ન શૃણોમિ પુરા વાક્યં મર્ત્યઃ પથ્યમિવૌષધમ્ । તદિદં સમનુપ્રાપ્તં વચનં સાધુ ભાષિતમ્
હું પહેલાં એ શબ્દો સાંભળ્યા નહીં, જેમ કોઈ માનવ ઉપયોગી દવા અવગણે; હવે એ સારા શબ્દો સાચા થયા છે.
વિદુરદ્રોણભીષ્માણાં તથાઽન્યેષાં હિતૈષિણામ્ । અકૃત્વા વચનં પથ્યં ક્ષયં ગચ્છન્તિ કૌરવાઃ
વિદુર, દ્રોણ, ભીષ્મ અને અન્ય હિત ઈચ્છનારોના ઉપયોગી શબ્દો ન માનીને, કૌરવો વિનાશ તરફ જાય છે.
તદેતત્સમતિક્રાન્તં પૂર્વમેવ હિ સઞ્જય। તસ્માન્મે વદ તત્ત્વેન યથા યુદ્ધમવર્તત
આ તો પહેલેથી જ પાર થઈ ગયું છે, હે સંજય; તેથી, મને સાચું કહો કે યુદ્ધ કેવી રીતે ચાલ્યું.
મધ્યાહ્ને મુમહારૌદ્રઃ સંગ્રામઃ સમુપદ્યત। લકક્ષયકરો રાજંસ્તન્મે નિગદતઃ શૃણુ
મધ્યાહ્ને, ભયાનક અને ભયાવહ યુદ્ધ શરૂ થયું, જે સૈન્યનો વિનાશ લાવ્યું; હે રાજા, હું કહું છું, સાંભળો.
તતઃ સર્વાણિ સૈન્યાનિ ધર્મપુત્રસ્ય શાસનાત્। સંરબ્ધાન્યભ્યવર્તન્ત ભીષ્મમેવ જિઘાંસયા
પછી, ધર્મપુત્રના આદેશથી, બધા સૈન્યોએ ઉગ્ર બનીને ભીષ્મને મારવા આગળ વધ્યા.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ શિખણ્ડી ચ સાત્યકિશ્ચ મહારથઃ । યુક્તાનીકા મહારાજ ભીષ્મમેવ સમભ્યયુઃ
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, શિખંડી અને મહારથી સાથીકી, સજ્જ સૈન્ય સાથે, હે રાજા, ભીષ્મ સામે આગળ વધ્યા.
વિરાટો દ્રુપદશ્ચૈવ સહિતાઃ સર્વસોમકૈઃ । અભ્યદ્રવન્ત સંગ્રામે ભીષ્મમેવ મહારથમ્
વિરાટ અને દ્રુપદ, બધા સોમકાઓ સાથે, યુદ્ધમાં ભીષ્મ મહારથી સામે દોડી આવ્યા.
કેકયા ધૃષ્ટકેતુશ્ચ કુન્તિભોજશ્ચ દંશિતઃ । શુક્તાનીકા મહારાજ ભીષ્મમેવ સમભ્યયુઃ
કેકય, ધૃષ્ટકેતુ અને ભયંકર કુંતિભોજ, સજ્જ સૈન્ય સાથે, હે રાજા, ભીષ્મ સામે આગળ વધ્યા.
અર્જુનો દ્રૌપદશ્ચૈવ કુન્તિભોજશ્ચ દંશિતઃ । દુર્યોધનસમાદિષ્ટાન્રાજ્ઞઃ સર્વાન્સમભ્યયુઃ
અર્જુન, દ્રૌપદીપુત્ર અને ભયંકર કુંતિભોજ, બધા રાજા દુર્યોધનના આદેશથી, સામેના બધા સામે આગળ વધ્યા.
અભિમન્યુસ્તથા શૂરો હૈડિમ્બશ્ચ મહારથઃ । ભીમસેનશ્ચ સંક્રુદ્ધસ્તેઽભ્યધાવન્ત કૌરવાન્
અભિમન્યુ, શૂરવીર, અને હિડીમ્બ મહારથી, સાથે ક્રોધિત ભીમસેન, કૌરવો સામે દોડી આવ્યા.
ત્રિધાભૂતૈરવધ્યન્ત પાણ્ડવૈઃ કૌરવા યુધિ। તથૈવ કૌરવૈ રાજન્નવધ્યન્ત પરે રણે
યુદ્ધમાં પાંડવોએ ત્રણ ભાગમાં કૌરવોને માર્યા, રાજા, અને એ જ રીતે કૌરવો પણ સામેના પક્ષને યુદ્ધમાં માર્યા.
