તથૈવ ચ વધાર્થાય પુત્રાણાં પાણ્ડવો બલી। નૂનં જાતો મહાબાહુર્યથા હન્તિ સ્મ કૌરવાન્
ખરેખર, એવું લાગે છે કે પાંડુપુત્ર, જે શક્તિશાળી છે, તમારા પુત્રોના વિનાશ માટે જ જન્મ્યા છે, કેમ કે તે કૌરવોને એક પછી એક મારી રહ્યો છે.
તતો દુરયોધનો રાજા ભીષ્મમાસાદ્ય સંયુગે। દુઃખેન મહતાઽઽવિષ્ટો વિલલાપ સુદુઃખિતઃ
પછી, રાજા દુર્યોધન, યુદ્ધમાં ભીષ્મ પાસે ગયો, અને ભારે દુઃખથી પીડાઈ, ખૂબ દુઃખી થઈને રડવા લાગ્યો.
નિહતા ભ્રાતરઃ શૂરા ભીમસેનેન મે યુધિ। યતમાનાસ્તથાન્યેઽપિ હન્યન્તે સર્વસૈનિકાઃ
મારા શૂરવીર ભાઈઓ ભીમસેન દ્વારા યુદ્ધમાં માર્યા ગયા છે, અને બીજા પ્રયત્ન કરે છે છતાં, મારા બધા સૈનિકો પણ મરતા જાય છે.
ભવાંશ્ચ મધ્યસ્થતયા નિત્યમસ્માનુપેક્ષતે। સોઽહં કુપથમારૂઢઃ પશ્ય દૈવમિદં મમ
અને તમે, હંમેશા મધ્યસ્થ રહી, અમને અવગણો છો; તેથી હું, ખોટા રસ્તે ચાલીને, મારા ભાગ્યને જોઈ રહ્યો છું.
એતચ્છ્રુત્વા વચઃ ક્રૂરં પિતા દેવવ્રતસ્તવ। દુર્યોધનમિદં વાક્યમબ્રવીત્સમાશ્રુલોચનઃ
આ કઠોર વચન સાંભળી, તમારા પિતા દેવવ્રત, આંખોમાં આંસુ લઈને, દુર્યોધનને આ રીતે બોલ્યા.
ઉક્તમેતન્મયા પૂર્વં દ્રોણેન વિદુરેણ ચ । ગાન્ધાર્યા ચ યશસ્વિન્યા તત્ત્વં તાત ન બુદ્ધવાન્
આ વાત હું, દ્રોણ, વિદુર અને યશસ્વી ગાંધારીએ પહેલાં કહી હતી; પણ, બાલક, તું એ સાચી વાત સમજ્યો નહોતો.
સમયશ્ચ મયા પૂર્વં કૃતો વૈ શત્રુકર્શન । નાહંયુધિ નિયોક્તવ્યો નાપ્યાચાર્યઃ કથંચના
અને, હે દુશ્મનોને હરાવનાર, મેં પહેલાં વચન આપ્યું હતું: હું કે આચાર્ય, યુદ્ધમાં કદી પણ નિમણૂક ન કરવો.
યય હિ ધર્તરાષ્ટ્રાણાં ભીમો દ્રક્ષ્યતિ સંયુગે। હનિષ્યતિ રણે નિત્યં સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે
જ્યારે સુધી ભીમ યુદ્ધમાં ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને જોઈ રહ્યો છે, તે સતત તેમને મારી રહ્યો છે; આ હું તને સાચું કહું છું.
સ ત્વં રાજન્સ્થિરો ભૂત્વા રણે કૃત્વા દૃઢાં મતિમ્ । યોધયસ્વ રણે પાર્થાન્સ્વર્ગં કૃત્વા પરાયણમ્
તેથી, હે રાજા, યુદ્ધમાં સ્થિર રહી, મન મજબૂત કરીને, પાંડુપુત્રો સામે લડ, અને સ્વર્ગને પોતાનું ધ્યેય બનાવ.
ન શક્યઃ પાણ્ડવા જેતું સેન્દ્રૈરપિ સુરાસુરૈઃ । તસ્માદ્યુદ્ધે સ્થિરાં કૃત્વા મતિં યુદ્ધ્યસ્વ ભારત
પાંડવોને જીતવું શક્ય નથી, ઈન્દ્ર સાથે દેવો અને દાનવો પણ નહિ; તેથી, હે ભારત, યુદ્ધમાં મન સ્થિર રાખી, લડ.
