રથિનો રથિભિઃ સાર્ધં કુલપુત્રાસ્તનુત્યજઃ। પરાં શક્તિં સમાસ્થાય ચક્રુઃ કર્માણ્યભીતવત્
રથયોદ્ધાઓ, અન્ય રથયોદ્ધાઓ સાથે, કુળના પુત્રો જેઓ જીવન ત્યાગી ચૂક્યા હતા, પોતાની આખી શક્તિ લઈને નિર્ભય કાર્યો કરતા હતા.
સ્વયંવર ઇવામર્દે પ્રજહ્રુરિતરેતરમ્ । પ્રાર્થયાના યશો રાજન્સ્વર્ગં વા યુદ્ધશાલિનઃ
મૃત્યુના આ સ્પર્ધામાં, સ્વયંવર જેવી, યોદ્ધાઓ એકબીજાને પડકારતા, રાજા, યશ કે યુદ્ધ પછી સ્વર્ગ મેળવવા ઇચ્છતા હતા.
તસ્મિંસ્તથા વર્તમાને સંગ્રામે રોમહર્ષણે। ધાર્તરાષ્ટ્રં મહત્સૈન્યં પ્રયયૌ વિમુખીકૃતમ્
જ્યારે એ રોમાંચક યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું, ધૃતરાષ્ટ્રના વિશાળ સૈન્યએ પીઠ ફેરવી અને ભાગી ગયું.
સ્વસૈન્યં નિહતં દૃષ્ટ્વા રાજા દુર્યોધનઃ સ્વયમ્। અભ્યધાવત્સુસંક્રુદ્ધો ભીમસેનમરિન્દમમ્
પોતાનું સૈન્ય મરેલું જોઈને, રાજા દુર્યોધન ખૂબ ગુસ્સે થઈને, ભીમસેન સામે દોડ્યો, જે દુશ્મનનો દમન કરનાર હતો.
પ્રગૃહ્ય સુમહચ્ચાપમિન્દ્રાશનિસમસ્વનમ્ । મહતા શરવર્ષેણ પાણ્ડવં સમવાકિરત્
પોતાનો મોટો ધનુષ્ય, જે ઇન્દ્રના વીજળી જેવી ગર્જના કરતું હતું, મજબૂતીથી પકડીને, તેણે પાંડવ પર તીક્ષ્ણ બાણોની ભારે વર્ષા કરી.
અર્ધચન્દ્રં ચ સંધાય સુતીક્ષ્ણં લોમવાપિનમ્ । ભીમસેનસ્ય ચિચ્છેદ ચાપં ક્રોધસમન્વિતઃ
તેને કટાર જેવી તીક્ષ્ણ, વાળથી ઢંકાયેલ અર્ધચંદ્ર બાણ ધનુષ્યમાં ચડાવી, ક્રોધથી ભરાઈને, ભીમસેનનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું.
તદન્તરં ચ સંપ્રેક્ષ્ય ત્વરમામો મહારથઃ । પ્રસંદધે શિતં બાણં ગિરીણામપિ દારણમ્
તે સમયે, ખાલી જગ્યા જોઈને, ઝડપથી ચાલતા મહાવીર યોદાએ એવો તીક્ષ્ણ બાણ ચડાવ્યો કે જે પર્વતોને પણ ફાડી શકે.
તેનોરસિ મહારાજ ભીમસેનમતાડયત્ । સ ગાઢવિદ્ધો વ્યથિતઃ સૃક્વિણી પરિસંલિહન્
એ બાણથી, રાજા, તેણે ભીમસેનને છાતીમાં ઘાયલ કર્યો; ભીમસેન ઘેરા ઘાવથી પીડિત થઈ, દુ:ખમાં પોતાના બાજુ ચાટવા લાગ્યો.
