તથૈવ ભીમસેનસ્ય પાર્ષતસ્ય ચ ભારત। રૌદ્રમાસીદ્રણે યુદ્ધં સાત્યકસ્ય ચ ધન્વિનઃ
ભારત, ભીમસેન, પૃષતપુત્ર અને સાત્યકી ધનુર્ધરનું યુદ્ધ પણ એ જ રીતે ભયાનક અને જોરદાર હતું.
દૃષ્ટ્વા દ્રોણસ્ય વિક્રાન્તં પાણ્ડવાન્ભયમાવિશત્ । એક એવ રણે શક્તો નિહન્તું સર્વસૈનિકાન્
દ્રોણનું શૌર્ય જોઈને પાંડવોમાં ભય છવાઈ ગયો; યુદ્ધમાં એકલા દ્રોણ બધાં સૈનિકોને મારવા સક્ષમ જણાયા.
કિં પુનઃ પૃથિવીશૂરૈર્યોધવ્રાતૈઃ સમાવૃતઃ। ઇત્યબ્રુવન્મહારાજ રણે દ્રોણેન પીડિતાઃ
મહારાજા, યુદ્ધમાં દ્રોણથી પીડિત થયેલા લોકો કહેતા હતા — 'જો એ પૃથ્વીના શૂરવીરો અને યોદ્ધાઓથી ઘેરાઈ જાય તો શું થાય?'
વર્તમાને તથા રૌદ્રે સંગ્રામે ભરતર્ષભ । ઉભયોઃ સેનયોઃ શૂરા નામૃષ્યન્ત પરસ્પરમ્
ભયાનક યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું, ભારતના શ્રેષ્ઠ, બંને સેના ના શૂરવીરો એકબીજાને સહન કરી શકતા નહોતા.
આવિષ્ટા ઇવ યુધ્યન્તે રક્ષોભૂતૈર્મહાબલૈઃ । તાવકાઃ પાણ્ડવેયાશ્ચ સંરબ્ધાસ્તાત ધન્વિનઃ
મોટા બળવાળા ભૂતોથી ઘેરાયેલા જેવું લાગતું, તમારા અને પાંડવોના ધનુર્ધર શૂરવીરો ગુસ્સામાં ભરાઈને જોરદાર લડાઈ કરતા હતા.
ન સ્મ પશ્યામહે કંચિત્પ્રાણાન્યઃ પરિરક્ષતિ। દૈવાસુરાભે સમરે તસ્મિન્યોધા નરાધિપ
યુદ્ધમાં કોઈ પોતાનો જીવ બચાવવા પ્રયત્ન કરતો દેખાતો નહોતો; એ યુદ્ધ દેવ અને દાનવના સંઘર્ષ જેવું હતું, રાજા.
ઇરાવન્તં તુ નિહતં દૃષ્ટ્વા પાર્થા મહારથાઃ । સંગ્રામે કિમકુર્વન્ત તન્મમાચક્ષ્વ સઞ્જય
પરંતુ જ્યારે ઇરાવન મારવામાં આવ્યો, ત્યારે પૃથાપુત્ર મહારથીઓ યુદ્ધમાં શું કર્યું? એ મને કહો, સંજય.
ઇરાવન્તં તુ નિહતં સંગ્રામે વીક્ષ્ય રાક્ષસઃ। વ્યનદત્સુમહાનાદં ભૈમસેનિર્ઘટોત્કચઃ
યુદ્ધમાં ઇરાવનને મારેલો જોઈને, રાક્ષસ ભીમસેનપુત્ર ઘટોત્કચએ જોરદાર ગર્જના કરી.
નદતસ્તસ્ય શબ્દેન પૃથિવી સાગરામ્બરા । સપર્વતવના રાજંશ્ચચાલ સુભૃશં તદા
એ ગર્જનાના અવાજથી પૃથ્વી, સમુદ્ર, આકાશ, પર્વતો અને જંગલો બધાં જોરથી ધ્રૂજ્યા, રાજા.
અન્તરિક્ષં દિશશ્ચૈવ સર્વાશ્ચ પ્રદિશસ્તથા । `ચેલુશ્ચ સહસા તત્ર તેન નાદેન નાદિતાઃ
એ અવાજથી, આકાશ, દિશાઓ અને બધાં પ્રદિશાઓ અચાનક ધ્રૂજવા લાગ્યા.
