ત્રિધાભૂતૈરવધ્યન્ત પાણ્ડવૈઃ કૌરવા યુધિ। તથૈવ કૌરવૈ રાજન્નવધ્યન્ત પરે રણે
યુદ્ધમાં પાંડવોએ ત્રણ ભાગમાં કૌરવોને માર્યા, રાજા, અને એ જ રીતે કૌરવો પણ સામેના પક્ષને યુદ્ધમાં માર્યા.
દ્રોણસ્તુ રથિનાં શ્રેષ્ઠઃ સોમકાન્સૃઞ્જયૈઃ સહ । અભ્યધાવત સંક્રુદ્ધઃ પ્રેષયિષ્યન્યમક્ષયમ્
પછી રથયોધ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણ, ક્રોધથી ભરેલો, સોમક અને શ્રિન્જયાઓ પર તૂટી પડ્યો, એમને નાશ કરવા માટે.
તત્રાક્રન્દો મહાનાસીત્સૃઞ્જયાનાં મહાત્માનામ્ । વધ્યતાં સમરે રાજન્ભારદ્વાજેન ધન્વિના
ત્યાં શ્રિન્જયાઓ, જે મહાન આત્માવાળા હતા, યુદ્ધમાં ભારદ્વાજપુત્ર ધનુર્ધરી દ્વારા મારાતા, મોટો રડવાનો અવાજ ઊઠ્યો, રાજા.
દ્રોણેન નિહતાસ્તત્ર ક્ષત્રિયા બહવો રણે। વિચેષ્ટન્તો હૃદૃશ્યન્ત વ્યાધિક્લિષ્ટા વરા ઇવ
યુદ્ધમાં દ્રોણ દ્વારા ઘણા ક્ષત્રિયોએ માર ખાધો; એ ઘાયલ થઈને પીડામાં વળાંગતા, સુંદર સાપની જેમ દેખાતા હતા.
કૂજતાં ક્રન્દતાં ચૈવ સ્તનતાં ચૈવ ભારત। અનિશં શુશ્રુવે શબ્દઃ ક્ષુત્ક્લિષ્ટાનાં નૃણામિવ
કૂજતા, રડતા અને કરૂણ અવાજ કરતા માણસોની અવાજ સતત સંભળાતી, ભારત, જાણે ભૂખથી પીડાતા લોકોની જેમ.
તથૈવ કૌરવેયાણાં ભીમસેનો મહાબલઃ । ચકાર કદનં ઘોરં ક્રુદ્ધઃ કાલ ઇવાપરઃ
એ જ રીતે, મહાબળવાન ભીમસેન, ક્રોધથી ભરેલો, કૌરવોમાં ભયંકર સંહાર કર્યો, જાણે બીજા કાળદેવ.
વધ્યતાં તત્ર સૈન્યાનામન્યોન્યેન મહારણે । પ્રાવર્તત નદી ઘોરા રુધિરૌઘપરવાહિની
મહાયુદ્ધમાં, એકબીજાને મારતા સૈનિકોમાં, ભયાનક નદી વહેવા લાગી, જે લોહીના પ્રવાહોથી ભરેલી હતી.
સ સંગ્રામો મહારાજ ઘોરરૂપોઽભવન્મહાન્ । કુરૂણાં પાણડવાનાં ચ યમરાષ્ટ્રવિવર્ધનઃ
એ યુદ્ધ, મહારાજા, ભયાનક અને વિશાળ રૂપે ફેલાયું, કુરુ અને પાંડવ બંને માટે યમરાજના રાજ્યને વધારતું.
તતો ભીમો રણે ક્રુદ્ધો રભસશ્ચ વિશેષતઃ। ગજાનીકં સમાસાદ્ય પ્રેષયામાસ મૃત્યવે
પછી ભીમ, યુદ્ધમાં ખાસ ગુસ્સામાં અને ઉત્સાહથી, હાથીઓની સેના પર તૂટી પડ્યો અને એમને મૃત્યુ તરફ ધકેલ્યા.
તત્ર ભારત ભીમેન નારાચાભિહતા ગજાઃ । પેતુર્નેદુશ્ચ સેદુશ્ચ દિશશ્ચ પરિબભ્રમુઃ
ત્યાં, ભીમ દ્વારા લોખંડના બાણોથી ઘાયલ થયેલા હાથીઓ, પતન પામ્યા, ગર્જના કર્યા, ચીસ પાડી અને દિશાઓમાં ભટક્યા.
