સ નાગઃ પ્રેષિતસ્તેન બાણો જ્યાચોદિતો યથા। અભ્યધાવત વેગેન ભીમસેનપુરોગમાઃ
એ હાથી, જાણે ધનુષ્યમાંથી છૂટેલો તીરો હોય તેમ, ભગદત્ત દ્વારા દોડાવવામાં આવ્યો અને ઝડપથી ભીમસેન અને તેના આગળવાળાઓ પર તૂટી પડ્યો.
તમાપતન્તં સંપ્રેક્ષ્ય પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ। અભ્યવર્તન્ત વેગેન ભીમસેનપુરોગમાઃ
એ હાથીને આવી રીતે દોડતો જોઈ, પાંડવોના મહારથીઓ, ભીમસેનની આગેવાનીમાં, ઝડપથી સામનો કરવા માટે વળી પડ્યા.
કેકયાશ્ચાભિમન્યુશ્ચ દ્રૌપદેયાશ્ચ સર્વશઃ। દશાર્ણાધિપતિઃ શૂરઃ ક્ષત્રદેવશ્ચ મારિષ
કેકય, અભિમન્યુ, દ્રૌપદીના બધા પુત્રો, પરાક્રમી દશાર્ણ દેશના રાજા અને ક્ષત્રદેવ—એ બધા મહાન યોદ્ધાઓ.
ચેદિપો ધૃષ્ટકેતુશ્ચ સંરબ્ધાઃ સર્વ એવ તે। ઉત્તમાસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ દર્શયન્તો મહાબલાઃ
ચેદિપ અને ધૃષ્ટકેતુ પણ—all ગુસ્સાથી ભરેલા અને મહાબળવાન—એમણે પોતાના શ્રેષ્ઠ અને દિવ્ય શસ્ત્રો બતાવ્યા.
તમેકં કુઞ્જરં ક્રુદ્ધાઃ સમન્તાત્પર્યવારયન્ । સ વિદ્ધો બહુભિર્બાણૈર્વ્યરોચત મહાદ્વિપઃ
ક્રોધિત થયેલા લોકો એ એક જ હાથીને ચારેય બાજુથી ઘેરી લીધો. અનેક બાણો વાગતાં, એ મહાન હાથી ઝગમગતો દેખાતો હતો.
સંજાતરુધિરોત્પીડો ધાતુચિત્ર ઇવાદ્રિરાટ્। દશાર્ણાધિપતિશ્ચાઽપિ ગજં ભૂમિધરોપમમ્
લોહી વહેતાં એ હાથી ખનિજોથી શોભતા પર્વત જેવો લાગતો હતો. દશાર્ણ દેશના રાજા પણ, પર્વત સમાન એ હાથી સામે આગળ વધ્યા.
સમાસ્થિતોઽભિદુદ્રાવ ભગદત્તસ્ય વારણમ્। તમાપતન્તં સમરે જગં જગપતિઃ સ ચ
પોતાના હાથી પર ચડીને, તેમણે ભગદત્તના હાથી સામે ધાવા કર્યો. યુદ્ધમાં એ ધસી આવતાં, હાથીઓના રાજાએ પણ સામો મુકાબલો કર્યો.
દધાર સુપ્રતીકોઽપિ વેલેવ મકરાલયમ્ । વારિતં પ્રેક્ષ્ય નાગેન્દ્રં દશાર્ણસ્ય મહાત્મનઃ
સુપ્રતીક નામનો હાથી પણ દરિયાની લહેરો રોકતી કિનારે જેવો અડગ ઊભો રહ્યો. દશાર્ણના મહાન રાજાના હાથીને અટકતો જોઈને,
સાધુસાધ્વિતિ સૈન્યાનિ ત્વદીયાન્યભ્યપૂજયન્ । તતઃ પ્રાગ્જ્યોતિષઃ ક્રુદ્ધસ્તોમરાન્વૈ ચતુર્દશ
તમારા સૈનિકોએ 'શાબાશ! શાબાશ!' કહીને વખાણ કર્યા. પછી પ્રાગ્યોતિષપુરના ભગદત્તે, ગુસ્સે થઈને ચૌદ ભાલા ફેંક્યા.
પ્રાહિણોત્તસ્ય નાગસ્ય પ્રમુખે નૃપસત્તમ। તસ્ય કુમ્ભપરિત્રાણાં શાતકુમ્ભપરિષ્કૃતમ્
એ ભાલાઓ એ હાથીના મસ્તક તરફ ફેંકવામાં આવ્યા, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ. એ ભાલાઓએ સુવર્ણ કવચ ફાડી નાખ્યું, જે હાથીના કપાલને રક્ષતું હતું.
