તં પ્રત્યવિધ્યદ્દશભિર્ભીમસેનઃ શિલીમુખૈઃ । ત્વરમાણો મહેષ્વાસઃ સવ્યે પાર્શ્વે મહાબલઃ
ભીમસેન, મહાવીર ધનુષ્યધારી, ઝડપથી તેના ડાબા બાજુ પર દસ તીક્ષ્ણ બાણો મારીને ઘાયલ કર્યો.
સ ગાઢવિદ્ધો વ્યથિતો વયોવૃદ્ધશ્ચ ભારત। પ્રનષ્ટસંજ્ઞઃ સહસા રથોપસ્થ ઉપાવિશત્
ઘેરા ઘાવથી પીડિત, દુ:ખી અને વૃદ્ધ, હે ભારત, તે અચાનક સંજ્ઞા ગુમાવી, રથમાં બેસી ગયો.
ગુરું પ્રવ્યથિતં દૃષ્ટ્વા રાજા દુર્યોધનઃ સ્વયમ્ । દ્રૌણાયનિશ્ચ સંક્રુદ્ધૌ ભીમસેનમભિદ્રુતૌ
ગુરુને દુ:ખી જોઈને, રાજા દુર્યોધન પોતે અને દ્રોણના પુત્ર બંને ગુસ્સામાં ભીમસેન તરફ દોડી ગયા.
તાવાપતન્તૌ સંપ્રેક્ષ્ય કાલાન્તકયમોપમૌ । ભીમસેનો મહાબાહુર્ગદામાદાય સત્વરમ્
એ બંને મૃત્યુ અને સમયના અંત જેવા દેખાતા આગળ વધતા, ભીમસેને પોતાની મજબૂત બાંયે ઝડપથી ગદા પકડી.
અવપ્લુત્ય રથાત્તૂર્ણં તસ્થૌ ગિરિરિવાચલઃ। સમુદ્યમ્ય ગદાં ગુર્વી યમદણ્ડોપમાં રણે
ભીમસેન રથમાંથી ઝડપથી કૂદીને, અડગ પર્વત જેવા ઊભા રહ્યા અને યુદ્ધમાં યમના દંડ જેવી ભારે ગદા ઉંચી કરી.
તમુદ્યતગદં દૃષ્ટ્વા કૈલાસમિવ શૃઙ્ગિણમ્। કૌરવો દ્રોણપુત્રશ્ચ સહિતાવભ્યધાવતામ્
ભીમસેનને ગદા ઉંચી રાખેલી જોઈ, કૈલાસ પર્વતના શિખર જેવા, કૌરવ અને દ્રોણપુત્ર સાથે મળીને તેની સામે દોડી ગયા.
તાવાપતન્તૌ સહિતૌ ત્વરિતૌ બલિનાં વરૌ। અભ્યધાવત વેગેન ત્વરમાણો વૃકોદરઃ
એ બંને મજબૂત અને ઝડપથી, એકસાથે ભીમસેન તરફ દોડ્યા, અને વૃકોદર પણ ઝડપથી તેમને સામનો કરવા દોડી ગયો.
તમાપતન્તં સંપ્રેક્ષ્ય સંક્રુદ્ધં ભીમદર્શનમ્ । સમભ્યધાવંસ્ત્વરિતાઃ કૌરવાણાં મહારથાઃ
ભીમસેનને ગુસ્સામાં અને ભયજનક દેખાતા આગળ વધતા જોઈ, કૌરવોના મહારથીઓ પણ ઝડપથી તેને રોકવા દોડી ગયા.
ભારદ્વાજમુખાઃ સર્વે ભીમસેનજિઘાંસયા । નાનાવિધાનિ શસ્ત્રાણિ ભીમસ્યોરસ્યપાતયન્
ભારદ્વાજને આગેવાન બનાવી, બધા ભીમસેનને મારવા ઈચ્છતા, વિવિધ શસ્ત્રો ભીમસેનના છાતી પર ફેંક્યા.
સહિતાઃ પાણ્ડવં સર્વે પીડયન્તઃ સમન્તતઃ। તં દૃષ્ટ્વા સંશયં પ્રાપ્તં પીડ્યમાનં મહારથમ્
બધા મળીને પાંડવને四 તરફથી ઘેરીને તકલીફ આપી, મહારથીને મુશ્કેલીમાં અને જોખમમાં જોઈ,
અભિમન્યુપ્રભૃતયઃ પાણ્ડવાનાં મહારથાઃક । અભ્યદાવન્પરીપ્સન્તઃ પ્રાણાંસ્ત્યક્ત્વા સુદુસ્ત્યજાન્
અભિમન્યુ અને પાંડવોના અન્ય મહારથીઓ, તેને બચાવવા ઈચ્છતા, પોતાના જીવ પણ ત્યાગવા તૈયાર થઈ દોડી ગયા.
