અભિમન્યુપ્રભૃતયઃ પાણ્ડવાનાં મહારથાઃક । અભ્યદાવન્પરીપ્સન્તઃ પ્રાણાંસ્ત્યક્ત્વા સુદુસ્ત્યજાન્
અભિમન્યુ અને પાંડવોના અન્ય મહારથીઓ, તેને બચાવવા ઈચ્છતા, પોતાના જીવ પણ ત્યાગવા તૈયાર થઈ દોડી ગયા.
અનૂપાધિપતિઃ શૂરો ભીમસ્ય દયિતઃ સખા । નીલો નીલામ્બુદપ્રખ્યઃ સંક્રુદ્ધો દ્રૌણિમભ્યાત્
અનુપ દેશનો શૂરવીર, ભીમસેનનો પ્રિય મિત્ર નીલ, વાદળ જેવો કાળો, ગુસ્સામાં દ્રોણપુત્ર પર દોડી ગયો.
સ્પર્ધતે હિ મહેષ્વાસો નિત્યં દ્રોણસુતેન સઃ। સ વિષ્ફાર્ય મહચ્ચાપં દ્રૌણિં વિવ્યાધ પત્રિણા
એ મહાન ધનુર્ધર હંમેશા દ્રોણપુત્ર સાથે સ્પર્ધા કરતો, તેણે મોટું ધનુષ્ય તાણીને પાંખવાળું બાણ દ્રોણપુત્રને માર્યું.
યથા શક્રો મહારાજ પુરા વિવ્યાધ દાનવમ્ । વિપ્રચિત્તિં દુરાધર્ષં દેવતાનાં ભયંકરમ્
રાજા, જેમ શક્રે પહેલાં દાનવ વિપ્રચિત્તિને, દેવતાઓ માટે ભયજનક અને દુ:સાધ્ય, બાણથી ઘાયલ કર્યો હતો,
યેન લોકત્રયં ક્રોધાત્રાસિતં સ્વેન તેજસાક । `સ રુદ્રેણ જિતઃ પૂર્વં નિહતો માતરિશ્વના' તથા નીલેન નિર્ભિન્નઃ સમ્યઙ્ભુક્તેન પત્રિણા
જેના તેજથી ત્રણેય લોક ગુસ્સા અને ભયથી કંપી ઉઠ્યા હતા, અને જે રુદ્ર દ્વારા જીતાયો અને પવનદેવ દ્વારા માર્યો, એ જ રીતે નીલે દ્રોણપુત્રને બાણથી ઘાયલ કર્યો.
સંજાતરુધિરોત્પીડો દ્રૌણિઃ ક્રોધસમન્વિતઃ । સ વિષ્ફાર્ય ધનુશ્ચિત્રમિન્દ્રાશનિસમસ્વનમ્
દ્રોણપુત્ર, લોહીથી લથબથ અને ગુસ્સામાં, તેણે પોતાની સુંદર ધનુષ્ય તાણ્યું, જે ઇન્દ્રના વીજળી જેવું ગજતું હતું.
દધ્રે નીલવિનાશાય મતિં મતિમતાં વરઃ। તતઃ સંધાય વિમલાન્ભલ્લાન્કર્મારમાર્જિતાન્
મૂર્હતોમાં શ્રેષ્ઠ એ દ્રોણપુત્રે નીલને નાશ કરવા મનમાં નક્કી કર્યું, અને પછી શુદ્ધ, સારી રીતે બનાવેલા બાણ ધનુષ્ય પર ચડાવ્યા.
જઘાન ચતુરો વાહાન્પાતયામાસ ચ ધ્વજમ્। `સૂતં ચૈકેન ભલ્લેન રથનીડાદપાહરત્' સપ્તમેન ચ ભલ્લેન નીલં વિવ્યાધ વક્ષસિ
એણે ચાર ઘોડા મારી નાખ્યા, ધ્વજ નીચે પાડી દીધો, એક બાણથી રથના સારથીને નીચે ફેંક્યો, અને સાતમો બાણ નીલના છાતી પર માર્યો.
સ ગાઢવિદ્ધો વ્યથિતો રથોપસ્થ ઉપાવિશત્। મોહિતં વીક્ષ્ય રાજાનં નીલમશ્મચયોપમમ્
ભારે ઘાયલ થઈ, નીલ દુ:ખી થઈ રથની નીચે બેઠા; રાજાએ નીલને પથ્થર જેવી અવસ્થામાં, ગૂંચવાયેલા જોઈને,
ઘટોત્કચોઽભિસંક્રુદ્ધો જ્ઞાતિભિઃ પરિવારિતઃ । અભિદુદ્રાવ વેગેન દ્રૌણિમાહવશોભિનમ્ । તથેતરે ચાભ્યધાવન્રાક્ષસા યુદ્ધદુર્મદાઃ
ઘટોત્કચ, ખૂબ ગુસ્સામાં અને પોતાના સગાંઓથી ઘેરાયેલા, ઝડપથી યુદ્ધમાં તેજસ્વી દ્રોણપુત્ર તરફ દોડી ગયો; અને અન્ય રાક્ષસો પણ યુદ્ધમાં ઉન્મત્ત થઈ દોડી ગયા.
