તં શ્રુત્વા સુમહાનાદં તવ સૈન્યસ્ય ભારત ।। ઊરુસ્તમ્ભઃ સમભવદ્વેપથુઃ સ્વેદ એવ ચ
એ જોરદાર ગર્જના સાંભળીને, ભારત, તમારી સેના ના પગ કઠણ થઈ ગયા, શરીર ધ્રૂજવા લાગ્યું અને પસીનો આવી ગયો.
સર્વ એવ મહારાજ તાવકા દીનચેતસઃ ।। સર્વતઃ સમચેષ્ટન્ત સિંહભીતા ગજા ઇવ
મહારાજા, તમારી સેના ના બધા માણસો નિરાશ અને ડરાયેલા થઈ ગયા; તેઓ બધાં સિંહથી ડરાયેલા હાથીઓ જેવું વર્તી રહ્યા હતા.
નર્દિત્વા સુમહાનાદં નિર્ઘાતમિવ રાક્ષસઃ ।। જ્વલિતં શૂલમુદ્યમ્ય રૂપં કૃત્વા વિભીષણમ્
રાક્ષસે વીજવાવાની ગર્જના કરી, પછી જ્વલંત શૂળ ઉંચું કરીને ભયાનક રૂપ ધારણ કર્યું.
નાનારૂપપ્રહરણૈર્વૃતો રાક્ષસપુઙ્ગવૈઃ ।। આજઘાન સુસંક્રુદ્ધઃ કાલાન્તકયમોપભઃ
વિવિધ શસ્ત્રો ધરાવતા રાક્ષસના મુખ્ય યોદ્ધાઓથી ઘેરાઈને, એ કાળાન્તક જેવા ગુસ્સામાં દુશ્મન પર હુમલો કર્યો.
તમાપતન્તં સંપ્રેક્ષ્ય સંક્રુદ્ધં ભીમદર્શનમ્ ।। સ્વબલં ચ ભયાત્તસ્ય પ્રાયશો વિમુખીકૃતમ્
એ ભયાનક અને ગુસ્સામાં ભરેલા ઘટોત્કચને ચાર્જ કરતા જોઈને, પોતાની સેના પણ ડરથી મોટાભાગે પલટી ગઈ.
તતો દુર્યોધનો રાજા ઘટોત્કચમુપાદ્રવત્ ।। પ્રગૃહ્ય વિપુલં ચાપં સિંહવદ્વિનદન્મુહુઃ
પછી રાજા દુર્યોધન ઘટોત્કચ સામે દોડ્યો, મોટું ધનુષ પકડીને વારંવાર સિંહ જેવો ગર્જતો.
પૃષ્ઠતોઽનુયયૌ ચૈનં સ્રવદ્ભિઃ પર્વતોપમૈઃ ।। કુઞ્જરૈર્દશસાહસ્રૈર્વઙ્ગાનામધિપઃ સ્વયમ્
પર્વત જેટલા મોટા અને ગંધ છાંટતા દસ હજાર હાથીઓ સાથે વંગ દેશના રાજા પોતે પાછળથી તેની પાછળ ચાલ્યા.
પુત્રં તવ મહારાજ ચુકોપ સ નિશાચરઃ । તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્
મહારાજ, એ રાત્રે ફરતા રાક્ષસે તમારા પુત્ર પર ગુસ્સો કર્યો; પછી એક ભયાનક અને જોરદાર યુદ્ધ શરૂ થયું.
રાક્ષસાનાં ચ રાજેન્દ્ર દુર્યોધનબલસ્ય ચ। ગજાનીકં ચ સંપ્રેક્ષ્ય મેઘબૃન્દમિવોદિતમ્
રાજાધિરાજ, રાક્ષસો અને દુર્યોધનના સેના, હાથીઓની ટુકડીને વાદળના સમૂહ જેવી દેખાય છે એમ જોઈને યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈ ગયા.
અભ્યધાવન્ત સંક્રુદ્ધા રાક્ષસાઃ શસ્ત્રપાણયઃ । નદન્તો વિવિધાન્નાદાન્મેઘા ઇવ સવિદ્યુતઃ
રાક્ષસો ગુસ્સાથી, હથિયારો લઈને, અનેક પ્રકારના અવાજો કરતા, વીજળી સાથે વાદળની જેમ દોડ્યા.