અનૂપાધિપતિઃ શૂરો ભીમસ્ય દયિતઃ સખા । નીલો નીલામ્બુદપ્રખ્યઃ સંક્રુદ્ધો દ્રૌણિમભ્યાત્
અનુપ દેશનો શૂરવીર, ભીમસેનનો પ્રિય મિત્ર નીલ, વાદળ જેવો કાળો, ગુસ્સામાં દ્રોણપુત્ર પર દોડી ગયો.
સ્પર્ધતે હિ મહેષ્વાસો નિત્યં દ્રોણસુતેન સઃ। સ વિષ્ફાર્ય મહચ્ચાપં દ્રૌણિં વિવ્યાધ પત્રિણા
એ મહાન ધનુર્ધર હંમેશા દ્રોણપુત્ર સાથે સ્પર્ધા કરતો, તેણે મોટું ધનુષ્ય તાણીને પાંખવાળું બાણ દ્રોણપુત્રને માર્યું.
યથા શક્રો મહારાજ પુરા વિવ્યાધ દાનવમ્ । વિપ્રચિત્તિં દુરાધર્ષં દેવતાનાં ભયંકરમ્
રાજા, જેમ શક્રે પહેલાં દાનવ વિપ્રચિત્તિને, દેવતાઓ માટે ભયજનક અને દુ:સાધ્ય, બાણથી ઘાયલ કર્યો હતો,
યેન લોકત્રયં ક્રોધાત્રાસિતં સ્વેન તેજસાક । `સ રુદ્રેણ જિતઃ પૂર્વં નિહતો માતરિશ્વના' તથા નીલેન નિર્ભિન્નઃ સમ્યઙ્ભુક્તેન પત્રિણા
જેના તેજથી ત્રણેય લોક ગુસ્સા અને ભયથી કંપી ઉઠ્યા હતા, અને જે રુદ્ર દ્વારા જીતાયો અને પવનદેવ દ્વારા માર્યો, એ જ રીતે નીલે દ્રોણપુત્રને બાણથી ઘાયલ કર્યો.
સંજાતરુધિરોત્પીડો દ્રૌણિઃ ક્રોધસમન્વિતઃ । સ વિષ્ફાર્ય ધનુશ્ચિત્રમિન્દ્રાશનિસમસ્વનમ્
દ્રોણપુત્ર, લોહીથી લથબથ અને ગુસ્સામાં, તેણે પોતાની સુંદર ધનુષ્ય તાણ્યું, જે ઇન્દ્રના વીજળી જેવું ગજતું હતું.
દધ્રે નીલવિનાશાય મતિં મતિમતાં વરઃ। તતઃ સંધાય વિમલાન્ભલ્લાન્કર્મારમાર્જિતાન્
મૂર્હતોમાં શ્રેષ્ઠ એ દ્રોણપુત્રે નીલને નાશ કરવા મનમાં નક્કી કર્યું, અને પછી શુદ્ધ, સારી રીતે બનાવેલા બાણ ધનુષ્ય પર ચડાવ્યા.
જઘાન ચતુરો વાહાન્પાતયામાસ ચ ધ્વજમ્। `સૂતં ચૈકેન ભલ્લેન રથનીડાદપાહરત્' સપ્તમેન ચ ભલ્લેન નીલં વિવ્યાધ વક્ષસિ
એણે ચાર ઘોડા મારી નાખ્યા, ધ્વજ નીચે પાડી દીધો, એક બાણથી રથના સારથીને નીચે ફેંક્યો, અને સાતમો બાણ નીલના છાતી પર માર્યો.
સ ગાઢવિદ્ધો વ્યથિતો રથોપસ્થ ઉપાવિશત્। મોહિતં વીક્ષ્ય રાજાનં નીલમશ્મચયોપમમ્
ભારે ઘાયલ થઈ, નીલ દુ:ખી થઈ રથની નીચે બેઠા; રાજાએ નીલને પથ્થર જેવી અવસ્થામાં, ગૂંચવાયેલા જોઈને,
ઘટોત્કચોઽભિસંક્રુદ્ધો જ્ઞાતિભિઃ પરિવારિતઃ । અભિદુદ્રાવ વેગેન દ્રૌણિમાહવશોભિનમ્ । તથેતરે ચાભ્યધાવન્રાક્ષસા યુદ્ધદુર્મદાઃ
ઘટોત્કચ, ખૂબ ગુસ્સામાં અને પોતાના સગાંઓથી ઘેરાયેલા, ઝડપથી યુદ્ધમાં તેજસ્વી દ્રોણપુત્ર તરફ દોડી ગયો; અને અન્ય રાક્ષસો પણ યુદ્ધમાં ઉન્મત્ત થઈ દોડી ગયા.
