કુણ્ડોદરઃ પદાતિશ્ચ વસાતિશ્ચાષ્ટમઃ સ્મૃતઃ। સર્વે ધર્માર્થકુશલાઃ સર્વભૂતહિતે રતાઃ
કુંડોદર, પદાતિ અને વાસતિ આઠમો ગણાય છે; એ બધા ધર્મ અને લાભમાં nipુણ અને સર્વ જીવના હિતમાં તત્પર હતા.
ધૃતરાષ્ટ્રોઽથ રાજાસીત્તસ્ય પુત્રોઽથ કુણ્ડિકઃ। હસ્તી વિતર્કઃ ક્રાથશ્ચ કુણ્ડિનશ્ચાપિ પઞ્ચમઃ
પછી ધૃતરાષ્ટ્ર રાજા બન્યો; તેના પુત્ર કુંડિક હતો, અને હસ્તી, વિતર્ક, ક્રાથ તથા પાંચમો કુંડિન પણ હતા.
હવિશ્રવાસ્તથેન્દ્રાભો ભુમન્યુશ્ચાપરાજિતઃ। ધૃતરાષ્ટ્રસુતાનાં તુ ત્રીનેતાન્પ્રથિતાન્ભુવિ
હવિશ્રવાસ, ઇન્દ્રાભ અને અપરાજિત ભૂમન્યુ—આ ધૃતરાષ્ટ્રના ત્રણ પુત્રો ધરતી પર પ્રસિદ્ધ થયા.
પ્રતીપં ધર્મનેત્રં ચ સુનેત્રં ચાપિ ભારત। પ્રતીપઃ પ્રથિતસ્તેષાં બભૂવાપ્રતિમો ભુવિ
પ્રતીપ, ધર્મનેત્ર અને સુનેત્ર, હે ભારત; એમાં પ્રતીપ ધરતી પર સર્વોપરી અને અનન્ય થયો.
પ્રતીપસ્ય ત્રયઃ પુત્રા જજ્ઞિરે ભરતર્ષભ। દેવાપિઃ શન્તનુશ્ચૈવ બાહ્લીકશ્ચ મહારથઃ
પ્રતીપને ત્રણ પુત્રો થયા, હે ભારતોમાં શ્રેષ્ઠ: દેવાપિ, શાંતનુ અને મહારથી બાહ્લીક.
દેવાપિસ્તુ પ્રવવ્રાજ તેષાં ધર્મહિતેપ્સયા। શન્તનુશ્ચ મહીં લેભે બાહ્લીકશ્ચ મહારથઃ
દેવાપિએ ધર્મના હિત માટે સંન્યાસ લીધો; શાંતનુએ રાજ્ય મેળવ્યું અને બાહ્લીક મહારથી થયો.
ભરતસ્યાન્વયાસ્ત્વેતે દેવકલ્પા મહારથાઃ। બભૂવુર્બ્રહ્મકલ્પાશ્ચ બહવો રાજસત્તમાઃ
આ બધા ભરતના વંશજ દેવતુલ્ય અને મહારથી હતા; અને ઘણા અન્ય ઉત્તમ રાજાઓ પણ બ્રહ્મા સમાન જન્મ્યા.
એવંવિધા મહાભાગા દેવરૂપાઃ પ્રહારિણઃ। અન્વવાયે મહારાજ ઐલવંશવિવર્ધનાઃ
આવી મહાભાગ્યશાળી, દેવસમાન અને પરાક્રમી યોદ્ધાઓ, હે મહારાજા, ઇલાના વંશને વધારનારા હતા.
ગઙ્ગાતીરં સમાગમ્ય દીક્ષિતો જનમેજય। અશ્વમેધસહસ્રાણિ વાજપેયશતાનિ ચ
જનમેજયે દીક્ષા લઈને ગંગાના કિનારે એકઠા થઈને હજારો અશ્વમેઘ યજ્ઞો અને સૈંકડો વાજપેય યજ્ઞો કર્યા.
પુનરીજે મહાયજ્ઞૈઃ સમાપ્તવરદક્ષિણૈઃ। અગ્નિષ્ટોમાતિરાત્રાણામુક્થાનાં સોમવત્પુનઃ
પછી તેણે ફરીથી મહાયજ્ઞો કર્યા અને ઇચ્છિત દાન આપ્યા; અગ્નિષ્ટોમ, અતિરાત્ર, ઉક્ત અને સોમયજ્ઞો પણ અનેક વખત કર્યા.