શરશક્ત્યૃષ્ટિનારાચૈર્નિઘ્નન્તો ગજયોધિનઃ । ભિણ્ડિપાલૈસ્તથા શૂલૈર્મુદ્ગરૈઃ સપરશ્વથૈઃ
તેઓએ તીરો, ભાલા, લાંબા શસ્ત્રો, લોખંડના દંડ, ગદા, શૂલ, મુદગર અને કટારી વડે હાથીઓના યોદ્ધાઓને માર્યા.
પર્વતાગ્રૈશ્ચ વૃક્ષૈશ્ચ નિજઘ્નુસ્તે મહાગજાન્ । ભિન્નકુમ્ભાન્વિરુધિરાન્ભિન્નગાત્રાંશ્ચ વારણાન્
પર્વતના ટોચ અને વૃક્ષો વડે, તેઓએ મોટા હાથીઓને માર્યા, તેમના માથા ફોડી, શરીર ઘાયલ કર્યા અને લોહીથી ભરી દીધા.
અપશ્યામ મહારાજ વધ્યમાનાન્નિશાચરૈઃ । તેષુ પ્રક્ષીયમાણેષુ ભગ્નેષુ ગજયોધિષુ
મહારાજ, અમે જોયું કે રાક્ષસો હાથીયોદ્ધાઓને મારી રહ્યા છે; જેમ જેમ તેઓ નાશ પામતા અને ભાગતા હતા,
દુર્યોધનો મહારાજ રાક્ષસાન્સમુપાદ્રવત્। અમર્ષવશમાપન્નસ્ત્યક્ત્વા જીવિતાત્મનઃ
મહારાજ, દુર્યોધન ગુસ્સાથી ભરાઈ, પોતાના જીવની ચિંતા છોડીને, રાક્ષસો તરફ દોડ્યો.
મુમોચ નિશિતાન્બાણાન્રાક્ષસેષુ પરંતપ । જઘાન ચ મહેષ્વાસઃ પ્રધાનાંસ્તત્ર રાક્ષસાન્
શત્રુઓને તપાવનાર એ યોદ્ધાએ તીક્ષ્ણ તીરો રાક્ષસો પર છોડ્યા અને શક્તિશાળી ધનુર્ધરે ત્યાં તેમના મુખ્ય નેતાઓને માર્યા.
સંક્રુદ્ધો ભરતશ્રેષ્ઠ પુત્રો દુર્યોધનસ્તવ । વેગવન્તં મહારૌદ્રં વિદ્યુજ્જિહ્વં પ્રમાથિનમ્
ભારત શ્રેષ્ઠ, તમારો પુત્ર દુર્યોધન ખૂબ ગુસ્સે થઈ, ઝડપથી, ભયાનક, વીજળી જેવી જીભવાળો અને વિનાશક પર હુમલો કર્યો.
શરૈશ્ચતુર્ભિશ્ચતુરો નિજઘાન મહાબલઃ । તતઃ પુનરમેયાત્મા શરવર્ષં દુરાસદમ્
મહાબલી એ યોદ્ધાએ ચાર તીરો વડે ચારને માર્યા; પછી, અપરિમિત મનવાળો, સહન ન કરી શકાય તેવી તીરોની વરસાદ છોડ્યો.
મુમોચ ભરતશ્રેષ્ઠો નિશાચરબલં પ્રતિ। તત્તુ દૃષ્ટ્વા મહત્કર્મ પુત્રસ્ય તવ મારિષ
ભારત શ્રેષ્ઠ, તેણે એ તીરોની વરસાદ રાક્ષસોની સેના પર છોડ્યો; તમારા પુત્રનું એ મહાન કાર્ય જોઈને, મારિષ,
ક્રોધેનાભિપ્રજજ્વાલ ભૈમસેનિર્મહાબલઃ । સ વિષ્ફાર્ય મહચ્ચાપમિન્દ્રાશનિસમપ્રભમ્
ભીમસેન, મહાબલી, ગુસ્સાથી જલવાઈ ઉઠ્યો; તેણે મોટું ધનુષ્ય તાણ્યું, જે ઇન્દ્રના વીજળી જેવી તેજસ્વી હતું.
અભિદુદ્રાવ વેગેન દુર્યોધનમરિન્દમમ્ । તમાપતન્તમુદ્વીક્ષ્ય કાલસૃષ્ટમિવાન્તકમ્
તે ઝડપથી દુર્યોધન, શત્રુઓને હરાવનાર, તરફ દોડી ગયો; તેને આવતો જોઈને, સમયથી સર્જાયેલ મૃત્યુ જેવો લાગ્યો.
