તસ્મિંસ્તુ નિહતે વીરે રાક્ષસેનાર્જુનાત્મજે। વિશોકાઃ સમપદ્યન્ત ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ સરાજકાઃ
રાક્ષસે અર્જુનના પુત્ર, એ વીરને મારી નાખતાં, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો અને બધા રાજાઓ દુઃખથી મુક્ત થઈ ગયા.
તસ્મિન્મહતિ સંગ્રામે તાદૃશે ભૈરવે પુનઃ। મહાન્વ્યતિકરો ઘોરઃ સેનયોઃ સમપદ્યત
એ મહાન અને ભયાનક યુદ્ધમાં, ફરી એકવાર, બંને સેના વચ્ચે ભયાનક અને જોરદાર અથડામણ થઈ.
ગજા હયાઃ પદાતાશ્ચ વિમિશ્રા દન્તિભિર્હતાઃ । રથાશ્વા દન્તિનશ્ચૈવ પત્તિભિસ્તત્ર સૂદિતાઃ
હાથી, ઘોડા અને પગદળ, એકબીજામાં મિશ્રાઈ, હાથીઓ દ્વારા માર્યા ગયા; રથ, ઘોડા અને હાથીઓ પણ ત્યાં પગદળ દ્વારા માર્યા ગયા.
તથા પત્તિરથૌઘાશ્ચ હયાશ્ચ બહવો રણે। રથિભિર્નિહતા રાજંસ્તવ તેષાં ચ સંકુલે
તે જ રીતે, ઘણા પગદળ, રથસ્વાર અને ઘોડા યુદ્ધમાં રથસ્વારો દ્વારા માર્યા ગયા, રાજા, અને એ ગૂંચવણમાં—
અજાનન્નર્જુનશ્ચાપિ નિહતં પુત્રમૌરસમ્। જઘાન સમરે શૂરાન્રાજ્ઞસ્તાન્ભીષ્મરક્ષિણઃ
અર્જુનને ખબર નહોતી કે તેનો પોતાનો પુત્ર મરી ગયો છે; એ યુદ્ધમાં ભીષ્મની રક્ષા કરતા વીર રાજાઓને મારવા લાગ્યો.
તથૈવ તાવકા રાજન્સૃઞ્જયાશ્ચ સહસ્રશઃ। જુહ્વતઃ સમરે પ્રાણાન્નિજઘ્રુરિતરેતરમ્
તે જ રીતે, રાજા, તારા લોકો અને શ્રંજયાઓ પણ હજારોની સંખ્યામાં યુદ્ધમાં જીવ ગુમાવતા, એકબીજાને મારતા.
મુક્તકેશા વિકવચા વિરથાશ્છિન્નકાર્મુકાઃ । બાહુભિઃ સમયુધ્યન્ત સમવેતાઃ પરસ્પરમ્
ખુલ્લા વાળ, કવચ ઉતારી, રથ ગુમાવી, તીરો તૂટી ગયેલા, એ લોકો હાથમાં હાથ લઈને, એકબીજાની સામે યુદ્ધ કરતા.
તથા મર્માતિગૈર્ભીષ્મો નિજઘાન મહારથાન્। કમ્પયન્સમરે સેનાં પાણ્ડવાનાં પરંતપઃ
એ જ રીતે, ભીષ્મે ઘાતક ઘા મારતાં મહારથીઓને માર્યા, અને યુદ્ધમાં પાંડવોની સેના હલાવી નાખી, દુશ્મનને તપાવનાર.
તેન યૌધિષ્ઠિરે સૈન્યે બહવો માનવા હતાઃ। દન્તિનઃ સાદિનશ્ચૈવ રથિનોઽથ હયાસ્તથા
યુધિષ્ઠિરની સેના પર તેના દ્વારા અનેક માણસો માર્યા ગયા હતા — હાથી પર સવાર, ઘોડા પર સવાર, રથમાં બેઠેલા અને ઘોડેસવાર પણ.
તત્ર ભારત ભીષ્મસ્ય રણે દૃષ્ટ્વા પરાક્રમમ્ । અત્યદ્ભુતમપશ્યામ શક્રસ્યેવ પરાક્રમમ્
ભારત, જ્યારે ભીષ્મનું યુદ્ધમાં શૌર્ય જોયું, ત્યારે અમને અદભુત લાગ્યું — એનું પરાક્રમ ઈન્દ્ર જેવું જ હતું.