છિન્નહસ્તા મહાનાગાશ્છિન્નગાત્રાશ્ચ મારિષ । ક્રૌઞ્ચવદ્વ્યનદન્ભીતાઃ પૃથિવીમધિશેરતે
મોટા હાથીઓ, જેમના સુંડ અને અંગો કપાઈ ગયા હતા, ભયથી કાંકડા જેવી ચીસ પાડી, પૃથ્વી પર પડ્યા હતા.
નકુલઃ સહદેવશ્ચ હયાનીકમભિદ્રુતૌ। તે હયાઃ કાઞ્ચનાપીડા રુક્મભાણ્ડપરિચ્છદાઃ
નકુલ અને સહદેવ ઘોડાઓની સેના પર તૂટી પડ્યા; એ ઘોડાઓ સોનાની પાંખડી અને સોનાથી સજ્જ હતા.
વધ્યમાના વ્યદૃશ્યન્ત શતશોઽથ સહસ્રશઃ। પતિદ્ભિસ્તુરગૈ રાજન્સમાસ્તીર્યત મેદિની
એ ઘોડાઓ સૈંકડો અને હજારોમાં મારાતા દેખાયા, રાજા, અને એમના મૃતદેહોથી પૃથ્વી છવાઈ ગઈ.
નિર્જિહ્વૈશ્ચ શ્વસદ્ભિશ્ચ કૂજદ્ભિશ્ચ ગતાસુભિઃ । હયૈર્બભૌ નરશ્રેષ્ઠ નાનારૂપધરૈર્ધરા
પૃથ્વી, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, વિવિધ રૂપના ઘોડાઓથી ઝળહળી; કેટલાક જીભ વગર, કેટલાક ધમધમતા, કેટલાક રણકાર કરતા અને કેટલાક નિર્જીવ.
અર્જુનેન હતૈઃ સઙ્ખ્યે તથા ભારત રાજભિઃ । પ્રબભૌ વસુધા ઘોરા તત્રતત્ર વિશાંપતે
એ જ રીતે, ભારત, યુદ્ધમાં અર્જુન દ્વારા મારાયેલા રાજાઓના મૃતદેહોથી પૃથ્વી અનેક જગ્યાએ ભયાનક દેખાઈ.
રથૈર્ભગ્નૈર્ધ્વજૈશ્છિન્નૈર્નિકૃત્તૈશ્ચ મહાયુધૈઃ । ચામરૈર્વ્યજનૈશ્ચૈવ ચ્છત્રૈશ્ચ સુમહાપ્રભૈઃ
ટૂટી ગયેલા રથો, કપાયેલા ધ્વજ, ભાંગાયેલા મોટા હથિયારો, ચામર, પંખા અને ભવ્ય છત્રોથી પૃથ્વી છવાઈ હતી.
હરૈર્નિષ્કૈઃ સકેયૂરૈઃ શિરોભિશ્ચ સકુણ્ડલૈઃ । ઉષ્ણીષૈરપવિદ્ધૈશ્ચ પતાકાભિશ્ચ સર્વશઃ
હાર, સોનાના નાણાં, કંગણ, કાનમાં કુંડળવાળા માથા, ફેંકી દીધેલા પાગ, અને દરેક જગ્યાએ વિખેરાયેલી ધ્વજોથી પૃથ્વી છવાઈ હતી.
અનુકર્ષૈઃ શુભૈ રાજન્યોક્રૈશ્ચૈવ સરશ્મિભિઃ । સંકીર્ણા વસુધા ભાતિ વસન્તે કુસુમૈરિવ
યોક, સુંદર રાજવી સજાવટ અને રશ્મીઓથી પૃથ્વી છવાઈ હતી, જાણે વસંતમાં ફૂલોની જેમ ઝળહળી.
એવમેષ ક્ષયો વૃત્તઃ પાણ્ડૂનામપિ ભારત। ક્રુદ્ધે શાન્તનવે ભીષ્મે દ્રોણે ચ રથસત્તમે
હે ભારત, ભીષ્મ અને દ્રોણ જેવા શાંતનુના પુત્ર અને મહાન રથયોધા ગુસ્સામાં આવ્યા ત્યારે પાંડવો પર પણ વિનાશ આવી ગયો.
અશ્વત્થામ્નિ કૃપે ચૈવ તથૈવ કૃતવર્મણિ। તથેતરેષુ ક્રુદ્ધેષુ તાવકાનામપિ ક્ષયઃ
એ જ રીતે, અશ્વત્થામા, કૃપ અને કૃતવર્મા તથા બીજા ઘણા ગુસ્સામાં આવ્યા ત્યારે તારા સૈન્ય પર પણ વિનાશ થયો.