વાજપેયેષ્ટિસત્રાણાં સહસ્રૈશ્ચ સુસંભૃતૈઃ। દૃષ્ટ્વા શાકુન્તલો રાજા તર્પયિત્વા દ્વિજાન્ધનૈઃ
સુસંપન્ન હજારો વાજપેય અને સત્રીય યજ્ઞો કરીને, શાકુંતલના પુત્ર રાજાએ બ્રાહ્મણોને ધનથી તૃપ્ત કરીને આ બધું જોયું.
પુનઃ સહસ્રં પદ્માનાં કણ્વાય ભરતો દદૌ। જમ્બૂનદસ્ય શુદ્ધસ્ય કનકસ્ય મહાયશાઃ
પછી મહાપ્રસિદ્ધ ભરતે ફરીથી શુદ્ધ જાંબૂનદ સોનાની હજાર કમળ કણ્વને આપ્યા.
યસ્ય યૂપાઃ શતવ્યામાઃ પરિણાહેઽથ કાઞ્ચનાઃ। સહસ્રવ્યામમુદ્વૃદ્ધાઃ સેન્દ્રૈર્દેવૈઃ સમુચ્છ્રિતાઃ
જેના યજ્ઞસ્તંભો શતયામા પહોળા અને સોનાના હતા, અને સહસ્રયામા ઊંચા, જે ઇન્દ્ર અને દેવતાઓ સાથે ઊભા કરાયા હતા.
સ્વલઙ્કૃતા ભ્રાજમાનાઃ સર્વરત્નૈર્મનોરમૈઃ। હિરણ્યં દ્વિરદાનશ્વાન્મહિષોષ્ટ્રગજાવિકમ્
સર્વ રત્નોથી શોભાયમાન અને સુંદર રીતે સજાવેલા; તેણે સોનું, હાથી, ઘોડા, મહિષ, ઊંટ, બળદ અને ગાયો દાનમાં આપ્યા.
દાસીદાસં ધનં ધાન્યં ગાઃ સુશીલાઃ સવત્સકાઃ। ભૂમિં યૂપસહસ્રાઙ્કાં કણ્વાય બહુદક્ષિણામ્
તેણે દાસી-દાસ, ધન, અનાજ, અને વાછરડાવાળી સારી ગાયો તથા યજ્ઞસ્તંભોથી ચિહ્નિત અને અનેક દાનવાળી જમીન કણ્વને આપી.
બહૂનાં બ્રહ્મકલ્પાનાં ધનં દત્ત્વા ક્રતૂન્બહૂન્। ગ્રામાન્ગૃહાણિ શુભ્રાણિ કોટિશોથાદદત્તદા
ઘણા બ્રહ્મા સમાન પુરુષોને ધન આપી અને અનેક યજ્ઞો કર્યા; એ સમયે તેણે કરોડો ગામડાં અને સુંદર મકાનો પણ દાનમાં આપ્યા.
ભરતાદ્ભારતી કીર્તિર્યેનેદં ભારતં કુલમ્।' ભરતસ્યાન્વયે જાતા દેવકલ્પા મહારથાઃ
ભરતના વંશમાંથી ભરતી નામની કીર્તિ ફેલાઈ, જેના દ્વારા આ ભરત કુળ ઊભું થયું. ભરતના વંશમાં દેવતાને સરખા મહાન રથીઓ જન્મ્યા હતા.
બહવો બ્રહ્મકલ્પાશ્ચ બભૂવુઃ ક્ષત્રસત્તમાઃ। તેષામપરિમેયાનિ નામધેયાનિ સન્ત્યુત
આમાંથી ઘણા ક્ષત્રિયોમાં શ્રેષ્ઠ અને બ્રહ્માજી જેવા ગુણવાળા હતા. એમના નામો તો ગણ્યા પણ ન જાય એટલા છે.
તેષાં કુલે યથા મુખ્યાન્કીર્તયિષ્યામિ ભારત। મહાભાગાન્દેવકલ્પાન્સત્યાર્જવપરાયણાન્
હું હવે એ વંશના મુખ્ય, ભાગ્યશાળી, દેવતાસમાન અને સત્ય-સરળતામાં સ્થિર એવા પુરુષોના નામ કહું છું, હે ભરત.
ઇક્ષ્વાકુવંશપ્રભો રાજાસીત્પૃથિવીપતિઃ। મહાભિષગિતિ ખ્યાતઃ સત્યવાક્સત્યવિક્રમઃ
ઇક્ષ્વાકુ વંશના પ્રભુ, પૃથ્વીના રાજા મહાભિષક તરીકે પ્રસિદ્ધ હતા. તેઓ સત્ય બોલતા અને સત્યમાં અડગ રહેતા હતા.