ભીમસેનો મહાબાહુર્નીલં નીલાઞ્જનપ્રભમ્।' આરોપ્ય સ્વરથં વીરો દુર્યોધનમપાદ્રવત્
ભીમસેન એ મહાબાહુવીરએ, નીલને, જેની કાંજી જેવી કાળી કાંજળી જેવી તેજસ્વી કાયાએ, પોતાના રથ પર બેસાડ્યો અને દુર્યોધન તરફ દોડ્યો.
ઘટોત્કચં ચ સંપ્રેક્ષ્ય રાક્ષસં ઘોરદર્શનમ્ ।। અભ્યધાવત તેજસ્વી ભારજ્વાજાત્મજસ્ત્વરન્
ઘટોત્કચને, જે ભયાનક દેખાવ ધરાવતો રાક્ષસ હતો, જોઈ ભીમપુત્ર તેજસ્વી યોદ્ધાએ ઝડપથી આગળ ધસી આવ્યો.
નિજઘાન ચ સંક્રુદ્ધો રાક્ષસાન્ભીમદર્શનાન્। યોઽભવન્નગ્રતઃ ક્રુદ્ધા રાક્ષસસ્ય પુરઃસરાઃ । વિમુખાંશ્ચૈવ તાન્દૃષ્ટ્વા દ્રૌણિચાપચ્યુતૈઃ શરૈઃ
તે ગુસ્સાથી, ભયાનક રૂપ ધરાવતાં જે રાક્ષસો ઘટોત્કચના આગેવાન હતા, તેમને માર્યા અને જ્યારે તેઓ ભાગવા લાગ્યા, ત્યારે દ્રૌણના ધનુષ્યમાંથી છોડેલા બાણોથી તેમને ભેદી નાખ્યા.
અક્રુદ્ધ્યત મહાકાયો ભૈમસેનિર્ઘટોત્કચઃ। પ્રાદુશ્ચક્રે તતો માયાં ઘોરરૂપાં સુદારુણામ્
ભીમપુત્ર ઘટોત્કચ, જે વિશાળ કાયાવાળો હતો, એ ગુસ્સે થયો નહિ; પણ તેણે ભયાનક અને ભયાવહ માયા રચી.
મોહયન્સમરે દ્રૌણિં માયાવી રાક્ષસાધિપઃ। તતસ્તે તાવકાઃ સર્વે માયયા વિમુખીકૃતાઃક
રાક્ષસાધિપતિ અને માયાવીએ યુદ્ધમાં દ્રૌણપુત્રને મૂંઝવણમાં મૂકી દીધો; અને તેની માયાથી તમારા બધા સૈનિકો ગૂંચવાઈ ગયા.
અન્યોન્યં સમપશ્યન્ત નિકૃત્તા મેદિનીતલે। વિચેષ્ટમાનાઃ કૃપણાઃ શોણિતેન પરિપ્લુતાઃ
મેદાન પર, તેઓ એકબીજાને દુશ્મન સમજીને જોઈ રહ્યા હતા, બિચારા, લોહીથી લથપથ અને પીડામાં તડપતા હતા.
દ્રોણં દુર્યોધનં શલ્યમશ્વત્થામાનમેવ ચ। પ્રાયશશ્ચ મહેષ્વાસા યે પ્રધાનાઃ સ્મ કૌરવાઃ
દ્રોણ, દુર્યોધન, શલ્ય, અશ્વત્થામા અને મોટાભાગના મુખ્ય કૌરવ મહાવીર ધનુર્ધર—
વિધ્વસ્તા રથિનઃ સર્વે ગજાશ્ચ વિનિપાતિતાઃ। હયાશ્ચૈવ હયારોહાઃ સન્નિકૃત્તાઃ સહસ્રશઃ
બધા રથયોદ્ધાઓ વિખેરાઈ ગયા, હાથીઓ ધરાશાયી થયા અને ઘોડા તથા તેમના સવારો હજારોની સંખ્યામાં કાપી નાખાયા.
તદ્દૃષ્ટ્વા તાવકં સૈન્યં વિદ્રુતં શિબિરં પ્રતિ। મમ પ્રાક્રોશતો રાજંસ્તથા દેવવ્રતસ્ય ચ
જ્યારે તમારું સૈન્ય ડરથી છાવણી તરફ ભાગતું હતું, ત્યારે હું અને દેવવ્રત, બંને, રાજા, ઉંચે અવાજે પુકાર્યા.