વિદાર્ય પ્રાવિશન્ક્ષિપ્રં વલ્મીકમિવ પન્નગાઃ। સ ગાઢવિદ્ધો વ્યથિતો નાગો ભરતસત્તમ
ભાલાઓ વીજળીની જેમ અંદર ઘૂસી ગયા, જાણે સાપ વાંદળીમાં પ્રવેશી જાય. ભારે ઘાયલ અને દુઃખી થયેલો એ હાથી, ભરત વંશના શ્રેષ્ઠ,
ઉપાવૃત્તમદઃ ક્ષિપ્રમભ્યવર્તત વેગિનઃ । સ પ્રદુદ્રાવ વેગેન પ્રણદન્ભૈરવં રવમ્
એના મદનો ઘમંડ તરત જ ઓસર્યો અને એ જોરથી પાછો વળી ગયો. એ ઝડપથી દોડ્યો અને ભયાનક ગર્જના કરી.
સંમર્દમાનઃ સ્વબલં વાયુર્વૃક્ષાનિવૌજસા । તસ્મિન્પરાજિતે નાગે પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ
એ હાથી પોતાની જ સેના વચ્ચે તોફાન જેવી તાકાતથી તોડફોડ કરતો ગયો, જેમ પવન વૃક્ષોને ઉખાડી નાખે. એ હાથી પરાજિત થયો ત્યારે, પાંડવોના મહારથીઓ
સિંહનાદં વિનદ્યોચ્ચૈર્યુદ્ધાયૈવાવતસ્થિરે । તતો ભીમં પુરસ્કૃત્ય ભગદત્તમુપાદ્રવન્
સિંહ જેવો ગર્જી ઉઠ્યા અને યુદ્ધ માટે તૈયાર ઊભા રહ્યા. પછી ભીમને આગળ રાખીને, તેઓ ભગદત્ત સામે ધસી ગયા.
કિરન્તો વિવિધાન્બાણાઞ્શસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ। તેષામાપતતાં રાજન્સંક્રુદ્ધાનામમર્ષિણામ્
તેઓ વિવિધ પ્રકારના બાણો અને શસ્ત્રો વરસાવતા આગળ વધ્યા. એ ગુસ્સે અને અડગ યુદ્ધવીરો ધસી આવતાં, રાજા,
શ્રુત્વા સ નિનદંક ઘોરમમર્ષાદ્ગતસાધ્વસઃ । ભગદત્તો મહેષ્વાસઃ સ્વનાગં પ્રત્યચોદયત્
તેમની ભયાનક ગર્જના સાંભળી, ભગદત્તે નિર્ભય અને ગુસ્સાવાળું મન કરીને પોતાના હાથીને આગળ ધપાવ્યો.
અઙ્કુશાઙ્ગુષ્ઠનુદિતઃ સ ગજપ્રવરો યુધિ। તસ્મિન્ક્ષણે સમભવત્સાંવર્તક ઇવાનલઃ
અંકુશ અને પગથી દબાવતાં, એ શ્રેષ્ઠ હાથી યુદ્ધમાં જાણે પ્રલયકાળની અગ્નિ બની ગયો.
રથસઙ્ઘાંસ્તથા નાગાન્હયાંશ્ચ હયસાદિનઃ । પાદાતાંશ્ચ સુસંક્રુદ્ધઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃક
એ ગુસ્સાવાળાં હાથીએ રથ, હાથી, ઘોડા અને ઘોડેસવારો તથા પદાતીઓને સૈંકડો-હજારોની સંખ્યામાં ભયાનક રીતે ચકનાચૂર કરી નાખ્યા.
અમૃદ્ગાત્સમરે નાગઃ સંપ્રધાવંસ્તતસ્તતઃ। તેન સંલોડ્યમાનં તુ પાણ્ડવાનાં બલં મહત્
યુદ્ધમાં એ હાથીએ કોઈને બચાવ્યા નહીં, અહીં-ત્યાં દોડતો રહ્યો. એના પગલે પાંડવોની મહાસેના પીસાઈ અને ઉથલપાથલ થઈ ગઈ.
