તમુદ્યતગદં દૃષ્ટ્વા સશૃઙ્ગમિવ પર્વતમ્ । તાવકાનાં ભયં ઘોરં સમપદ્યત ભારત
જ્યારે તેણે ગદા ઊંચકીને, શિખરવાળા પર્વત જેવો દેખાતો હતો, ત્યારે તમારા લોકોમાં ભયાનક ભય ફેલાયો, હે ભારત.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ પાણ્ડવઃ કૃષ્ણસારથિઃ । આજગામ મહારાજ નિઘ્નઞ્શત્રૂન્સમન્તતઃ
એ જ સમયે, હે રાજા, કૃષ્ણને રથચાલક બનાવનાર પાંડવ ચારેય બાજુ દુશ્મનોને મારતો આવી પહોંચ્યો.
યત્ર તૌ પુરુષવ્યાઘ્રૌ પિતાપુત્રૌ મહાબલૌ । પ્રાગ્જ્યોતિષેણ સંયુક્તૌ ભીમસેનઘટોત્કચૌ
ત્યાં એ બે પુરુષશ્રેષ્ઠ, પિતા અને પુત્ર, ભીમસેન અને ઘટોત્કચ, પ્રાગજ્યોતિષના રાજા સાથે જોડાયા હતા.
દૃષ્ટ્વા ચ પાણ્ડવો ભ્રાતૄન્યુધ્યમાનાન્મહારથાન્ । ત્વરિતો ભરતશ્રેષ્ઠ તત્રાયુધ્યત્કિરઞ્છરાન્
પાંડવે પોતાના ભાઈઓને યુદ્ધમાં વ્યસ્ત જોઈ, હે ભારતશ્રેષ્ઠ, ઝડપથી ત્યાં તીરોની વરસાત કરતાં યુદ્ધ કર્યું.
તતો દુર્યોધનો રાજા ત્વરમાણો મહારથઃ । સેનામચોદયત્ક્ષિપ્રં રથનાગાશ્વસંકુલામ્
પછી મહારથી દુર્યોધન રાજા તત્કાળ ઝડપથી રથ, હાથી અને ઘોડાઓથી ભરેલી પોતાની સેના આગળ ધપાવવા લાગ્યો.
તામાપતન્તીં સહસા કૌરવાણાં મહાચમૂમ્ । અભિદુદ્રાવ વેગેન પાણ્ડવઃ શ્વેતવાહનઃ
કૌરવોની મોટી સેના અચાનક ધસી આવી ત્યારે સફેદ ઘોડાવાળા પાંડવે ઝડપથી એ તરફ દોડ કરી.
ભગદત્તશ્ચ સમરે તેન નાગેન ભારત। વિમૃદ્ગન્પાણ્ડવબલં યુધિષ્ઠિરમુપાદ્રવત્
અને ભગદત્તે પોતાના હાથી સાથે યુદ્ધમાં પાંડવોની સેના પર જોરદાર હુમલો કર્યો અને યુધિષ્ઠિર તરફ આગળ વધ્યો.
તદાસીત્સુમહદ્યુદ્ધં ભગદત્તસ્ય મારિષ। પાઞ્ચાલૈઃ પાણ્ડવેયૈશ્ચ કેકયૈશ્ચોદ્યતાયુધૈઃ
ત્યારે ભગદત્ત અને પાંચાલ, પાંડવ તથા કૈકયો વચ્ચે, બધા શસ્ત્રો સંભાળી, મહાન યુદ્ધ થયું.
ભીમસેનોઽપિ સમરે તાવુભૌ કેશવાર્જિનૌ । અશ્રાવયદ્યથાવૃત્તમિરાવદ્વધતુત્તમમ્
યુદ્ધમાં ભીમસેન પણ, બંને કેશવ અને અર્જુનને, ઇરાવનના વધની સમગ્ર ઘટનાઓ કહી સંભળાવ્યું.
પુત્રં વિનિહતં શ્રુત્વા ઇરાવન્તં ધન?ઞ્જયઃ। દુઃખેન મહતાઽઽવિષ્ટો નિઃશ્વસન્પન્નગો યથા
પુત્ર ઇરાવનના મૃત્યુની વાત સાંભળીને ધનંજયે ભારે દુઃખમાં ગરકાવ થયો અને સાપ જેવો ઊંડો શ્વાસ લીધો.