દૃષ્ટ્વા મે નિહતાન્પુત્રાન્બહૂનેકેન સઞ્જય । ભીષ્મો દ્રોણઃ કૃપશ્ચૈવ કિમકુર્વત સંયુગે
મારા ઘણા પુત્રો એક જ માણસ દ્વારા માર્યા ગયા, હે સંજય, તો ભીષ્મ, દ્રોણ અને કૃપાએ યુદ્ધમાં શું કર્યું?
અહન્યહનિ મે પુત્રાઃ ક્ષયં ગચ્છન્તિ સઞ્જય । મન્યેઽહં સર્વથા પુત્રાન્દૈવેનોપહતાન્ભૃશમ્
દિવસે દિવસે મારા પુત્રો વિનાશ પામે છે, હે સંજય; મને લાગે છે કે મારા પુત્રો સંપૂર્ણપણે ભાગ્યના મારથી પીડાઈ રહ્યા છે.
યત્ર મે તનયાઃ સર્વે જીયન્તે ન જયન્ત્યુત । યત્ર ભીષ્મસ્ય દ્રોણસ્ય કૃપસ્ય ચ મહાત્મનઃ
જ્યાં મારા બધા પુત્રો જીવતા છે, પણ જીતતા નથી; જ્યાં ભીષ્મ, દ્રોણ અને મહાન આત્માવાળા કૃપા છે,
સૌમદત્તેશ્ચ વીરસ્ય ભગદત્તસ્ય ચોભયોઃ । અશ્વત્થામ્નસ્તથા તાત શૂરાણામનિવર્તિનામ્
સૌમદત્તિ અને ભગદત્ત, અશ્વત્થામા, અને પછાત ન પડતા શૂરવીરોમાં, હે પિતા,
અન્યેષાં ચૈવ શૂરાણાં મધ્યગાસ્તનયા મમ । યદહન્યન્ત સંગ્રામે કિમન્યદ્ભાગધેયતઃ
અન્ય શૂરવીરોમાં પણ, મારા પુત્રો વચ્ચે હતા; જ્યારે તેઓ યુદ્ધમાં મર્યા, તો ભાગ્યે બીજું શું લાવી શકે?
ન હિ દુર્યોધનો મન્દઃ પુરા પ્રોક્તમબુધ્યત । વાર્યમાણો મયા તાત ભીષ્મેણ વિદુરેણ ચ
દુર્યોધન, મૂર્ખ, પહેલાં કહેલું સમજ્યો નહીં; હું, ભીષ્મ અને વિદુર તેને રોકતા હતા, હે પિતા.
ગન્ધાર્યા ચૈવ દુર્મેધાઃ સતતં હિતકામ્યયા । નાબુધ્યત પુરા મોહાત્તસ્ય પ્રાપ્તમિદં ફલમ્
ગાંધારી પણ હંમેશા તેના હિતની ઈચ્છા કરતી, બોલી હતી, પણ તે ભટકેલો પહેલાં સમજ્યો નહીં, મોહથી અંધ હતો; હવે તેને આ પરિણામ મળ્યું છે.
યદ્ભીમસેનઃ સમરે પુત્રાન્મમ વિચેતસઃ । અહન્યહનિ સંક્રુદ્ધો નયતે યમસાદનમ્
ભીમસેન, યુદ્ધમાં ક્રોધિત, રોજે રોજ મારા ભટકેલા પુત્રોને યમના ઘર તરફ મોકલે છે.
ઇદં તત્સમનુપ્રાપ્તં ક્ષત્તુર્વચનમુત્તમમ્ । ન બુદ્ધવાનસ્મિ વિભો પ્રોચ્યમાનમિદં તદા
આ તો આવી ગયું છે—ક્ષત્રિયે કહેલા ઉત્તમ શબ્દો; એ સમયે બોલવામાં આવ્યા હતા, પણ હું, હે સ્વામી, સમજ્યો નહીં.
નિવારય સુતં દ્યૂતાત્પાણ્ડવાન્મા દ્રુહેતિ ચ । સુહૃદાં હિતકામાનાં બ્રુવતાં તત્તદેવ ચ
‘તમારા પુત્રને જુગારથી રોકો, પાંડવો સાથે દુશ્મનાઈ ન કરો’—મિત્રોના હિત ઈચ્છનારોએ એમ કહ્યું, અને દરેકે એ જ કહ્યું.