તં શ્રુત્વા સુમહાનાદં તવ સૈન્યસ્ય ભારત ।। ઊરુસ્તમ્ભઃ સમભવદ્વેપથુઃ સ્વેદ એવ ચ
એ જોરદાર ગર્જના સાંભળીને, ભારત, તમારી સેના ના પગ કઠણ થઈ ગયા, શરીર ધ્રૂજવા લાગ્યું અને પસીનો આવી ગયો.
સર્વ એવ મહારાજ તાવકા દીનચેતસઃ ।। સર્વતઃ સમચેષ્ટન્ત સિંહભીતા ગજા ઇવ
મહારાજા, તમારી સેના ના બધા માણસો નિરાશ અને ડરાયેલા થઈ ગયા; તેઓ બધાં સિંહથી ડરાયેલા હાથીઓ જેવું વર્તી રહ્યા હતા.
નર્દિત્વા સુમહાનાદં નિર્ઘાતમિવ રાક્ષસઃ ।। જ્વલિતં શૂલમુદ્યમ્ય રૂપં કૃત્વા વિભીષણમ્
રાક્ષસે વીજવાવાની ગર્જના કરી, પછી જ્વલંત શૂળ ઉંચું કરીને ભયાનક રૂપ ધારણ કર્યું.
નાનારૂપપ્રહરણૈર્વૃતો રાક્ષસપુઙ્ગવૈઃ ।। આજઘાન સુસંક્રુદ્ધઃ કાલાન્તકયમોપભઃ
વિવિધ શસ્ત્રો ધરાવતા રાક્ષસના મુખ્ય યોદ્ધાઓથી ઘેરાઈને, એ કાળાન્તક જેવા ગુસ્સામાં દુશ્મન પર હુમલો કર્યો.
તમાપતન્તં સંપ્રેક્ષ્ય સંક્રુદ્ધં ભીમદર્શનમ્ ।। સ્વબલં ચ ભયાત્તસ્ય પ્રાયશો વિમુખીકૃતમ્
એ ભયાનક અને ગુસ્સામાં ભરેલા ઘટોત્કચને ચાર્જ કરતા જોઈને, પોતાની સેના પણ ડરથી મોટાભાગે પલટી ગઈ.
તતો દુર્યોધનો રાજા ઘટોત્કચમુપાદ્રવત્ ।। પ્રગૃહ્ય વિપુલં ચાપં સિંહવદ્વિનદન્મુહુઃ
પછી રાજા દુર્યોધન ઘટોત્કચ સામે દોડ્યો, મોટું ધનુષ પકડીને વારંવાર સિંહ જેવો ગર્જતો.
પૃષ્ઠતોઽનુયયૌ ચૈનં સ્રવદ્ભિઃ પર્વતોપમૈઃ ।। કુઞ્જરૈર્દશસાહસ્રૈર્વઙ્ગાનામધિપઃ સ્વયમ્
પર્વત જેટલા મોટા અને ગંધ છાંટતા દસ હજાર હાથીઓ સાથે વંગ દેશના રાજા પોતે પાછળથી તેની પાછળ ચાલ્યા.
પુત્રં તવ મહારાજ ચુકોપ સ નિશાચરઃ । તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્
મહારાજ, એ રાત્રે ફરતા રાક્ષસે તમારા પુત્ર પર ગુસ્સો કર્યો; પછી એક ભયાનક અને જોરદાર યુદ્ધ શરૂ થયું.
રાક્ષસાનાં ચ રાજેન્દ્ર દુર્યોધનબલસ્ય ચ। ગજાનીકં ચ સંપ્રેક્ષ્ય મેઘબૃન્દમિવોદિતમ્
રાજાધિરાજ, રાક્ષસો અને દુર્યોધનના સેના, હાથીઓની ટુકડીને વાદળના સમૂહ જેવી દેખાય છે એમ જોઈને યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈ ગયા.
અભ્યધાવન્ત સંક્રુદ્ધા રાક્ષસાઃ શસ્ત્રપાણયઃ । નદન્તો વિવિધાન્નાદાન્મેઘા ઇવ સવિદ્યુતઃ
રાક્ષસો ગુસ્સાથી, હથિયારો લઈને, અનેક પ્રકારના અવાજો કરતા, વીજળી સાથે વાદળની જેમ દોડ્યા.