અબ્રવીત્સમરે રાજન્વાસુદેવમિદં વચઃ। ઇદં નૂનં મહાપ્રાજ્ઞો વિદુરો દૃષ્ટવાન્પુરા
યુદ્ધમાં, હે રાજા, તેણે વાસુદેવને કહ્યું: 'નિષ્ઠિતપણે, વિદુરે આ બધું પહેલેથી જ જોઈ લીધું હતું.'
કુરૂણાં પાણ્ડવાનાં ચ ક્ષયં ઘોરં મહામતિઃક । સ તતો નિવારિતવાન્ધૃતરાષ્ટ્રં જનેશ્વરમ્
એ મહાન બુદ્ધિશાળી વિદુરે કૌરવો અને પાંડવોના ભયાનક વિનાશને જોઈને ધૃતરાષ્ટ્ર રાજાને અટકાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો.
અન્યે ચ બહવો વીરાઃ સંગ્રામે મધુસૂદન। નિહતાઃ કૌરવૈઃ સઙ્ખ્યે તથાઽસ્માભિશ્ચ કૌરવાઃ
અને, હે મધુસૂદન, યુદ્ધમાં ઘણા વીરોએ કૌરવોના હાથો માર્યા છે, અને અમારે પણ ઘણા કૌરવોનો સંહાર કર્યો છે.
અર્થહેતોર્નરશ્રેષ્ઠ ક્રિયતે કર્મ કુત્સિતમ્। ધિગર્થાન્યત્કૃતે હ્યેવં ક્રિયતે જ્ઞાતિસંક્ષયઃ
લાભ માટે, હે મનુષ્યશ્રેષ્ઠ, લાજજનક કામો કરવામાં આવે છે; હાય, ધનની લાલચે જ્ઞાતિઓનો નાશ થાય છે.
અધનસ્ય મૃતં શ્રેયો ન ચ જ્ઞાતિવધાદ્વનમ્ । કિં નુ પ્રાપ્સ્યામહે કૃષ્ણ હત્વા જ્ઞાતીન્સમાગતાન્
ગરીબ માટે તો મૃત્યુ પણ જ્ઞાતિહત્યાથી સારું છે; કૃષ્ણ, મળેલા સગાંઓને મારીને આપણે શું મેળવશું?
દુર્યોધનાપરાધેન શકુનેઃ સૌબલસ્ય ચ। ક્ષત્રિયા નિધનં યાન્તિ કર્ણદુર્મન્ત્રિતેન ચ
દુર્યોધનના પાપ, શકુની સુબલપુત્ર અને કર્ણની ખોટી સલાહથી ક્ષત્રિયોનો વિનાશ થઈ રહ્યો છે.
ઇદાનીં ચ વિજાનામિ સુકૃતં મધુસૂદન। કૃતં રાજ્ઞા મહાબાહો યાચતા ત સુયોધનમ્
હવે મને સમજાય છે, હે મધુસૂદન, મહાબાહુ રાજાએ સુયોધન પાસે વિનંતી કરીને જે સારું કર્યું હતું.
રાજ્યાર્ધં પઞ્ચ વા ગ્રામાન્નાકાર્ષીત્સ ચ દુર્મતિઃક । દૃષ્ટ્વા હિ ક્ષત્રિયાઞ્શૂરાઞ્શયાનાન્ધરણીતલે
એ દુર્વિચારીએ અડધું રાજ્ય તો દૂર, પાંચ ગામ પણ આપ્યા નહીં, જ્યારે તેણે પૃથ્વી પર પડેલા વીર ક્ષત્રિયો જોઈ લીધા હતા.
નિન્દામિ ભૃશમાત્માનં ધિગસ્તુ ક્ષત્રિજીવિકામ્ । અશક્તમિતિ મામેતે જ્ઞાસ્યન્તે ક્ષત્રિયા રણે
હું પોતાને ખૂબ દોષ આપું છું; ક્ષત્રિય જીવનને શાપ લાગે. યુદ્ધમાં બધા ક્ષત્રિયોએ મને નિર્વળ અને નિષ્ફળ માનશે.