યુધ્યધ્વં મા પલાયધ્વં માયૈષા રાક્ષસી રણે। ઘટોત્કચપ્રમુક્તેતિ નાતિષ્ઠન્ત વિમોહિતાઃ
"યુદ્ધ કરો! ભાગો નહીં! આ તો યુદ્ધમાં રાક્ષસોની માયા છે, ઘટોત્કચે છોડી છે!" પણ ગૂંચવાયેલા સૈનિકો ઊભા રહી શક્યા નહીં.
નૈવ તે શ્રદ્દધુર્ભીતા વદતોરાવયોર્વચઃ । તાંશ્ચ પ્રદ્રવતો દૃષ્ટ્વા જયં પ્રાપ્તાશ્ચ પાણ્ડવાઃ
ભયભીત સૈનિકોએ અમારા શબ્દોમાં વિશ્વાસ ન કર્યો; અને તેમને ભાગતા જોઈ, પાંડવોને વિજય મળ્યો.
ઘટોત્કચેન સહિતાઃ સિંહનાદાન્પ્રચક્રિરે । શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષૈઃ સમન્તાન્નેદિરે ભૃશમ્
ઘટોત્કચ સાથે પાંડવો સિંહની જેમ ગર્જના કરવા લાગ્યા અને શંખ તથા ઢોલના ઘોંઘાટથી ચારે બાજુ ગુંજ ઉઠી.
એવં તવ બલં સર્વં હૈડિમ્બેન મહાત્મના। સૂર્યાસ્તમનવેલાયાં પ્રભગ્નં વિદ્રુતં દિશઃ
એ રીતે, હિડિમ્બપુત્ર મહાત્માએ, સૂર્યાસ્ત સમયે, તમારું આખું સૈન્ય તોડી નાખ્યું અને બધા દિશામાં વિખેરી દીધું.
તસ્મિન્મહતિ સંક્રન્દે રાજા દુર્યોધનસ્તદા। `પરાજયં રાક્ષસેન નામૃષ્યત પરંતપઃ।' ગાઙ્ગેયમુપસંગમ્ય વિનયેનાભિવાદ્ય ચ
એ મહાન ગુંજમાં, રાજા દુર્યોધન રાક્ષસથી મળેલી હાર સહન કરી શક્યો નહિ; તેણે ભીષ્મ પાસે જઈ, વિનમ્રતાથી નમન કર્યું.
તસ્ય સર્વં યથાવૃત્તમાખ્યાતુમુપચક્રમે। ઘટોત્કચસ્ય વિજયમાત્મનશ્ચ પરાજયમ્
પછી તેણે ઘટોત્કચના વિજય અને પોતાની હાર સહિત જે કંઈ બન્યું તે બધું કહવાનું શરૂ કર્યું.
કથયામાસ દુર્ધર્ષો વિનિઃશ્વસ્ય પુનઃપુનઃ । અબ્રવીચ્ચ તદા રાજન્ભીષ્મં કુરુપિતામહમ્
દુર્ધર્ષ દુર્યોધન વારંવાર ઊંડા શ્વાસ લેતો હતો અને પછી ભીષ્મ, કુરુ પિતામહને સંબોધી બોલ્યો.
ભવન્તં સમુપાશ્રિત્ય દ્રોણં ચૈવ પિતામહ । પાણ્ડવૈર્વિગ્રહો ઘોરઃ સમારબ્ધો મયા પ્રભો
"પિતામહ, હું અને દ્રોણ, તમારો આધાર લઈને, પાંડવો સામે આ ભયાનક યુદ્ધ શરૂ કર્યું છે, પ્રભુ.
એકાદશ સમાખ્યાતા અક્ષૌહિણ્યશ્ચ યા મમ। નિદેશે તવ તિષ્ઠન્તિ મયા સાર્ધં પરંતપ
"મારી પાસે જે અગિયાર અક્ષૌહિણી સેનાઓ છે, તે તમારી આજ્ઞામાં મારી સાથે ઉભી છે, શત્રુહંતક.
સોઽહં ભરતશાર્દૂલ ભીમસેનપુરોગમૈઃ । ઘટોત્કચં સમાશ્રિત્ય પાણ્ડવૈર્યુધિ નિર્જિતઃ
હે ભરતવંશના વીર, હું ભીમસેનને આગળ રાખીને, ઘટોત્કચ પર આધાર રાખી, પાંડવો સાથેના યુદ્ધમાં હારી ગયો હતો.
તન્મે દહતિ ગાત્રાણિ શુષ્કવૃક્ષમિવાનલઃ । તદિચ્છામિ મહાભાગ ત્વત્પ્રસાદાત્પરંતપ
એ હારની આગ મારા શરીરને સુકા વૃક્ષને દહન કરતી અગ્નિ જેવી સળગાવે છે. હે ભાગ્યશાળી, તારી કૃપાથી હું એ દુઃખને જીતવા માંગું છું.