સંચુકોચ મહારાજ ચર્મેવાગ્નૌ સમાહિતમ્ । ભગ્નં તુ સ્વબલં દૃષ્ટ્વા ભગદત્તેન ધીમતા
રાજા, એ સેના જાણે આગમાં ચામડી સળગે તેમ સંકોચાઈ ગઈ. પોતાની જ સેના ભગદત્તે તોડી નાખી તે જોઈને,
ઘટોત્કચોઽથ સંક્રુદ્ધો ભગદત્તમુપાદ્રવત્। વિકટઃ પરુષો રાજન્દીપ્તાસ્યો દીપ્તલોચનઃ
પછી ઘટોત્કચ ગુસ્સે થઈને ભગદત્ત સામે ધસી આવ્યો. એ ભયાનક અને કઠોર રૂપે, અગ્નિ સમા મોઢા અને જ્વલંત આંખો સાથે,
રૂપં વિભીષણં કૃત્વા રોષેણ પ્રજ્વલન્નિવ । જગ્રાહ વિમલં શૂલં ગિરીણામપિ દારણમ્
ક્રોધથી પ્રજ્વલિત થઈ, ભયાનક રૂપ ધારણ કરીને, તેણે એક નિર્મળ શૂળ પકડી લીધું, જે પર્વતોને પણ ફાડી શકે એવું હતું.
નાગં જિઘાંસુઃ સહસા ચિક્ષેપ ચ મહાબલઃ। સ વિસ્ફુલિઙ્ગમાલાભિઃ સમન્તાત્પરિવેષ્ટિતમ્
સર્પને મારવાનો ઇરાદો રાખી, મહાબલી યોદ્ધાએ તાત્કાલિક એ શસ્ત્ર ફેંક્યું, જે ચારે બાજુથી અગ્નિની ચમકતી જ્યોતીઓથી ઘેરાયેલું હતું.
તમાપતન્તં સહસા દૃષ્ટ્વા પ્રાગ્જ્યોતિષો નૃપઃ । ચિક્ષેપ રુચિરં તીક્ષ્ણમર્ધચન્દ્રં સુદારુણમ્
એ શસ્ત્ર ઝડપથી પોતાની તરફ આવતું જોઈ, પ્રાગ્યોતિષપુરના રાજાએ તરત જ સુંદર, તીખું અને અત્યંત ભયાનક અર્ધચંદ્ર બાણ છોડ્યો.
ચિચ્છેદ તન્મહચ્છૂલં તેન બાણેન વેગવાન્ । ઉત્પપાત દ્વિધા ચ્છિન્નં શૂલં હેમપરિષ્કૃતમ્
એ ઝડપી બાણથી તેણે મોટું શૂળ કાપી નાખ્યું; બે ભાગમાં વિભાજિત થયેલું, સોનાથી શોભિત એ શૂળ ઉંચકાઈ ગયું.
મહાશનિર્યથા ભ્રષ્ટા શક્રમુક્તા નભોગતા । શૂલં નિપતિતં દૃષ્ટ્વા દ્વિધા કૃત્તં ચ પાર્થિવઃ
જેમ ઇન્દ્ર દ્વારા છોડાયેલું મહા વીજળી આકાશમાં પડી જાય છે, તેમ રાજાએ એ બે ભાગમાં કાપાયેલું શૂળ જમીન પર પડતું જોયું.
રુક્મદણ્ડાં મહાશક્તિં જગ્રાહાગ્નિશિખોપમાન્ । ચિક્ષેપ તાં રાક્ષસસ્ય તિષ્ઠિતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્
પછી તેણે સોનાની ડાંડીવાળી, અગ્નિની જ્વાળાની જેમ તેજસ્વી મહાશક્તિ ઉઠાવી, રાક્ષસ તરફ ફેંકી અને બૂમો પાડી કહ્યું: 'થેમ, થેમ!'
તામાપતન્તીં સંપ્રેક્ષ્ય વિયત્સ્થામશનીમિવ । ઉત્પત્ય રાક્ષસસ્તૂર્ણં જગ્રાહ ચ નનાદ ચ
એ શસ્ત્ર આકાશમાં પતંગિયાની જેમ દોડતું જોઈ, રાક્ષસ ઝડપથી ઉછળી ગયો, એ પકડી લીધું અને ગર્જના કરી.
બભઞ્જ ચૈનાં ત્વરિતો જાનુન્યારોપ્ય ભારત। પશ્યતઃ પાર્થિવેન્દ્રસ્ય તદદ્ભુતમિવાભવત્
પછી તેણે એ શસ્ત્રને ઘૂંટણે રાખી તરત તોડી નાખ્યું, હે ભરત, અને રાજાઓના રાજા જોઈ રહ્યા હતા; એ દૃશ્ય અદ્ભુત લાગ્યું.
તદવેક્ષ્ય કૃતં કર્મ રાક્ષસેન બલીયસા। દિવિ દેવાઃ સગન્ધર્વા મુનયશ્ચાપિ વિસ્મિતાઃ
એ શક્તિશાળી રાક્ષસે કરેલું એ કાર્ય જોઈ, સ્વર્ગસ્થ દેવતાઓ, ગંધર્વો અને ઋષિઓ બધાં આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.