શરશક્ત્યૃષ્ટિનારાચૈર્નિઘ્નન્તો ગજયોધિનઃ । ભિણ્ડિપાલૈસ્તથા શૂલૈર્મુદ્ગરૈઃ સપરશ્વથૈઃ
તેઓએ તીરો, ભાલા, લાંબા શસ્ત્રો, લોખંડના દંડ, ગદા, શૂલ, મુદગર અને કટારી વડે હાથીઓના યોદ્ધાઓને માર્યા.
પર્વતાગ્રૈશ્ચ વૃક્ષૈશ્ચ નિજઘ્નુસ્તે મહાગજાન્ । ભિન્નકુમ્ભાન્વિરુધિરાન્ભિન્નગાત્રાંશ્ચ વારણાન્
પર્વતના ટોચ અને વૃક્ષો વડે, તેઓએ મોટા હાથીઓને માર્યા, તેમના માથા ફોડી, શરીર ઘાયલ કર્યા અને લોહીથી ભરી દીધા.
અપશ્યામ મહારાજ વધ્યમાનાન્નિશાચરૈઃ । તેષુ પ્રક્ષીયમાણેષુ ભગ્નેષુ ગજયોધિષુ
મહારાજ, અમે જોયું કે રાક્ષસો હાથીયોદ્ધાઓને મારી રહ્યા છે; જેમ જેમ તેઓ નાશ પામતા અને ભાગતા હતા,
દુર્યોધનો મહારાજ રાક્ષસાન્સમુપાદ્રવત્। અમર્ષવશમાપન્નસ્ત્યક્ત્વા જીવિતાત્મનઃ
મહારાજ, દુર્યોધન ગુસ્સાથી ભરાઈ, પોતાના જીવની ચિંતા છોડીને, રાક્ષસો તરફ દોડ્યો.
મુમોચ નિશિતાન્બાણાન્રાક્ષસેષુ પરંતપ । જઘાન ચ મહેષ્વાસઃ પ્રધાનાંસ્તત્ર રાક્ષસાન્
શત્રુઓને તપાવનાર એ યોદ્ધાએ તીક્ષ્ણ તીરો રાક્ષસો પર છોડ્યા અને શક્તિશાળી ધનુર્ધરે ત્યાં તેમના મુખ્ય નેતાઓને માર્યા.
સંક્રુદ્ધો ભરતશ્રેષ્ઠ પુત્રો દુર્યોધનસ્તવ । વેગવન્તં મહારૌદ્રં વિદ્યુજ્જિહ્વં પ્રમાથિનમ્
ભારત શ્રેષ્ઠ, તમારો પુત્ર દુર્યોધન ખૂબ ગુસ્સે થઈ, ઝડપથી, ભયાનક, વીજળી જેવી જીભવાળો અને વિનાશક પર હુમલો કર્યો.
શરૈશ્ચતુર્ભિશ્ચતુરો નિજઘાન મહાબલઃ । તતઃ પુનરમેયાત્મા શરવર્ષં દુરાસદમ્
મહાબલી એ યોદ્ધાએ ચાર તીરો વડે ચારને માર્યા; પછી, અપરિમિત મનવાળો, સહન ન કરી શકાય તેવી તીરોની વરસાદ છોડ્યો.
મુમોચ ભરતશ્રેષ્ઠો નિશાચરબલં પ્રતિ। તત્તુ દૃષ્ટ્વા મહત્કર્મ પુત્રસ્ય તવ મારિષ
ભારત શ્રેષ્ઠ, તેણે એ તીરોની વરસાદ રાક્ષસોની સેના પર છોડ્યો; તમારા પુત્રનું એ મહાન કાર્ય જોઈને, મારિષ,
ક્રોધેનાભિપ્રજજ્વાલ ભૈમસેનિર્મહાબલઃ । સ વિષ્ફાર્ય મહચ્ચાપમિન્દ્રાશનિસમપ્રભમ્
ભીમસેન, મહાબલી, ગુસ્સાથી જલવાઈ ઉઠ્યો; તેણે મોટું ધનુષ્ય તાણ્યું, જે ઇન્દ્રના વીજળી જેવી તેજસ્વી હતું.
અભિદુદ્રાવ વેગેન દુર્યોધનમરિન્દમમ્ । તમાપતન્તમુદ્વીક્ષ્ય કાલસૃષ્ટમિવાન્તકમ્
તે ઝડપથી દુર્યોધન, શત્રુઓને હરાવનાર, તરફ દોડી ગયો; તેને આવતો જોઈને, સમયથી સર્જાયેલ મૃત્યુ જેવો લાગ્યો.