ભીમસેનો મહાબાહુર્નીલં નીલાઞ્જનપ્રભમ્।' આરોપ્ય સ્વરથં વીરો દુર્યોધનમપાદ્રવત્
ભીમસેન એ મહાબાહુવીરએ, નીલને, જેની કાંજી જેવી કાળી કાંજળી જેવી તેજસ્વી કાયાએ, પોતાના રથ પર બેસાડ્યો અને દુર્યોધન તરફ દોડ્યો.
ઘટોત્કચં ચ સંપ્રેક્ષ્ય રાક્ષસં ઘોરદર્શનમ્ ।। અભ્યધાવત તેજસ્વી ભારજ્વાજાત્મજસ્ત્વરન્
ઘટોત્કચને, જે ભયાનક દેખાવ ધરાવતો રાક્ષસ હતો, જોઈ ભીમપુત્ર તેજસ્વી યોદ્ધાએ ઝડપથી આગળ ધસી આવ્યો.
નિજઘાન ચ સંક્રુદ્ધો રાક્ષસાન્ભીમદર્શનાન્। યોઽભવન્નગ્રતઃ ક્રુદ્ધા રાક્ષસસ્ય પુરઃસરાઃ । વિમુખાંશ્ચૈવ તાન્દૃષ્ટ્વા દ્રૌણિચાપચ્યુતૈઃ શરૈઃ
તે ગુસ્સાથી, ભયાનક રૂપ ધરાવતાં જે રાક્ષસો ઘટોત્કચના આગેવાન હતા, તેમને માર્યા અને જ્યારે તેઓ ભાગવા લાગ્યા, ત્યારે દ્રૌણના ધનુષ્યમાંથી છોડેલા બાણોથી તેમને ભેદી નાખ્યા.
અક્રુદ્ધ્યત મહાકાયો ભૈમસેનિર્ઘટોત્કચઃ। પ્રાદુશ્ચક્રે તતો માયાં ઘોરરૂપાં સુદારુણામ્
ભીમપુત્ર ઘટોત્કચ, જે વિશાળ કાયાવાળો હતો, એ ગુસ્સે થયો નહિ; પણ તેણે ભયાનક અને ભયાવહ માયા રચી.
મોહયન્સમરે દ્રૌણિં માયાવી રાક્ષસાધિપઃ। તતસ્તે તાવકાઃ સર્વે માયયા વિમુખીકૃતાઃક
રાક્ષસાધિપતિ અને માયાવીએ યુદ્ધમાં દ્રૌણપુત્રને મૂંઝવણમાં મૂકી દીધો; અને તેની માયાથી તમારા બધા સૈનિકો ગૂંચવાઈ ગયા.
અન્યોન્યં સમપશ્યન્ત નિકૃત્તા મેદિનીતલે। વિચેષ્ટમાનાઃ કૃપણાઃ શોણિતેન પરિપ્લુતાઃ
મેદાન પર, તેઓ એકબીજાને દુશ્મન સમજીને જોઈ રહ્યા હતા, બિચારા, લોહીથી લથપથ અને પીડામાં તડપતા હતા.
દ્રોણં દુર્યોધનં શલ્યમશ્વત્થામાનમેવ ચ। પ્રાયશશ્ચ મહેષ્વાસા યે પ્રધાનાઃ સ્મ કૌરવાઃ
દ્રોણ, દુર્યોધન, શલ્ય, અશ્વત્થામા અને મોટાભાગના મુખ્ય કૌરવ મહાવીર ધનુર્ધર—
વિધ્વસ્તા રથિનઃ સર્વે ગજાશ્ચ વિનિપાતિતાઃ। હયાશ્ચૈવ હયારોહાઃ સન્નિકૃત્તાઃ સહસ્રશઃ
બધા રથયોદ્ધાઓ વિખેરાઈ ગયા, હાથીઓ ધરાશાયી થયા અને ઘોડા તથા તેમના સવારો હજારોની સંખ્યામાં કાપી નાખાયા.
તદ્દૃષ્ટ્વા તાવકં સૈન્યં વિદ્રુતં શિબિરં પ્રતિ। મમ પ્રાક્રોશતો રાજંસ્તથા દેવવ્રતસ્ય ચ
જ્યારે તમારું સૈન્ય ડરથી છાવણી તરફ ભાગતું હતું, ત્યારે હું અને દેવવ્રત, બંને, રાજા, ઉંચે અવાજે પુકાર્યા.
યુધ્યધ્વં મા પલાયધ્વં માયૈષા રાક્ષસી રણે। ઘટોત્કચપ્રમુક્તેતિ નાતિષ્ઠન્ત વિમોહિતાઃ
"યુદ્ધ કરો! ભાગો નહીં! આ તો યુદ્ધમાં રાક્ષસોની માયા છે, ઘટોત્કચે છોડી છે!" પણ ગૂંચવાયેલા સૈનિકો ઊભા રહી શક્યા નહીં.