વર્તમાને તથા રૌદ્રે રાજન્વીરવરક્ષયે। શકુનિઃ સૌબલઃ શ્રીમાન્પાણ્ડવાન્સમુપાદ્રવત્
રાજા, જ્યારે એ ભયાનક યુદ્ધમાં વીરોની હત્યા ચાલુ રહી, ત્યારે સુબલપુત્ર શકુની, જે ખૂબ પ્રસિદ્ધ હતો, પાંડવો સામે આગળ વધ્યો.
તથૈવ સાત્વતો રાજન્હાર્દિક્યઃ પરવીરહા। અભ્યદ્રવત સંગ્રામે પાણ્ડવાનાં વરૂથિનીમ્
એ જ રીતે, રાજા, સાત્વત વંશનો હાર્દિક્ય, શત્રુવીરોનો વિનાશક, યુદ્ધમાં પાંડવોની સૈન્ય પર હુમલો કર્યો.
તતઃ કામ્ભોજમુખ્યાનાં નદીજાનાં ચ વાજિનામ્ । આરટ્ટાનાં મહીજાનાં સિન્ધુજાનાં ચ સર્વશઃ
પછી, કાંભોજોના મુખ્ય યોધા, નદીકાંઠાના ઘોડેસવાર, આરટ્ટ, મહીજ અને સિંધુઓ— બધા જ,
વનાયુજાનાં શુભ્રાણાં તથા પર્વતવાસિનામ્ । વાજિનાં બહુભિઃ સઙ્ખ્યે સમન્તાત્પરિવારયન્
વનાયુજ, તેજસ્વી અને પર્વતોમાં રહેતા, ઘણા ઘોડાઓ સાથે યુદ્ધમાં四દિશામાં ઘેરી લીધા.
યે ચાપરે તિત્તિરિજા જવના વાતરંહસઃ । સુવર્ણાલઙ્કૃતૈરેતૈર્વર્મવદ્ભિઃ સુકલ્પિતૈઃ
અને બીજા— તિત્તિરીજ, પવનની જેમ ઝડપી, સોનાની આભૂષણોથી સજ્જ અને સુંદર કવચ પહેરેલા,
હયૈર્વાતજવૈર્મુખ્યૈઃ પાણ્ડવસ્ય સુતો બલી । અભ્યવર્તત તત્સૈન્યં હૃષ્ટરૂપઃ પરંતપાઃ
પવનની જેમ ઝડપી અને ઉત્તમ ઘોડાઓ સાથે, પાંડવનો શક્તિશાળી પુત્ર, દુશ્મનો માટે ભયજનક અને આનંદિત, એ સૈન્ય સામે આગળ વધ્યો.
અર્જુનસ્ય સુતઃ શ્રીમાનિરાવાન્નામ વીર્યવાન્ । સુતાયાં નાગરાજસ્ય જાતઃ પાર્થેન ધીમતા
અર્જુનનો પ્રસિદ્ધ પુત્ર, ઇરાવત નામે, વિદ્વાન પાર્થે અને સાપરાજાની પુત્રીમાંથી જન્મેલો હતો.
ઐરાવતેન સા દત્તા અનપત્યા મહાત્મના । પત્યૌ હતે સુપર્ણેન કૃપણા દીનચેતના
એ સ્ત્રી, સંતાનહીન અને મહાન આત્માવાળી, ઇરાવતને આપી દેવામાં આવી; પતિ સુપર્ણ દ્વારા મારવામાં આવ્યો ત્યારે એ દુઃખી અને નિરાશ થઈ ગઈ.
કાર્યાર્થં તાં ચ જગ્રાહ પાર્થઃ કામવશાનુગામ્ । એવમેષ સમુત્પન્નઃ પરક્ષેત્રેઽર્જુનાત્મજઃ
પાર્થે, ધર્મના કામ માટે અને ઇચ્છાને કારણે, એ સ્ત્રીને સ્વીકારી; એ રીતે અર્જુનનો પુત્ર પરદેશમાં જન્મ્યો.
સ નાગલોકે સંવૃદ્ધો માત્રા ચ પરિરક્ષિતઃ । પિતૃવ્યેણ પરિત્યક્તઃ પાર્થદ્વેષાદ્દુરાત્મના
એ પુત્ર સાપોના લોકમાં માતાની રક્ષા હેઠળ ઉછર્યો, પણ પાર્થે પ્રત્યે દ્વેષ રાખનારા દુષ્ટ કાકાએ તેને ત્યજી દીધો.