સમાલલમ્બે તેજસ્વી ધ્વજં હેમપરિષ્કૃતમ્। તથા વિમનસં દૃષ્ટ્વા ભીમસેનં ઘટોત્કચઃ
તેજસ્વી ભીમસેને સોનાથી સજ્જ ધ્વજને આધાર તરીકે પકડી લીધો; તેને એવા નિરાશ દેખીને, ઘટોત્કચ—
ક્રોધેનાભિપ્રજજ્વાલ દિધક્ષન્નિવ પાવકઃ। અભિમન્યુમુખાશ્ચાપિ પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ
ક્રોધથી જલવા લાગ્યો, જાણે આગ જેવી બળવા ઈચ્છતો હોય; અને પાંડવોમાંના મહાવીર, અભિમન્યુના નેતૃત્વમાં—
સમભ્યધાવન્ક્રોશન્તો રાજાનં જાતસંભ્રમાઃ । સંપ્રેક્ષ્ય તાન્સંપતતઃ સંક્રુદ્ધાઞ્જાતસંભ્રમાન્
રાજા તરફ ઊજળી, ચીસો પાડી, ઉલઝણથી ભરાઈ ગયા; તેમને ગુસ્સામાં અને ગભરાટમાં દોડતા જોઈને—
ભારદ્વાજોઽબ્રવીદ્વાક્યં તાવકાનાં મહારથાન્ । ક્ષિપ્રં ગચ્છત ભદ્રં વો રાજાનં પરિરક્ષત
ભારદ્વાજના પુત્રે તમારા મહાવીર યોદાઓને કહ્યું: 'ઝલદી જાવ, તમારો કલ્યાણ થાય; રાજાને બચાવો.'
સંશયં પરમં પ્રાપ્તં મઞ્જન્તં વ્યસનાર્ણવે। એતે ક્રુદ્ધા મહેષ્વાસાઃ પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ
'રાજા અત્યંત સંકટમાં છે, દુ:ખના દરિયામાં ડૂબી રહ્યો છે; પાંડવોના મહાવીર, મોટા ધનુષ્યવાળા યોદાઓ, ગુસ્સામાં છે.'
ભીમસેનં પુરસ્કૃત્ય દુર્યોધનમુપાદ્રવન્। નાનાવિધાનિ શસ્ત્રાણિ વિસૃજન્તો મહારથાઃ
ભીમસેનને આગળ રાખીને, મહાવીરોએ દુર્યોધન તરફ આગળ વધ્યા, અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો ફેંકતા.
નદન્તો ભૈરવાન્નાદાંસ્ત્રાસયન્તશ્ચ ભૂમિપાન્ । તદાઽઽચાર્યવચઃ શ્રુત્વા સૌમદત્તિપુરોગમાઃ
ભયાનક ગર્જના કરતા, રાજાઓમાં ભય ફેલાવતા; ત્યારે, આચાર્યના શબ્દો સાંભળીને, સૌમદત્તિની આગેવાનીમાં—
તાવકાઃ સમવર્તન્ત પામ્ડવાનામનીકિનીમ્ । કૃપો ભૂરિશ્રવાઃ શલ્યો દ્રોણપુત્રો વિવિંશતિઃ
તમારા યોદાઓ પાંડવોની સેના સામે ફરી વળ્યા; કૃપ, ભૂરિશ્રવ, શલ્ય, દ્રોણપુત્ર અને વિવિંશતિ—
ચિત્રસેનો વિકર્ણશ્ચ સૈન્ધવોઽથ બૃહદ્બલઃ । આવન્ત્યૌ ચ મહેષ્વાસૌ કૌરવં પર્યવારયન્
ચિત્રસેન, વિકર્ણ, સિંધુના રાજા, બૃહદ્બલ અને અવંતિના બે મહાવીર ધનુષ્યધારી યોદાઓએ કૌરવ રાજાને ઘેરી લીધો.
તે વિંશતિપદં ગત્વા સંપ્રહારં પ્રચક્રિરે । પાણ્ડવા ધાર્તરાષ્ટ્રાશ્ચ પરસ્પરજિઘાંસવઃક
વીસ પગ આગળ વધીને, તેઓ યુદ્ધમાં જોડાયા; પાંડવ અને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો, એકબીજાને નાશ કરવા ઈચ્છતા.
એવમુક્ત્વા મહાબાહુર્મહદ્વિષ્ફાર્ય કાર્મુકમ્ । ભારદ્વાજસ્તતો ભીમં ષડ્વિંશત્યા સમાર્પયત્
એવું કહીને, મહાબાહુ ભારદ્વાજે મોટું ધનુષ્ય તાણ્યું અને પછી ભીમને છવીસ બાણો માર્યા.
ભૂયશ્ચૈનં મહાબાહુઃ શરૈઃ શીઘ્રમવાકિરત્ । પર્વતં વારિધારાભિઃ પ્રાવૃષીવ વલાહકઃ
પછી ફરી, મહાબાહુ યોદાએ ઝડપથી ભીમને બાણોથી ઢંકી દીધો, જેમ વરસાદી ઋતુમાં વાદળ પર્વત પર પાણી વરસાવે છે.
