મદાન્ધા રોષસંરબ્ધા વિષાણાગ્રૈર્મહાહવે । બિભિદુર્દન્તમુસલૈઃ સમાસાદ્ય પરસ્પરમ્
મદમાં ચૂર અને ગુસ્સે ભરેલા હાથીઓએ, મહાયુદ્ધમાં પોતાના દાંતના ટોચ અને ભારે દાંતીથી એકબીજાને ભેદ્યા.
હયાશ્ચ ચામરાપીડાઃ પ્રાસપાણિભિરાસ્થિતાઃ । ચોદિતાઃ સાદિભિઃ ક્ષિપ્રં નિજઘ્રુરિતરેતરમ્
યાકના પૂંછડાવાળા પાંખોથી શોભતા ઘોડાઓ, ભાલા ધરાવતા યોદ્ધાઓ દ્વારા ચલાવાતા, ઝડપથી એકબીજાથી અથડાયા.
પાદાતાશ્ચ પદાત્યોઘૈસ્તાડિતાઃ શક્તિતોમરૈઃ। ન્યપતન્ત તદા ભૂમૌ શતશોઽથ સહસ્રશઃ
પદાતિ સૈનિકો, ભાળ અને તોમરાની વરસાદથી ઘાયલ થઈ, એ સમયે સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં જમીન પર પડી ગયા.
રથિનશ્ચ રથાકંશ્ચિત્રાન્કર્ણિનાલીકતોમરૈઃ । નિહત્ય સમરે વીરાન્સિંહનાદાન્વિનેદિરે
રથ上的 યુદ્ધવીરો, વિવિધ પ્રકારના તીરો, કાંટાવાળા બાણ અને તોમરા વડે શૂરવીરોને માર્યા પછી, સિંહની જેમ ગર્જના કરી.
તસ્મિંસ્તથા વર્તમાને સંગ્રામે રોમહર્ષણે । ભગતત્તો મહેષ્વાસો ભીમસેનમથાદ્રવત્
આવી રોમાંચક અને હૃદયકંપાવનારી લડાઈ ચાલી રહી હતી ત્યારે, મહાન ધનુર્ધર ભગદત્ત ભીમસેન પર તૂટી પડ્યો.
કુઞ્જરેણ પ્રભિન્નેન સપ્તધા સ્રવતા મદમ્। પર્વતેન યથા તોયં સ્રવમાણેન સર્વશઃ
સાત જગ્યાએથી મદ વહાવી રહેલા, ફાટેલા હાથી પર બેઠેલો, જે પહાડની જેમ ચારે બાજુથી પાણી વહાવતો હોય એમ લાગતો હતો.
કિરઞ્છરસહસ્રાણિ સુપ્રતીકશિરોગતઃ । ઐરાવતસ્થો મઘવાન્વારિધારા ઇવાનઘ
સુપ્રતીકના માથા પર બેઠેલા ભગદત્તે, એ હાથી પરથી હજારો તીરોની વરસાદ વરસાવી, જાણે ઇન્દ્રએ ઐરાવત પર બેઠા વરસાદ વરસાવ્યો હોય.
સ ભીમં શરધારાભિસ્તાજયામાસ પાર્થિવઃ । પર્વતં વારિધારાભિસ્તપાન્તે જલદો યથા
એ રાજાએ ભીમને તીરોની ધારા વડે ઘેરી લીધો, જેમ ઉનાળાના અંતે મેઘ પર્વત પર વરસાદ વરસાવે.
ભીમસેનસ્તુ સંક્રુદ્ધઃ પાદરક્ષાન્પરઃશતાન્। નિજઘાન મહેષ્વાસઃ સંરબ્ધઃ શરવૃષ્ટિભિઃ
પણ ગુસ્સે ભરેલા ભીમસેને, મહાન ધનુર્ધરે, તીરોની વરસાદથી સૈંકડો પદાતિ સૈનિકોને ધરાશાયી કર્યા.
તાન્દૃષ્ટ્વા નિહતાન્ક્રુદ્ધો ભગદત્તઃ પ્રતાપવાન્ । ચોદયામાસ નાગેન્દ્રં ભીમસેનરથં પ્રતિ
એમને મરેલા જોઈ, પરાક્રમી ભગદત્ત ગુસ્સે થયો અને પોતાના મહાન હાથીને ભીમસેનના રથ સામે દોડાવ્યો.
