવૈઃ
પછી બપોર પછી, રાજા, ભીષ્મ અને પાંડવો વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયું, જે મેઘના ગર્જન જેવું ભયાનક હતું.
તતો રાજંસ્તવ સુતા ભીમસેનમુપાદ્રવન્ । પરિવાર્ય રણે દ્રોણં વસવો વાસવં યથા
પછી, રાજા, તારા પુત્રોએ ભીમસેનને યુદ્ધમાં ઘેરી લીધો, જેમ દેવો ઇન્દ્રને ઘેરી લે છે.
તતઃ શાન્તનવો ભીષ્મઃ કૃપશ્ચ રથિનાં વરઃ। ભગદત્તઃ સુશર્મા ચ ધનંજયમુપાદ્રવન્
પછી શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ, મહાન રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ કૃપ, ભગદત્ત અને સુશર્માએ ધનંજય પર આક્રમણ કર્યું.
હાર્દિક્યો બાહ્લિકશ્ચૈવ સાત્યકિં સમભિદ્રુતૌ । અમ્બષ્ઠકસ્તુ નૃપતિરભિમન્યુમવસ્થિતઃ
હાર્દિક્ય અને બાહ્લિકે સાત્યકી પર ધાવા બોલ્યો, અને અંબષ્ઠોના રાજાએ અભિમન્યુનો સામનો કર્યો.
શેષાસ્ત્વન્યે મહારાજ શેષાનેવ મહારથાન્ । તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં ઘોરરૂપં ભયાવહમ્
બાકીના યોદ્ધાઓએ પણ બીજા મહારથીઓ સાથે યુદ્ધ શરૂ કર્યું. પછી ભયાનક અને ભયાવહ યુદ્ધ શરૂ થયું.
ભીમસેનસ્તુ સંપ્રેક્ષ્ય પુત્રાંસ્તવ વિશાંપતે'। પ્રજજ્વાલ રણે ક્રુદ્ધો હવિષા હવ્યવાડિવ
હે રાજાઓના રાજા, ભીમસેને તારા પુત્રોને જોઈને યુદ્ધમાં ક્રોધથી પ્રજ્વલિત થયો, જાણે હવનમાં ઘીથી અગ્નિ પ્રજ્વલિત થાય.
પુત્રાસ્તુ તવ કૌન્તેયં છાદયાંચક્રિરે શરૈઃ। પ્રાવૃષીવ મહારાજ જલદા ઇવ પર્વતમ્
પછી, રાજા, તારા પુત્રોએ કુંતીપુત્રને બાણોથી ઢાંકી દીધો, જેમ વરસાદમાં વાદળો પર્વતને ઢાંકે છે.
સ ચ્છાદ્યમાનો બહુધા પુત્રૈસ્તવ વિશાંપતે । સૃક્વિણી સંલિહન્વીરઃ શાર્દૂલ ઇવ દર્પિતઃ
હે રાજાઓના રાજા, તારા પુત્રોએ અનેક રીતે તેને ઢાંકી લીધો, છતાં તે વીર વાઘની જેમ હોઠ ચાટતો રહ્યો.
વ્યૂઢોરસ્કસ્તતો ભીમઃ પોથયામાસ પાર્થિવમ્ । ક્ષુરપ્રેણ સુતીક્ષ્ણેન સુમુક્તેન મહારણે
પછી ભીમે પોતાનું છાતી ફુલાવીને યુદ્ધમાં રાજાને તીક્ષ્ણ અને સુંદર બાણથી ઘાયલ કર્યો.
તાડયામાસ સંક્રુદ્ધઃ સોઽભવદ્વ્યથિતેન્દ્રિયઃ । અપરેણ તુ ભલ્લેન પીતેન નિશિતેન તુ। અપાતયત્કુણ્ડલિતં સિંહઃ ક્ષુદ્રમૃગં યથા
ક્રોધિત ભીમે ફરી પ્રહાર કર્યો અને રાજાને દુઃખ આપ્યું. પછી એક વધુ ચમકતા અને તીક્ષ્ણ બાણથી તેને ઢાળી દીધો, જેમ સિંહ નાનાં પ્રાણીને ઢાળી દે.
તતઃ સુનિશિતાન્બાણાન્ભીમસેનઃ શિલાશિતાન્ । સ સપ્ત સંદધે હન્તું પુત્રાસ્તે ભરતર્ષભ
પછી ભીમસેને પથ્થર જેવાં તીક્ષ્ણ સાત બાણ લઈને, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તારા પુત્રોને મારવા તૈયાર કર્યા.
પ્રેષિતા ભિમસેનેન શરાસ્તે દૃઢધન્વના । અપાતયન્ત પુત્રાંસ્તે રથેભ્યઃ સુમહારથાન્
ભીમસેને પોતાના મજબૂત ધનુષ્યમાંથી છોડેલા એ બાણોએ તારા મહાન રથીઓ પુત્રોને તેમના રથમાંથી નીચે પાડી દીધા.
અનાધૃષ્ટિં કુણ્ડભેદિં વિરાજં દીપ્તલોચનમ્ । દીર્ઘબાહું સુબાહું ચ તથૈવ મકરધ્વજમ્
અનાધૃષ્ટિ, કુંડભેદી, તેજસ્વી આંખોવાળો વિરાજ, દીર્ઘબાહુ, સુબાહુ અને એ જ રીતે મકરધ્વજ.
પ્રપતન્તિસ્મ વીરાસ્તે વિરેજુર્ભરતર્ષભ। વસન્તે પુષ્પશબલાઃ કિંશુકાઃ પતિતા ઇવ
હે ભરતવંશી, એ વીરો યુદ્ધભૂમિ પર વસંતના ઋતુમાં ફૂલોથી ભરેલા કિમશુક વૃક્ષો જેમ ઝળહળતા પડ્યા.
તતઃ પ્રદુદ્રુવુઃ શેષાસ્તવ પુત્રા મહાહવે । તં કાલમિવ મન્યન્તો ભીમસેનં મહાબલમ્
પછી મહાયુદ્ધમાં બાકી રહેલા તમારા પુત્રો ભીમસેનને જાણે સમયરૂપ માનીને ભાગી છૂટ્યા.
દ્રોણસ્તુ સમરે વીરં નિર્દહનક્તં સુતાંસ્તવ । યથાદ્રિં વારિધારાભિઃ સમન્તાદ્વ્યકિરચ્છરૈઃ
પણ દ્રોણે યુદ્ધમાં તમારા પુત્રોને તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘેરીને જાણે પર્વતને વાદળો ઘેરી લે તેમ ઘેરી લીધા.
તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ કુન્તીપુત્રસ્ય પૌરુષમ્ । દ્રોણેન વાર્યમાણોઽપિ નિજઘ્ને યત્સુતાંસ્તવ
ત્યાં અમારે કુંતીપુત્રનું અદ્ભુત પરાક્રમ જોયું—દ્રોણે અટકાવતાં છતાં પણ તેણે તમારા પુત્રોને સંહાર્યા.