તં પ્રત્યવિધ્યદ્દશભિર્ભીમસેનઃ શિલીમુખૈઃ । ત્વરમાણો મહેષ્વાસઃ સવ્યે પાર્શ્વે મહાબલઃ
ભીમસેન, મહાવીર ધનુષ્યધારી, ઝડપથી તેના ડાબા બાજુ પર દસ તીક્ષ્ણ બાણો મારીને ઘાયલ કર્યો.
સ ગાઢવિદ્ધો વ્યથિતો વયોવૃદ્ધશ્ચ ભારત। પ્રનષ્ટસંજ્ઞઃ સહસા રથોપસ્થ ઉપાવિશત્
ઘેરા ઘાવથી પીડિત, દુ:ખી અને વૃદ્ધ, હે ભારત, તે અચાનક સંજ્ઞા ગુમાવી, રથમાં બેસી ગયો.
ગુરું પ્રવ્યથિતં દૃષ્ટ્વા રાજા દુર્યોધનઃ સ્વયમ્ । દ્રૌણાયનિશ્ચ સંક્રુદ્ધૌ ભીમસેનમભિદ્રુતૌ
ગુરુને દુ:ખી જોઈને, રાજા દુર્યોધન પોતે અને દ્રોણના પુત્ર બંને ગુસ્સામાં ભીમસેન તરફ દોડી ગયા.
તાવાપતન્તૌ સંપ્રેક્ષ્ય કાલાન્તકયમોપમૌ । ભીમસેનો મહાબાહુર્ગદામાદાય સત્વરમ્
એ બંને મૃત્યુ અને સમયના અંત જેવા દેખાતા આગળ વધતા, ભીમસેને પોતાની મજબૂત બાંયે ઝડપથી ગદા પકડી.
અવપ્લુત્ય રથાત્તૂર્ણં તસ્થૌ ગિરિરિવાચલઃ। સમુદ્યમ્ય ગદાં ગુર્વી યમદણ્ડોપમાં રણે
ભીમસેન રથમાંથી ઝડપથી કૂદીને, અડગ પર્વત જેવા ઊભા રહ્યા અને યુદ્ધમાં યમના દંડ જેવી ભારે ગદા ઉંચી કરી.
તમુદ્યતગદં દૃષ્ટ્વા કૈલાસમિવ શૃઙ્ગિણમ્। કૌરવો દ્રોણપુત્રશ્ચ સહિતાવભ્યધાવતામ્
ભીમસેનને ગદા ઉંચી રાખેલી જોઈ, કૈલાસ પર્વતના શિખર જેવા, કૌરવ અને દ્રોણપુત્ર સાથે મળીને તેની સામે દોડી ગયા.
તાવાપતન્તૌ સહિતૌ ત્વરિતૌ બલિનાં વરૌ। અભ્યધાવત વેગેન ત્વરમાણો વૃકોદરઃ
એ બંને મજબૂત અને ઝડપથી, એકસાથે ભીમસેન તરફ દોડ્યા, અને વૃકોદર પણ ઝડપથી તેમને સામનો કરવા દોડી ગયો.
તમાપતન્તં સંપ્રેક્ષ્ય સંક્રુદ્ધં ભીમદર્શનમ્ । સમભ્યધાવંસ્ત્વરિતાઃ કૌરવાણાં મહારથાઃ
ભીમસેનને ગુસ્સામાં અને ભયજનક દેખાતા આગળ વધતા જોઈ, કૌરવોના મહારથીઓ પણ ઝડપથી તેને રોકવા દોડી ગયા.
ભારદ્વાજમુખાઃ સર્વે ભીમસેનજિઘાંસયા । નાનાવિધાનિ શસ્ત્રાણિ ભીમસ્યોરસ્યપાતયન્
ભારદ્વાજને આગેવાન બનાવી, બધા ભીમસેનને મારવા ઈચ્છતા, વિવિધ શસ્ત્રો ભીમસેનના છાતી પર ફેંક્યા.
સહિતાઃ પાણ્ડવં સર્વે પીડયન્તઃ સમન્તતઃ। તં દૃષ્ટ્વા સંશયં પ્રાપ્તં પીડ્યમાનં મહારથમ્
બધા મળીને પાંડવને四 તરફથી ઘેરીને તકલીફ આપી, મહારથીને મુશ્કેલીમાં અને જોખમમાં જોઈ,