સ નાગઃ પ્રેષિતસ્તેન બાણો જ્યાચોદિતો યથા। અભ્યધાવત વેગેન ભીમસેનપુરોગમાઃ
એ હાથી, જાણે ધનુષ્યમાંથી છૂટેલો તીરો હોય તેમ, ભગદત્ત દ્વારા દોડાવવામાં આવ્યો અને ઝડપથી ભીમસેન અને તેના આગળવાળાઓ પર તૂટી પડ્યો.
તમાપતન્તં સંપ્રેક્ષ્ય પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ। અભ્યવર્તન્ત વેગેન ભીમસેનપુરોગમાઃ
એ હાથીને આવી રીતે દોડતો જોઈ, પાંડવોના મહારથીઓ, ભીમસેનની આગેવાનીમાં, ઝડપથી સામનો કરવા માટે વળી પડ્યા.
કેકયાશ્ચાભિમન્યુશ્ચ દ્રૌપદેયાશ્ચ સર્વશઃ। દશાર્ણાધિપતિઃ શૂરઃ ક્ષત્રદેવશ્ચ મારિષ
કેકય, અભિમન્યુ, દ્રૌપદીના બધા પુત્રો, પરાક્રમી દશાર્ણ દેશના રાજા અને ક્ષત્રદેવ—એ બધા મહાન યોદ્ધાઓ.
ચેદિપો ધૃષ્ટકેતુશ્ચ સંરબ્ધાઃ સર્વ એવ તે। ઉત્તમાસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ દર્શયન્તો મહાબલાઃ
ચેદિપ અને ધૃષ્ટકેતુ પણ—all ગુસ્સાથી ભરેલા અને મહાબળવાન—એમણે પોતાના શ્રેષ્ઠ અને દિવ્ય શસ્ત્રો બતાવ્યા.
તમેકં કુઞ્જરં ક્રુદ્ધાઃ સમન્તાત્પર્યવારયન્ । સ વિદ્ધો બહુભિર્બાણૈર્વ્યરોચત મહાદ્વિપઃ
ક્રોધિત થયેલા લોકો એ એક જ હાથીને ચારેય બાજુથી ઘેરી લીધો. અનેક બાણો વાગતાં, એ મહાન હાથી ઝગમગતો દેખાતો હતો.
સંજાતરુધિરોત્પીડો ધાતુચિત્ર ઇવાદ્રિરાટ્। દશાર્ણાધિપતિશ્ચાઽપિ ગજં ભૂમિધરોપમમ્
લોહી વહેતાં એ હાથી ખનિજોથી શોભતા પર્વત જેવો લાગતો હતો. દશાર્ણ દેશના રાજા પણ, પર્વત સમાન એ હાથી સામે આગળ વધ્યા.
સમાસ્થિતોઽભિદુદ્રાવ ભગદત્તસ્ય વારણમ્। તમાપતન્તં સમરે જગં જગપતિઃ સ ચ
પોતાના હાથી પર ચડીને, તેમણે ભગદત્તના હાથી સામે ધાવા કર્યો. યુદ્ધમાં એ ધસી આવતાં, હાથીઓના રાજાએ પણ સામો મુકાબલો કર્યો.
દધાર સુપ્રતીકોઽપિ વેલેવ મકરાલયમ્ । વારિતં પ્રેક્ષ્ય નાગેન્દ્રં દશાર્ણસ્ય મહાત્મનઃ
સુપ્રતીક નામનો હાથી પણ દરિયાની લહેરો રોકતી કિનારે જેવો અડગ ઊભો રહ્યો. દશાર્ણના મહાન રાજાના હાથીને અટકતો જોઈને,
સાધુસાધ્વિતિ સૈન્યાનિ ત્વદીયાન્યભ્યપૂજયન્ । તતઃ પ્રાગ્જ્યોતિષઃ ક્રુદ્ધસ્તોમરાન્વૈ ચતુર્દશ
તમારા સૈનિકોએ 'શાબાશ! શાબાશ!' કહીને વખાણ કર્યા. પછી પ્રાગ્યોતિષપુરના ભગદત્તે, ગુસ્સે થઈને ચૌદ ભાલા ફેંક્યા.
પ્રાહિણોત્તસ્ય નાગસ્ય પ્રમુખે નૃપસત્તમ। તસ્ય કુમ્ભપરિત્રાણાં શાતકુમ્ભપરિષ્કૃતમ્
એ ભાલાઓ એ હાથીના મસ્તક તરફ ફેંકવામાં આવ્યા, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ. એ ભાલાઓએ સુવર્ણ કવચ ફાડી નાખ્યું, જે હાથીના કપાલને રક્ષતું હતું.
