નૈવ તે શ્રદ્દધુર્ભીતા વદતોરાવયોર્વચઃ । તાંશ્ચ પ્રદ્રવતો દૃષ્ટ્વા જયં પ્રાપ્તાશ્ચ પાણ્ડવાઃ
ભયભીત સૈનિકોએ અમારા શબ્દોમાં વિશ્વાસ ન કર્યો; અને તેમને ભાગતા જોઈ, પાંડવોને વિજય મળ્યો.
ઘટોત્કચેન સહિતાઃ સિંહનાદાન્પ્રચક્રિરે । શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષૈઃ સમન્તાન્નેદિરે ભૃશમ્
ઘટોત્કચ સાથે પાંડવો સિંહની જેમ ગર્જના કરવા લાગ્યા અને શંખ તથા ઢોલના ઘોંઘાટથી ચારે બાજુ ગુંજ ઉઠી.
એવં તવ બલં સર્વં હૈડિમ્બેન મહાત્મના। સૂર્યાસ્તમનવેલાયાં પ્રભગ્નં વિદ્રુતં દિશઃ
એ રીતે, હિડિમ્બપુત્ર મહાત્માએ, સૂર્યાસ્ત સમયે, તમારું આખું સૈન્ય તોડી નાખ્યું અને બધા દિશામાં વિખેરી દીધું.
તસ્મિન્મહતિ સંક્રન્દે રાજા દુર્યોધનસ્તદા। `પરાજયં રાક્ષસેન નામૃષ્યત પરંતપઃ।' ગાઙ્ગેયમુપસંગમ્ય વિનયેનાભિવાદ્ય ચ
એ મહાન ગુંજમાં, રાજા દુર્યોધન રાક્ષસથી મળેલી હાર સહન કરી શક્યો નહિ; તેણે ભીષ્મ પાસે જઈ, વિનમ્રતાથી નમન કર્યું.
તસ્ય સર્વં યથાવૃત્તમાખ્યાતુમુપચક્રમે। ઘટોત્કચસ્ય વિજયમાત્મનશ્ચ પરાજયમ્
પછી તેણે ઘટોત્કચના વિજય અને પોતાની હાર સહિત જે કંઈ બન્યું તે બધું કહવાનું શરૂ કર્યું.
કથયામાસ દુર્ધર્ષો વિનિઃશ્વસ્ય પુનઃપુનઃ । અબ્રવીચ્ચ તદા રાજન્ભીષ્મં કુરુપિતામહમ્
દુર્ધર્ષ દુર્યોધન વારંવાર ઊંડા શ્વાસ લેતો હતો અને પછી ભીષ્મ, કુરુ પિતામહને સંબોધી બોલ્યો.
ભવન્તં સમુપાશ્રિત્ય દ્રોણં ચૈવ પિતામહ । પાણ્ડવૈર્વિગ્રહો ઘોરઃ સમારબ્ધો મયા પ્રભો
"પિતામહ, હું અને દ્રોણ, તમારો આધાર લઈને, પાંડવો સામે આ ભયાનક યુદ્ધ શરૂ કર્યું છે, પ્રભુ.
એકાદશ સમાખ્યાતા અક્ષૌહિણ્યશ્ચ યા મમ। નિદેશે તવ તિષ્ઠન્તિ મયા સાર્ધં પરંતપ
"મારી પાસે જે અગિયાર અક્ષૌહિણી સેનાઓ છે, તે તમારી આજ્ઞામાં મારી સાથે ઉભી છે, શત્રુહંતક.
સોઽહં ભરતશાર્દૂલ ભીમસેનપુરોગમૈઃ । ઘટોત્કચં સમાશ્રિત્ય પાણ્ડવૈર્યુધિ નિર્જિતઃ
હે ભરતવંશના વીર, હું ભીમસેનને આગળ રાખીને, ઘટોત્કચ પર આધાર રાખી, પાંડવો સાથેના યુદ્ધમાં હારી ગયો હતો.
તન્મે દહતિ ગાત્રાણિ શુષ્કવૃક્ષમિવાનલઃ । તદિચ્છામિ મહાભાગ ત્વત્પ્રસાદાત્પરંતપ
એ હારની આગ મારા શરીરને સુકા વૃક્ષને દહન કરતી અગ્નિ જેવી સળગાવે છે. હે ભાગ્યશાળી, તારી કૃપાથી હું એ દુઃખને જીતવા માંગું છું.