દ્રોણસ્તુ રથિનાં શ્રેષ્ઠઃ સોમકાન્સૃઞ્જયૈઃ સહ । અભ્યધાવત સંક્રુદ્ધઃ પ્રેષયિષ્યન્યમક્ષયમ્
પછી રથયોધ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણ, ક્રોધથી ભરેલો, સોમક અને શ્રિન્જયાઓ પર તૂટી પડ્યો, એમને નાશ કરવા માટે.
તત્રાક્રન્દો મહાનાસીત્સૃઞ્જયાનાં મહાત્માનામ્ । વધ્યતાં સમરે રાજન્ભારદ્વાજેન ધન્વિના
ત્યાં શ્રિન્જયાઓ, જે મહાન આત્માવાળા હતા, યુદ્ધમાં ભારદ્વાજપુત્ર ધનુર્ધરી દ્વારા મારાતા, મોટો રડવાનો અવાજ ઊઠ્યો, રાજા.
દ્રોણેન નિહતાસ્તત્ર ક્ષત્રિયા બહવો રણે। વિચેષ્ટન્તો હૃદૃશ્યન્ત વ્યાધિક્લિષ્ટા વરા ઇવ
યુદ્ધમાં દ્રોણ દ્વારા ઘણા ક્ષત્રિયોએ માર ખાધો; એ ઘાયલ થઈને પીડામાં વળાંગતા, સુંદર સાપની જેમ દેખાતા હતા.
કૂજતાં ક્રન્દતાં ચૈવ સ્તનતાં ચૈવ ભારત। અનિશં શુશ્રુવે શબ્દઃ ક્ષુત્ક્લિષ્ટાનાં નૃણામિવ
કૂજતા, રડતા અને કરૂણ અવાજ કરતા માણસોની અવાજ સતત સંભળાતી, ભારત, જાણે ભૂખથી પીડાતા લોકોની જેમ.
તથૈવ કૌરવેયાણાં ભીમસેનો મહાબલઃ । ચકાર કદનં ઘોરં ક્રુદ્ધઃ કાલ ઇવાપરઃ
એ જ રીતે, મહાબળવાન ભીમસેન, ક્રોધથી ભરેલો, કૌરવોમાં ભયંકર સંહાર કર્યો, જાણે બીજા કાળદેવ.
વધ્યતાં તત્ર સૈન્યાનામન્યોન્યેન મહારણે । પ્રાવર્તત નદી ઘોરા રુધિરૌઘપરવાહિની
મહાયુદ્ધમાં, એકબીજાને મારતા સૈનિકોમાં, ભયાનક નદી વહેવા લાગી, જે લોહીના પ્રવાહોથી ભરેલી હતી.
સ સંગ્રામો મહારાજ ઘોરરૂપોઽભવન્મહાન્ । કુરૂણાં પાણડવાનાં ચ યમરાષ્ટ્રવિવર્ધનઃ
એ યુદ્ધ, મહારાજા, ભયાનક અને વિશાળ રૂપે ફેલાયું, કુરુ અને પાંડવ બંને માટે યમરાજના રાજ્યને વધારતું.
તતો ભીમો રણે ક્રુદ્ધો રભસશ્ચ વિશેષતઃ। ગજાનીકં સમાસાદ્ય પ્રેષયામાસ મૃત્યવે
પછી ભીમ, યુદ્ધમાં ખાસ ગુસ્સામાં અને ઉત્સાહથી, હાથીઓની સેના પર તૂટી પડ્યો અને એમને મૃત્યુ તરફ ધકેલ્યા.
તત્ર ભારત ભીમેન નારાચાભિહતા ગજાઃ । પેતુર્નેદુશ્ચ સેદુશ્ચ દિશશ્ચ પરિબભ્રમુઃ
ત્યાં, ભીમ દ્વારા લોખંડના બાણોથી ઘાયલ થયેલા હાથીઓ, પતન પામ્યા, ગર્જના કર્યા, ચીસ પાડી અને દિશાઓમાં ભટક્યા.
છિન્નહસ્તા મહાનાગાશ્છિન્નગાત્રાશ્ચ મારિષ । ક્રૌઞ્ચવદ્વ્યનદન્ભીતાઃ પૃથિવીમધિશેરતે
મોટા હાથીઓ, જેમના સુંડ અને અંગો કપાઈ ગયા હતા, ભયથી કાંકડા જેવી ચીસ પાડી, પૃથ્વી પર પડ્યા હતા.