સોઽશ્વમેધસહસ્રેણ રાજસૂયશતેન ચ। તોષયામાસ દેવેશં સ્વર્ગં લેભે તતઃ પ્રભુઃ
તેમણે હજાર અશ્વમેઘ યજ્ઞો અને સો રાજસૂય યજ્ઞો કરીને દેવોના રાજાને પ્રસન્ન કર્યો અને પછી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો.
તતઃ કદાચિદ્બ્રહ્માણમુપાસાંચક્રિરે સુરાઃ। તત્ર રાજર્ષયો હ્યાસન્સ ચ રાજા મહાભિષક્
પછી ક્યારેક દેવોએ બ્રહ્માજીનું પૂજન કર્યું. ત્યાં રાજર્ષિઓ હાજર હતા અને રાજા મહાભિષક પણ એમની સાથે હતા.
અથ ગઙ્ગા સરિચ્છ્રેષ્ઠા સમુપાયાત્પિતામહમ્। તસ્યા વાસઃ સમુદ્ધૂતં મારુતેન શશિપ્રભમ્
એ સમયે નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગંગા પિતામહ બ્રહ્માજી પાસે આવી. પવનથી એમના વસ્ત્ર ઊડી ગયા અને ચાંદની જેવી કાંતિથી તેજમાન થયા.
તતોઽભવન્સુરગણાઃ સહસાઽવાઙ્મુખાસ્તદા। મહાભિષક્તુ રાજર્ષિરશઙ્કો દૃષ્ટવાન્નદીમ્
એ જોઈને બધા દેવતાઓએ તરત જ મોઢું ફેરવી લીધું, પણ રાજર્ષિ મહાભિષક નિર્ભય થઈને ગંગાને જોઈ રહ્યા.
સોપધ્યાતો ભગવતા બ્રહ્મણા તુ મહાભિષક્। ઉક્તશ્ચ જાતો મર્ત્યેષુ પુનર્લોકાનવાપ્સ્યસિ
બ્રહ્માજી એ મહાભિષક પર રોષ પામી કહ્યું: 'હવે તું મનુષ્ય રૂપે જન્મ લેશે અને પછી જ ફરી લોકપ્રાપ્તિ થશે.'
યયા હૃતમનાશ્ચાસિ ગઙ્ગયા ત્વં હિ દુર્મતે। સા તે વૈ માનુષે લોકે વિપ્રિયાણ્યાચરિષ્યતિ
'ગંગાના રૂપે તારો મન મોહાઈ ગયું, એથી, હે મૂઢ, એ જ સ્ત્રી તને મનુષ્યલોકમાં દુઃખ આપશે.'
યદા તે ભવિતા મન્યુસ્તદા શાપાદ્વિમોક્ષ્યતે
'જ્યારે તને ક્રોધ આવશે ત્યારે આ શાપથી તું મુક્ત થાશે.'
પ્રતીપં રોચયામાસ પિતરં ભૂરિતેજસમ્। સા મહાભિષજં દૃષ્ટ્વા નદી દૈર્યાચ્ચ્યુતં નૃપમ્
ગંગાએ મહાભિષકને, જે તેજમાં અગ્નિ સમાન અને ધૈર્ય ગુમાવેલા હતા, જોઈને એમના પિતા પ્રતિપને પસંદ કર્યા.
તમેવ મનસા ધ્યાયન્ત્યુપાવૃત્તા સરિદ્વરા। સા તુ વિધ્વસ્તવપુષઃ કશ્મલાભિહતાન્નૃપ
એ શ્રેષ્ઠ નદી મનમાં એમનો સ્મરણ કરતી એમને મળવા આવી, પણ પોતે દુઃખથી વ્યાકુળ અને રૂપ ગુમાવી બેઠી હતી.
દદર્શ પથિ ગચ્છન્તી વસૂન્દેવાન્દિવૌકસઃ। તથારૂપાંશ્ચ તાન્દૃષ્ટ્વા પ્રપચ્છ સરિતાં વરા
માર્ગમાં જતા ગંગાએ વસુઓને, સ્વર્ગવાસી દેવતાઓને, એવા દુઃખી અવસ્થામાં જોયા. એમને જોઈને એ શ્રેષ્ઠ નદીએ પ્રશ્ન કર્યો.