રાક્ષસાપશદં હન્તું સ્વયમેવ પિતામહ । ત્વાં સમાશ્રિત્ય દુર્ધર્ષં તન્મે કર્તું ત્વમર્હસિ
હું એ રાક્ષસના પુત્રને પોતે જ મારવા ઇચ્છું છું, પણ એ માટે તારો આશરો જોઈએ છે, હે અપરાજિત, તું મને એ તક આપવી જોઈએ.
એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં રાજ્ઞો ભરતસત્તમ। દુર્યોધનમિદં વાક્યં ભીષ્મઃ શાન્તનવોઽબ્રવીત્
રાજાના આ વચન સાંભળીને, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે દુર્યોધનને આ રીતે કહ્યું.
શૃણુ રાજન્મમ વચો યત્ત્વાં વક્ષ્યામિ કૌરવ। યથા ત્વયા મહારાજ વર્તિતવ્યં પરંતપ
હે રાજા, હવે મારા વચન ધ્યાનથી સાંભળ, હું તને જે કહેવા જઈ રહ્યો છું, એ પ્રમાણે, હે દુશ્મનને દહન કરનાર, તારે કેવી રીતે વર્તવું તે સમજ.
આત્મા રક્ષ્યસ્ત્વયા તાત સર્વાવસ્થાસ્વરિન્દમ। ધર્મરાજેન સંગ્રામસ્ત્વયા કાર્યઃ સદાઽનઘ
હે પુત્ર, તારે દરેક પરિસ્થિતિમાં પોતાનો બચાવ કરવો જોઈએ. હે પાપરહિત, તારે ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર સાથે હંમેશા ધર્મપૂર્વક યુદ્ધ કરવું.
અર્જુનેન યમાભ્યાં વા ભીમસેનેન વા પુનઃ । અન્યૈર્વા પૃથિવીપાલૈ રાજા રાજાનમૃચ્છતિ
અર્જુન, યમદ્વય, ભીમસેન કે અન્ય રાજાઓ દ્વારા પણ, રાજા યુદ્ધમાં બીજા રાજાને ભેળવે છે.
ન તુ કાર્યસ્ત્વયા રાજન્હૈડિમ્બેન દુરાત્મા। અહં દ્રોણઃ કૃપો દ્રૌણિઃ કૃતવર્મા ચ સાત્વતઃ। શલ્યશ્ચ વૃષસેનશ્ચ વિકર્ણશ્ચ મહારથઃ
પણ, હે રાજા, તારે હિડીંબાના દુષ્ટપુત્ર સાથે યુદ્ધ કરવું નહીં. હું, દ્રોણ, કૃપાચાર્ય, દ્રોણપુત્ર, સાત્વત કુળના કૃતવર્મા, શલ્ય, વૃશસેન અને મહારથી વિકર્ણ—
શેષાશ્ચ ભ્રાતરસ્ત્વન્યે દુઃશાસનપુરોગમાઃ। ત્વદર્થે પ્રતિયોત્સ્યામો રાક્ષસં તં મહાબલમ્
અને તારા બીજા બધા ભાઈઓ, દુશાસનને આગળ રાખીને, એ મહાબળવાન રાક્ષસ સામે તારા હિત માટે લડીશું.
રૌદ્રે તસ્મિન્રાક્ષસેન્દ્રે યદિ તે હૃચ્છયો મહાન્ । અયમાગચ્છતુ રણં તસ્ય યુદ્ધાય દુર્મતેઃ
જો તારા હૃદયમાં એ ભયાનક રાક્ષસરાજ સામે યુદ્ધ કરવાની મોટી ઇચ્છા હોય, તો એ દુષ્ટને યુદ્ધમાં બોલાવી લઈ આવો.
ભગદત્તો મહીપાલઃ પુરન્દરસમો યુધિ । એતાવદુક્ત્વા રાજાનં ભગદત્તમથાબ્રવીત્
ભગદત્ત નામનો રાજા, જે યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર સમાન છે—આ બધું કહીને, ભીષ્મે પછી ભગદત્તને સંબોધન કર્યું.
સમક્ષં પાર્થિવેન્દ્રસ્ય વાક્યં વાક્યવિશારદઃ। ગચ્છ શીઘ્રં મહારાજ હૈડિમ્બં યુદ્ધદુર્મદમ્
પાર્થિવરાજાની હાજરીમાં, વાક્પટુ ભીષ્મે કહ્યું: 'હે મહારાજ, તું જલદી જઈને યુદ્ધમાં ઉન્મત્ત હિડીંબપુત્ર સામે જા.'