ન વિવ્યથે મહારાજ પુત્રો દુર્યોધનસ્તવ। અથૈનમબ્રવીત્ક્રુદ્ધઃ ક્રૂરઃ સંરક્તલોચનઃ
મહારાજ, તમારો પુત્ર દુર્યોધન ડગમગાયો નહીં; પછી, ગુસ્સે અને લાલ આંખો સાથે, તેણે કઠોર શબ્દોમાં તેને કહ્યું.
અદ્યાનૃણ્યં ગમિષ્યામિ પિતૄણાં માતુરેવ ચ। યે ત્વયા સુનૃશંસેન દીર્ઘકાલં પ્રવાસિતાઃ
આજે હું મારા પૂર્વજ અને માતા માટે કરજ ચૂકવીશ, જેમને તું ક્રૂરતાથી લાંબા સમય માટે વિદેશમાં મોકલ્યા.
યચ્ચ તે પાણ્ડવા રાજંશ્છલદ્યૂતે પરાજિતાઃ । યચ્ચૈવ દ્રૌપદી કૃષ્ણા એવવસ્ત્રા રજસ્વલા
અને, રાજા, જ્યારે પાંડવો તારા દ્વારા છેતરપિંડીના જૂવામાં હાર્યા, અને જ્યારે દ્રૌપદી, કૃષ્ણા, એક જ કપડામાં અને રજસ્વલા હાલતમાં સભામાં લાવવામાં આવી,
સભામાનીય દુર્બુદ્ધે બહુધા ક્લેશિતા ત્વયા। તવ ચ પ્રિયકામેન આશ્રમસ્થા દુરાત્મના
દુબુદ્ધિ, તું તેને સભામાં લાવીને અનેક રીતે પીડાવી, અને તારી ખુશી માટે આશ્રમમાં રહેલા સાધુઓને પણ તું દુષ્ટ હૃદયથી પીડ્યા.
સૈન્ધવેન પરામૃષ્ટા પરિભૂય પિતૄન્મમ । એતેષામપમાનાનામન્યેષાં ચ કુલાધમ
સિંધી રાજાએ મારા પૂર્વજોનું અપમાન કર્યું છે, અને આ કુટુંબમાં સૌથી નીચ માણસે એમના અને બીજાના કુટુંબની પણ બદનામી ફેલાવી છે.
અન્તમદ્ય ગમિષ્યામિ યદિ નોત્સૃજસે રણમ્। એવમુક્ત્વા તુ હૈડિમ્બો મહદ્વિષ્ફાર્ય કાર્મુકમ્
આજે હું તેનો અંત લાવી દઈશ, જો તું યુદ્ધ છોડતો નથી; આવું કહીને હિડીંબાનો પુત્રે પોતાનું મોટું ધનુષ્ય જોરથી ખેંચ્યું.
સંદશ્ય દશનૈરોષ્ઠં સૃકિણી પરિસંલિહન્। શરવર્ષેણ મહતા દુર્યોધનમવાકિરત્। પર્વતં વારિધારાભિઃ પ્રાવૃષીવ બલાહકઃ
પોતાના દાંતથી હોઠ દબાવી અને મોઢાની કિનારીઓ ચાટતા, તેણે દુર્યોધન પર તીક્ષ્ણ બાણોની ભારે વરસાદ વરસાવી, જેમ કે ચોમાસામાં વાદળે પર્વત પર વરસાદ વરસાવે.
તતસ્તદ્બાણવર્ષં તુ દુઃસહં દાનવૈરપિ। દધાર યુધિ રાજેન્દ્રો યથા વર્ષં મહાદ્વિપઃ
પછી એ બાણોની વરસાદ, જે દાનવો માટે પણ સહન કરી શકાતી નથી, રાજાએ યુદ્ધમાં મહા હાથીની જેમ સહન કરી.
તતઃ ક્રોધસમાવિષ્ટો નિઃશ્વસન્નિવ પન્નગઃ । સંશયં પરમં પ્રાપ્તઃ પુત્રસ્તે ભરતર્ષભ
પછી ગુસ્સાથી ભરાઈ, સાપની જેમ ઊંડી શ્વાસ લેતો, તારો પુત્ર, ભરતકુલના શિરમણિ, અતિ કઠિન સ્થિતિમાં આવી ગયો.
મુમોચ નિશિતાંસ્તીક્ષ્ણાન્નારાચાન્પઞ્ચવિંશતિમ્। તેઽપતન્સહસા રાજંસ્તસ્મિન્રાક્ષસપુઙ્ગવે
તેને પચ્ચીસ તીક્ષ્ણ અને કડક લોખંડના બાણ છોડ્યા, જે ઝડપથી રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ પર પડ્યા.