ન શૃણોમિ પુરા વાક્યં મર્ત્યઃ પથ્યમિવૌષધમ્ । તદિદં સમનુપ્રાપ્તં વચનં સાધુ ભાષિતમ્
હું પહેલાં એ શબ્દો સાંભળ્યા નહીં, જેમ કોઈ માનવ ઉપયોગી દવા અવગણે; હવે એ સારા શબ્દો સાચા થયા છે.
વિદુરદ્રોણભીષ્માણાં તથાઽન્યેષાં હિતૈષિણામ્ । અકૃત્વા વચનં પથ્યં ક્ષયં ગચ્છન્તિ કૌરવાઃ
વિદુર, દ્રોણ, ભીષ્મ અને અન્ય હિત ઈચ્છનારોના ઉપયોગી શબ્દો ન માનીને, કૌરવો વિનાશ તરફ જાય છે.
તદેતત્સમતિક્રાન્તં પૂર્વમેવ હિ સઞ્જય। તસ્માન્મે વદ તત્ત્વેન યથા યુદ્ધમવર્તત
આ તો પહેલેથી જ પાર થઈ ગયું છે, હે સંજય; તેથી, મને સાચું કહો કે યુદ્ધ કેવી રીતે ચાલ્યું.
મધ્યાહ્ને મુમહારૌદ્રઃ સંગ્રામઃ સમુપદ્યત। લકક્ષયકરો રાજંસ્તન્મે નિગદતઃ શૃણુ
મધ્યાહ્ને, ભયાનક અને ભયાવહ યુદ્ધ શરૂ થયું, જે સૈન્યનો વિનાશ લાવ્યું; હે રાજા, હું કહું છું, સાંભળો.
તતઃ સર્વાણિ સૈન્યાનિ ધર્મપુત્રસ્ય શાસનાત્। સંરબ્ધાન્યભ્યવર્તન્ત ભીષ્મમેવ જિઘાંસયા
પછી, ધર્મપુત્રના આદેશથી, બધા સૈન્યોએ ઉગ્ર બનીને ભીષ્મને મારવા આગળ વધ્યા.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ શિખણ્ડી ચ સાત્યકિશ્ચ મહારથઃ । યુક્તાનીકા મહારાજ ભીષ્મમેવ સમભ્યયુઃ
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, શિખંડી અને મહારથી સાથીકી, સજ્જ સૈન્ય સાથે, હે રાજા, ભીષ્મ સામે આગળ વધ્યા.
વિરાટો દ્રુપદશ્ચૈવ સહિતાઃ સર્વસોમકૈઃ । અભ્યદ્રવન્ત સંગ્રામે ભીષ્મમેવ મહારથમ્
વિરાટ અને દ્રુપદ, બધા સોમકાઓ સાથે, યુદ્ધમાં ભીષ્મ મહારથી સામે દોડી આવ્યા.
કેકયા ધૃષ્ટકેતુશ્ચ કુન્તિભોજશ્ચ દંશિતઃ । શુક્તાનીકા મહારાજ ભીષ્મમેવ સમભ્યયુઃ
કેકય, ધૃષ્ટકેતુ અને ભયંકર કુંતિભોજ, સજ્જ સૈન્ય સાથે, હે રાજા, ભીષ્મ સામે આગળ વધ્યા.
અર્જુનો દ્રૌપદશ્ચૈવ કુન્તિભોજશ્ચ દંશિતઃ । દુર્યોધનસમાદિષ્ટાન્રાજ્ઞઃ સર્વાન્સમભ્યયુઃ
અર્જુન, દ્રૌપદીપુત્ર અને ભયંકર કુંતિભોજ, બધા રાજા દુર્યોધનના આદેશથી, સામેના બધા સામે આગળ વધ્યા.
અભિમન્યુસ્તથા શૂરો હૈડિમ્બશ્ચ મહારથઃ । ભીમસેનશ્ચ સંક્રુદ્ધસ્તેઽભ્યધાવન્ત કૌરવાન્
અભિમન્યુ, શૂરવીર, અને હિડીમ્બ મહારથી, સાથે ક્રોધિત ભીમસેન, કૌરવો સામે દોડી આવ્યા.