વિદાર્ય પ્રાવિશન્ક્ષિપ્રં વલ્મીકમિવ પન્નગાઃ। સ ગાઢવિદ્ધો વ્યથિતો નાગો ભરતસત્તમ
ભાલાઓ વીજળીની જેમ અંદર ઘૂસી ગયા, જાણે સાપ વાંદળીમાં પ્રવેશી જાય. ભારે ઘાયલ અને દુઃખી થયેલો એ હાથી, ભરત વંશના શ્રેષ્ઠ,
ઉપાવૃત્તમદઃ ક્ષિપ્રમભ્યવર્તત વેગિનઃ । સ પ્રદુદ્રાવ વેગેન પ્રણદન્ભૈરવં રવમ્
એના મદનો ઘમંડ તરત જ ઓસર્યો અને એ જોરથી પાછો વળી ગયો. એ ઝડપથી દોડ્યો અને ભયાનક ગર્જના કરી.
સંમર્દમાનઃ સ્વબલં વાયુર્વૃક્ષાનિવૌજસા । તસ્મિન્પરાજિતે નાગે પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ
એ હાથી પોતાની જ સેના વચ્ચે તોફાન જેવી તાકાતથી તોડફોડ કરતો ગયો, જેમ પવન વૃક્ષોને ઉખાડી નાખે. એ હાથી પરાજિત થયો ત્યારે, પાંડવોના મહારથીઓ
સિંહનાદં વિનદ્યોચ્ચૈર્યુદ્ધાયૈવાવતસ્થિરે । તતો ભીમં પુરસ્કૃત્ય ભગદત્તમુપાદ્રવન્
સિંહ જેવો ગર્જી ઉઠ્યા અને યુદ્ધ માટે તૈયાર ઊભા રહ્યા. પછી ભીમને આગળ રાખીને, તેઓ ભગદત્ત સામે ધસી ગયા.
કિરન્તો વિવિધાન્બાણાઞ્શસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ। તેષામાપતતાં રાજન્સંક્રુદ્ધાનામમર્ષિણામ્
તેઓ વિવિધ પ્રકારના બાણો અને શસ્ત્રો વરસાવતા આગળ વધ્યા. એ ગુસ્સે અને અડગ યુદ્ધવીરો ધસી આવતાં, રાજા,
શ્રુત્વા સ નિનદંક ઘોરમમર્ષાદ્ગતસાધ્વસઃ । ભગદત્તો મહેષ્વાસઃ સ્વનાગં પ્રત્યચોદયત્
તેમની ભયાનક ગર્જના સાંભળી, ભગદત્તે નિર્ભય અને ગુસ્સાવાળું મન કરીને પોતાના હાથીને આગળ ધપાવ્યો.
અઙ્કુશાઙ્ગુષ્ઠનુદિતઃ સ ગજપ્રવરો યુધિ। તસ્મિન્ક્ષણે સમભવત્સાંવર્તક ઇવાનલઃ
અંકુશ અને પગથી દબાવતાં, એ શ્રેષ્ઠ હાથી યુદ્ધમાં જાણે પ્રલયકાળની અગ્નિ બની ગયો.
રથસઙ્ઘાંસ્તથા નાગાન્હયાંશ્ચ હયસાદિનઃ । પાદાતાંશ્ચ સુસંક્રુદ્ધઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃક
એ ગુસ્સાવાળાં હાથીએ રથ, હાથી, ઘોડા અને ઘોડેસવારો તથા પદાતીઓને સૈંકડો-હજારોની સંખ્યામાં ભયાનક રીતે ચકનાચૂર કરી નાખ્યા.
અમૃદ્ગાત્સમરે નાગઃ સંપ્રધાવંસ્તતસ્તતઃ। તેન સંલોડ્યમાનં તુ પાણ્ડવાનાં બલં મહત્
યુદ્ધમાં એ હાથીએ કોઈને બચાવ્યા નહીં, અહીં-ત્યાં દોડતો રહ્યો. એના પગલે પાંડવોની મહાસેના પીસાઈ અને ઉથલપાથલ થઈ ગઈ.
સંચુકોચ મહારાજ ચર્મેવાગ્નૌ સમાહિતમ્ । ભગ્નં તુ સ્વબલં દૃષ્ટ્વા ભગદત્તેન ધીમતા
રાજા, એ સેના જાણે આગમાં ચામડી સળગે તેમ સંકોચાઈ ગઈ. પોતાની જ સેના ભગદત્તે તોડી નાખી તે જોઈને,