નકુલઃ સહદેવશ્ચ હયાનીકમભિદ્રુતૌ। તે હયાઃ કાઞ્ચનાપીડા રુક્મભાણ્ડપરિચ્છદાઃ
નકુલ અને સહદેવ ઘોડાઓની સેના પર તૂટી પડ્યા; એ ઘોડાઓ સોનાની પાંખડી અને સોનાથી સજ્જ હતા.
વધ્યમાના વ્યદૃશ્યન્ત શતશોઽથ સહસ્રશઃ। પતિદ્ભિસ્તુરગૈ રાજન્સમાસ્તીર્યત મેદિની
એ ઘોડાઓ સૈંકડો અને હજારોમાં મારાતા દેખાયા, રાજા, અને એમના મૃતદેહોથી પૃથ્વી છવાઈ ગઈ.
નિર્જિહ્વૈશ્ચ શ્વસદ્ભિશ્ચ કૂજદ્ભિશ્ચ ગતાસુભિઃ । હયૈર્બભૌ નરશ્રેષ્ઠ નાનારૂપધરૈર્ધરા
પૃથ્વી, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, વિવિધ રૂપના ઘોડાઓથી ઝળહળી; કેટલાક જીભ વગર, કેટલાક ધમધમતા, કેટલાક રણકાર કરતા અને કેટલાક નિર્જીવ.
અર્જુનેન હતૈઃ સઙ્ખ્યે તથા ભારત રાજભિઃ । પ્રબભૌ વસુધા ઘોરા તત્રતત્ર વિશાંપતે
એ જ રીતે, ભારત, યુદ્ધમાં અર્જુન દ્વારા મારાયેલા રાજાઓના મૃતદેહોથી પૃથ્વી અનેક જગ્યાએ ભયાનક દેખાઈ.
રથૈર્ભગ્નૈર્ધ્વજૈશ્છિન્નૈર્નિકૃત્તૈશ્ચ મહાયુધૈઃ । ચામરૈર્વ્યજનૈશ્ચૈવ ચ્છત્રૈશ્ચ સુમહાપ્રભૈઃ
ટૂટી ગયેલા રથો, કપાયેલા ધ્વજ, ભાંગાયેલા મોટા હથિયારો, ચામર, પંખા અને ભવ્ય છત્રોથી પૃથ્વી છવાઈ હતી.
હરૈર્નિષ્કૈઃ સકેયૂરૈઃ શિરોભિશ્ચ સકુણ્ડલૈઃ । ઉષ્ણીષૈરપવિદ્ધૈશ્ચ પતાકાભિશ્ચ સર્વશઃ
હાર, સોનાના નાણાં, કંગણ, કાનમાં કુંડળવાળા માથા, ફેંકી દીધેલા પાગ, અને દરેક જગ્યાએ વિખેરાયેલી ધ્વજોથી પૃથ્વી છવાઈ હતી.
અનુકર્ષૈઃ શુભૈ રાજન્યોક્રૈશ્ચૈવ સરશ્મિભિઃ । સંકીર્ણા વસુધા ભાતિ વસન્તે કુસુમૈરિવ
યોક, સુંદર રાજવી સજાવટ અને રશ્મીઓથી પૃથ્વી છવાઈ હતી, જાણે વસંતમાં ફૂલોની જેમ ઝળહળી.
એવમેષ ક્ષયો વૃત્તઃ પાણ્ડૂનામપિ ભારત। ક્રુદ્ધે શાન્તનવે ભીષ્મે દ્રોણે ચ રથસત્તમે
હે ભારત, ભીષ્મ અને દ્રોણ જેવા શાંતનુના પુત્ર અને મહાન રથયોધા ગુસ્સામાં આવ્યા ત્યારે પાંડવો પર પણ વિનાશ આવી ગયો.
અશ્વત્થામ્નિ કૃપે ચૈવ તથૈવ કૃતવર્મણિ। તથેતરેષુ ક્રુદ્ધેષુ તાવકાનામપિ ક્ષયઃ
એ જ રીતે, અશ્વત્થામા, કૃપ અને કૃતવર્મા તથા બીજા ઘણા ગુસ્સામાં આવ્યા ત્યારે તારા સૈન્ય પર પણ વિનાશ થયો.