તથૈવ ભીમસેનસ્ય પાર્ષતસ્ય ચ ભારત। રૌદ્રમાસીદ્રણે યુદ્ધં સાત્યકસ્ય ચ ધન્વિનઃ
ભારત, ભીમસેન, પૃષતપુત્ર અને સાત્યકી ધનુર્ધરનું યુદ્ધ પણ એ જ રીતે ભયાનક અને જોરદાર હતું.
દૃષ્ટ્વા દ્રોણસ્ય વિક્રાન્તં પાણ્ડવાન્ભયમાવિશત્ । એક એવ રણે શક્તો નિહન્તું સર્વસૈનિકાન્
દ્રોણનું શૌર્ય જોઈને પાંડવોમાં ભય છવાઈ ગયો; યુદ્ધમાં એકલા દ્રોણ બધાં સૈનિકોને મારવા સક્ષમ જણાયા.
કિં પુનઃ પૃથિવીશૂરૈર્યોધવ્રાતૈઃ સમાવૃતઃ। ઇત્યબ્રુવન્મહારાજ રણે દ્રોણેન પીડિતાઃ
મહારાજા, યુદ્ધમાં દ્રોણથી પીડિત થયેલા લોકો કહેતા હતા — 'જો એ પૃથ્વીના શૂરવીરો અને યોદ્ધાઓથી ઘેરાઈ જાય તો શું થાય?'
વર્તમાને તથા રૌદ્રે સંગ્રામે ભરતર્ષભ । ઉભયોઃ સેનયોઃ શૂરા નામૃષ્યન્ત પરસ્પરમ્
ભયાનક યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું, ભારતના શ્રેષ્ઠ, બંને સેના ના શૂરવીરો એકબીજાને સહન કરી શકતા નહોતા.
આવિષ્ટા ઇવ યુધ્યન્તે રક્ષોભૂતૈર્મહાબલૈઃ । તાવકાઃ પાણ્ડવેયાશ્ચ સંરબ્ધાસ્તાત ધન્વિનઃ
મોટા બળવાળા ભૂતોથી ઘેરાયેલા જેવું લાગતું, તમારા અને પાંડવોના ધનુર્ધર શૂરવીરો ગુસ્સામાં ભરાઈને જોરદાર લડાઈ કરતા હતા.
ન સ્મ પશ્યામહે કંચિત્પ્રાણાન્યઃ પરિરક્ષતિ। દૈવાસુરાભે સમરે તસ્મિન્યોધા નરાધિપ
યુદ્ધમાં કોઈ પોતાનો જીવ બચાવવા પ્રયત્ન કરતો દેખાતો નહોતો; એ યુદ્ધ દેવ અને દાનવના સંઘર્ષ જેવું હતું, રાજા.
ઇરાવન્તં તુ નિહતં દૃષ્ટ્વા પાર્થા મહારથાઃ । સંગ્રામે કિમકુર્વન્ત તન્મમાચક્ષ્વ સઞ્જય
પરંતુ જ્યારે ઇરાવન મારવામાં આવ્યો, ત્યારે પૃથાપુત્ર મહારથીઓ યુદ્ધમાં શું કર્યું? એ મને કહો, સંજય.
ઇરાવન્તં તુ નિહતં સંગ્રામે વીક્ષ્ય રાક્ષસઃ। વ્યનદત્સુમહાનાદં ભૈમસેનિર્ઘટોત્કચઃ
યુદ્ધમાં ઇરાવનને મારેલો જોઈને, રાક્ષસ ભીમસેનપુત્ર ઘટોત્કચએ જોરદાર ગર્જના કરી.
નદતસ્તસ્ય શબ્દેન પૃથિવી સાગરામ્બરા । સપર્વતવના રાજંશ્ચચાલ સુભૃશં તદા
એ ગર્જનાના અવાજથી પૃથ્વી, સમુદ્ર, આકાશ, પર્વતો અને જંગલો બધાં જોરથી ધ્રૂજ્યા, રાજા.
અન્તરિક્ષં દિશશ્ચૈવ સર્વાશ્ચ પ્રદિશસ્તથા । `ચેલુશ્ચ સહસા તત્ર તેન નાદેન નાદિતાઃ
એ અવાજથી, આકાશ, દિશાઓ અને બધાં પ્રદિશાઓ અચાનક ધ્રૂજવા લાગ્યા.