એતદર્થં મયા યુદ્ધં રોચિતં મધુસૂદન। સંચોદય હયાઞ્શીઘ્રં ધાર્તરાષ્ટ્રચમૂં પ્રતિ
મધુસૂદન, આ માટે જ મેં યુદ્ધ પસંદ કર્યું છે. હવે તું ઘોડાઓને ઝડપથી ધૃતરાષ્ટ્રની સેના તરફ દોડાવ.
પ્રતરિષ્યે મહાપારં ભુજાભ્યાં સમરોદધિમ્ । નાયં ક્લીબાયિતું કાલો વિદ્યતે માધવ ક્વચિત્
હું મારા હાથોથી આ વિશાળ યુદ્ધના દરિયાને પાર કરી જઈશ. માધવ, હવે ડરવાનો સમય નથી.
એવમુક્તસ્તુ પાર્થેન કેશવઃ પરવીરહા। ચોદયામાસ તાનશ્વાન્પાણ્ડુરાન્વાતરંહસઃ
પાર્થના આ શબ્દો સાંભળીને, શત્રુવિનાશક કેશવએ સફેદ ઘોડાઓને ભારે ઝડપથી દોડાવ્યા.
અથ શબ્દો મહાનાસીત્તવ સૈન્યસ્ય ભારત। મારુતોદ્ધૂતવેગસ્ય સાગરસ્યેવ પર્વણિ
પછી, હે ભારત, તારી સેના તરફથી મોટો અવાજ ઊઠ્યો, જાણે પૂનમના ચાંદ પર પવનથી ઉશ્કેરાયેલો સાગર ગર્જે.
અપરાહ્ણે મહારાજ સંગ્રામઃ સમપદ્યત । પર્જન્યસમનિર્ઘોષો ભીષ્મસ્ય સહ પાણ્ડવૈઃ
પછી બપોર પછી, રાજા, ભીષ્મ અને પાંડવો વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયું, જે મેઘના ગર્જન જેવું ભયાનક હતું.
તતો રાજંસ્તવ સુતા ભીમસેનમુપાદ્રવન્ । પરિવાર્ય રણે દ્રોણં વસવો વાસવં યથા
પછી, રાજા, તારા પુત્રોએ ભીમસેનને યુદ્ધમાં ઘેરી લીધો, જેમ દેવો ઇન્દ્રને ઘેરી લે છે.
તતઃ શાન્તનવો ભીષ્મઃ કૃપશ્ચ રથિનાં વરઃ। ભગદત્તઃ સુશર્મા ચ ધનંજયમુપાદ્રવન્
પછી શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ, મહાન રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ કૃપ, ભગદત્ત અને સુશર્માએ ધનંજય પર આક્રમણ કર્યું.
હાર્દિક્યો બાહ્લિકશ્ચૈવ સાત્યકિં સમભિદ્રુતૌ । અમ્બષ્ઠકસ્તુ નૃપતિરભિમન્યુમવસ્થિતઃ
હાર્દિક્ય અને બાહ્લિકે સાત્યકી પર ધાવા બોલ્યો, અને અંબષ્ઠોના રાજાએ અભિમન્યુનો સામનો કર્યો.
શેષાસ્ત્વન્યે મહારાજ શેષાનેવ મહારથાન્ । તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં ઘોરરૂપં ભયાવહમ્
બાકીના યોદ્ધાઓએ પણ બીજા મહારથીઓ સાથે યુદ્ધ શરૂ કર્યું. પછી ભયાનક અને ભયાવહ યુદ્ધ શરૂ થયું.
ભીમસેનસ્તુ સંપ્રેક્ષ્ય પુત્રાંસ્તવ વિશાંપતે'। પ્રજજ્વાલ રણે ક્રુદ્ધો હવિષા હવ્યવાડિવ
હે રાજાઓના રાજા, ભીમસેને તારા પુત્રોને જોઈને યુદ્ધમાં ક્રોધથી પ્રજ્વલિત થયો, જાણે હવનમાં ઘીથી અગ્નિ પ્રજ્વલિત થાય.
પુત્રાસ્તુ તવ કૌન્તેયં છાદયાંચક્રિરે શરૈઃ। પ્રાવૃષીવ મહારાજ જલદા ઇવ પર્વતમ્
પછી, રાજા, તારા પુત્રોએ કુંતીપુત્રને બાણોથી ઢાંકી દીધો, જેમ વરસાદમાં વાદળો પર્વતને ઢાંકે છે.