વારયસ્વ રણે યત્તો મિષતાં સર્વધન્વિનામ્ । રાક્ષસં ક્રૂરકર્માણં યથેન્દ્રસ્તારકં પુરા
યુદ્ધમાં, બધા ધનુર્ધારીઓની નજર સામે, તારે પુરુષાર્થપૂર્વક એ ક્રૂરકર્મા રાક્ષસને રોકવો જોઈએ, જેમ ઇન્દ્રે પહેલાં તારકને રોક્યો હતો.
તવ દિવ્યાનિ ચાસ્ત્રાણિ વિક્રમશ્ચ પરંતપ । સમાગમશ્ચ બહુભિઃ પુરાઽભૂદમરૈઃ સહ
હે દુશ્મનને દહન કરનાર, તારા દિવ્યાસ્ત્રો, તારો પરાક્રમ અને દેવતાઓ સાથેના તારા પૂર્વના સંઘર્ષો સૌને જાણીતા છે.
ત્વં તસ્ય નૃપશાર્દૂલ પ્રતિયોદ્ધા મહાહવે । સ્વબલેનાવૃતો ગચ્છ જહિ રાક્ષસપુઙ્ગવમ્
હે રાજવીરોમાં શ્રેષ્ઠ, એ રાક્ષસ સામે યુદ્ધમાં તું જ સામો થવાનો છે. તારી પોતાની સેના સાથે જઈ, એ રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠને સંહાર.
એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં ભીષ્મસ્ય પૃતનાપતેઃ। પ્રયયૌ સિંહનાદેન પરાનભિમુખકો દ્રુતમ્
પોતાની સેના વડે ભીષ્મના આ વચનો સાંભળીને, એ શત્રુઓ સામે સિંહના ગર્જનાથી ઝડપથી આગળ વધ્યો.
તમાપતન્તં સંપ્રેક્ષ્ય ગર્જન્તમિવ તોયદમ્ । અભ્યવર્તન્ત સંક્રુદ્ધાઃ પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ
એને વીજળીવાળા મેઘ જેવો ગર્જન કરીને દોડતો જોઈ, પાંડવોના મહારથીઓ ક્રોધથી તેની સામે મોઢું ફેરવીને ઊભા રહ્યા.
ભીમસેનોઽભિમન્યુશ્ચ રાક્ષસશ્ચ ઘટોત્કચઃ । દ્રૌપદેયાઃ સત્યધૃતિઃ ક્ષત્રદેવશ્ચ ભારત
ભીમસેન, અભિમન્યુ, રાક્ષસ ઘટોત્કચ, દ્રૌપદીપુત્રો, સત્યધૃતિ અને ક્ષત્રદેવ—હે ભરત—
ચેદિપો વસુદાનશ્ચ દશાર્ણાધિપતિસ્તથા । સુપ્રતીકેન તાંશ્ચાપિ ભગદત્તોઽપ્યુપાદ્રવત્
ચેદિપ, વસુદાન અને દશાર્ણ દેશના રાજા, સુપ્રતીક સાથે, ભગદત્તે એમને પણ આક્રમણ કર્યું.
તતઃ સમભવદ્યુદ્ધં ઘોરરૂપં ભયાનકમ્। પાણ્ડૂનાં ભગદત્તેન યમરાષ્ટ્રવિવર્ધનમ્
પછી ત્યાં પાંડવો અને ભગદત્ત વચ્ચે ભયાનક અને ભયાવહ યુદ્ધ શરૂ થયું, જે યમરાજના રાજ્યને વધારતું હતું.
પ્રયુક્તા રથિભિર્બાણા ભીમવેગાઃ સુતેજનાઃ । તે નિપેતુર્મહારાજ નાગેષુ ચ રથેષુ ચ
રથ પર બેઠેલા યુદ્ધવીરો દ્વારા છૂટેલા, વીજળી જેવી ઝડપી અને સરસ પાંખવાળા તીરો, રાજા, હાથીઓ અને રથો પર વરસી પડ્યા.
પ્રભિન્નાશ્ચ મહાનાગા વિનીતા હસ્તિસાદિભિઃ । પરસ્પરં સમાસાદ્ય સંનિપેતુરભીતવત્
મહાન હાથીઓ, પોતાના ચાલકો દ્વારા વશમાં કરાયેલા અને તૂટી પડેલા, એકબીજાને નિર્ભયતાથી અથડાયા.