તં શ્રુત્વા સુમહાનાદં તવ સૈન્યસ્ય ભારત ।। ઊરુસ્તમ્ભઃ સમભવદ્વેપથુઃ સ્વેદ એવ ચ
એ જોરદાર ગર્જના સાંભળીને, ભારત, તમારી સેના ના પગ કઠણ થઈ ગયા, શરીર ધ્રૂજવા લાગ્યું અને પસીનો આવી ગયો.
સર્વ એવ મહારાજ તાવકા દીનચેતસઃ ।। સર્વતઃ સમચેષ્ટન્ત સિંહભીતા ગજા ઇવ
મહારાજા, તમારી સેના ના બધા માણસો નિરાશ અને ડરાયેલા થઈ ગયા; તેઓ બધાં સિંહથી ડરાયેલા હાથીઓ જેવું વર્તી રહ્યા હતા.
નર્દિત્વા સુમહાનાદં નિર્ઘાતમિવ રાક્ષસઃ ।। જ્વલિતં શૂલમુદ્યમ્ય રૂપં કૃત્વા વિભીષણમ્
રાક્ષસે વીજવાવાની ગર્જના કરી, પછી જ્વલંત શૂળ ઉંચું કરીને ભયાનક રૂપ ધારણ કર્યું.
નાનારૂપપ્રહરણૈર્વૃતો રાક્ષસપુઙ્ગવૈઃ ।। આજઘાન સુસંક્રુદ્ધઃ કાલાન્તકયમોપભઃ
વિવિધ શસ્ત્રો ધરાવતા રાક્ષસના મુખ્ય યોદ્ધાઓથી ઘેરાઈને, એ કાળાન્તક જેવા ગુસ્સામાં દુશ્મન પર હુમલો કર્યો.
તમાપતન્તં સંપ્રેક્ષ્ય સંક્રુદ્ધં ભીમદર્શનમ્ ।। સ્વબલં ચ ભયાત્તસ્ય પ્રાયશો વિમુખીકૃતમ્
એ ભયાનક અને ગુસ્સામાં ભરેલા ઘટોત્કચને ચાર્જ કરતા જોઈને, પોતાની સેના પણ ડરથી મોટાભાગે પલટી ગઈ.
તતો દુર્યોધનો રાજા ઘટોત્કચમુપાદ્રવત્ ।। પ્રગૃહ્ય વિપુલં ચાપં સિંહવદ્વિનદન્મુહુઃ
પછી રાજા દુર્યોધન ઘટોત્કચ સામે દોડ્યો, મોટું ધનુષ પકડીને વારંવાર સિંહ જેવો ગર્જતો.
પૃષ્ઠતોઽનુયયૌ ચૈનં સ્રવદ્ભિઃ પર્વતોપમૈઃ ।। કુઞ્જરૈર્દશસાહસ્રૈર્વઙ્ગાનામધિપઃ સ્વયમ્
પર્વત જેટલા મોટા અને ગંધ છાંટતા દસ હજાર હાથીઓ સાથે વંગ દેશના રાજા પોતે પાછળથી તેની પાછળ ચાલ્યા.
પુત્રં તવ મહારાજ ચુકોપ સ નિશાચરઃ । તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્
મહારાજ, એ રાત્રે ફરતા રાક્ષસે તમારા પુત્ર પર ગુસ્સો કર્યો; પછી એક ભયાનક અને જોરદાર યુદ્ધ શરૂ થયું.
રાક્ષસાનાં ચ રાજેન્દ્ર દુર્યોધનબલસ્ય ચ। ગજાનીકં ચ સંપ્રેક્ષ્ય મેઘબૃન્દમિવોદિતમ્
રાજાધિરાજ, રાક્ષસો અને દુર્યોધનના સેના, હાથીઓની ટુકડીને વાદળના સમૂહ જેવી દેખાય છે એમ જોઈને યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈ ગયા.
અભ્યધાવન્ત સંક્રુદ્ધા રાક્ષસાઃ શસ્ત્રપાણયઃ । નદન્તો વિવિધાન્નાદાન્મેઘા ઇવ સવિદ્યુતઃ
રાક્ષસો ગુસ્સાથી, હથિયારો લઈને, અનેક પ્રકારના અવાજો કરતા, વીજળી સાથે વાદળની જેમ દોડ્યા.