રેજુસ્તત્ર પતાકાશ્ચ શ્વેતચ્છત્રાણિ ભારત । અઙ્ગદાન્યત્ર ચિત્રાણિ મહાર્હાણિ ધનૂંષિ ચ
ત્યાં ધ્વજાઓ ચમકી રહ્યા હતા, સફેદ છત્રો ઊંચકાયા હતા, સુંદર કાંડા ઝગમગી રહ્યા હતા અને કિંમતી ધનુષ્યો દેખાતા હતા.
તં તુ દૃષ્ટ્વા મહાવ્યૂહં તાવકાનાં મહારથઃ । યુધિષ્ઠિરોઽબ્રવીત્તૂર્ણં પાર્ષતં પૃતનાપતિમ્
પોતાની સેના નું વિશાળ વ્યૂહ જોઈને મહારથી યુધિષ્ઠિરે તરત જ પૃષ્ઠતને, જે પાંડેવી સેનાના મુખ્ય હતા, કહ્યું.
પશ્ય વ્યૂહં મહેષ્વાસ નિર્મિતં સાગરોપમમ્ । પ્રતિવ્યૂહં રણે શૂર કુરુ ક્ષિપ્રં મહારથ
મહાન ધનુર્ધર, આ દરિયાની જેમ વ્યૂહને જો, અને હે મહારથી, તું પણ યુદ્ધમાં ઝડપથી સામેનો વ્યૂહ ઊભો કર.
તતઃ સ પાર્ષતઃ ક્રૂરો વ્યૂહં ચક્રે સુદારુણમ્ । શ્રૃઙ્ગાટકં મહારાજ પરવ્યૂહવિનાશનમ્
પછી પૃષ્ઠતએ, જે ક્રૂર અને ભયાનક હતા, દુશ્મનના વ્યૂહને તોડી નાખે એવો શૃંગાટક વ્યૂહ રચ્યો.
શ્રૃઙ્ગાભ્યાં ભીમસેનશ્ચ સાત્યકિશ્ચ મહારથઃ । રથૈરનેકસાહસ્રૈસ્તથા હયપદાતિભિઃ
શૃંગો પર ભીમસેન અને સાત્યકી, બંને મહારથી, હજારો રથો, ઘોડેસવાર અને પદાતીઓ સાથે ઊભા રહ્યા.
નાભાવભૂન્નરશ્રેષ્ઠઃ શ્વેતાશ્વઃ કૃષ્ણસારથિઃ । મધ્યે યુધિષ્ઠિરો રાજા માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ
મધ્યમાં સફેદ ઘોડાવાળા, કૃષ્ણ જે રથચાલક હતા તે મહાન યોદ્ધા, રાજા યુધિષ્ઠિર અને માદ્રીના બંને પુત્રો ઊભા રહ્યા.
અથેતરે મહેષ્વાસાઃ સહસૈન્યા નરાધિપાઃ । વ્યૂહં તં પૂરયામાસુર્વ્યૂહશાસ્ત્રવિશારદાઃ
પછી બીજા મહાન ધનુર્ધરો, પોતપોતાની સેના સાથે, વ્યૂહવિદ્યામાં પારંગત રાજાઓ એ વ્યૂહને ભરી દીધો.
એવમેતં મહાવ્યૂહં વ્યૂહ્ય ભારત પાણ્ડવાઃ । અતિષ્ઠન્સમરે શૂરા યોદ્ધુકામા જયૈષિણઃ
આ રીતે, હે ભારત, પાંડેવો એ વિશાળ વ્યૂહ ગોઠવીને યુદ્ધમાં જીતની ઇચ્છા સાથે, શૂરવીરો બનીને ઊભા રહ્યા.
ભેરીશબ્દૈશ્ચ વિમલૈર્વિમિશ્રૈઃ શઙ્ખનિઃસ્વનૈઃ । ક્ષ્વેડિતાસ્ફોટિતોત્ક્રુષ્ટૈર્નાદિતાઃ સર્વતો દિશઃ
શુદ્ધ ભેરીના અવાજ, શંખના ગૂંજતા ધ્વનિ, ઘોડાઓના હણફાળ અને યોદ્ધાઓના જયઘોષથી ચારેય દિશાઓ ગૂંજી ઉઠી.
તતઃ શૂરાઃ સમાસાદ્ય સમરે તે પરસ્પરમ। નેત્રૈરનિમિષૈ રાજન્નવૈક્ષન્ત પરસ્પરમ્
પછી શૂરવીરો યુદ્ધમાં સામસામે આવ્યા અને, હે રાજા, એકબીજાને પલક પણ ન ઝપકાવીને જોતા રહ્યા.
મનોભિસ્તે મનુષ્યેન્દ્ર યુદ્ધં યોધાઃ પ્રચક્રિરે ।' પુનરાહૂય તેઽન્યોન્યં શરીરૈરપિ ચક્રિરે
મનથી દૃઢ થઈને, હે મનુષ્યોના રાજા, યોદ્ધાઓ યુદ્ધ કરવા લાગ્યા; એકબીજાને લલકારતા, શરીરે પણ લડી પડ્યા.
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં ઘોરરૂપં ભયાવહમ્ । તાવકાનાં પરેષાં ચ નિઘ્નતામિતરેતરમ્
પછી ભયાનક અને ભયાવહ યુદ્ધ શરૂ થયું, જેમાં તારી અને દુશ્મન બંને પક્ષે યોદ્ધાઓ એકબીજાને મારવા લાગ્યા.
નારાચા નિશિતાઃ સઙ્ખ્યે સંપતન્તિ સ્મ ભારત । વ્યાત્તાનના ભયકરા ઉરગા ઇવ સઙ્ઘશઃ
તીક્ષ્ણ બાણો યુદ્ધમાં આકાશમાં ઉડી રહ્યા હતા, હે ભારત, તેમનાં ખુલ્લા મોઢા ભયાનક સાપોના જૂથ જેવી ભાસતા હતા.
નિષ્પેતુર્વિમલાઃ શક્ત્યસ્તૈલધૌતાઃ સુતેજનાઃ । અમ્બુદેભ્યો યથા રાજન્ભ્રાજમાનાઃ શતહ્રદાઃ
ચમકતા, તેલથી ચોળેલા અને સારી રીતે ઘસાયેલા ભાલા વાદળમાંથી ઝરણાની જેમ ઉજળા દેખાતા નીકળી રહ્યા હતા, હે રાજા.
ગદાશ્ચ વિમલૈઃ પટ્ટૈઃ પિનદ્ધાઃ સ્વર્ણભૂષિતાઃ। પતન્ત્યસ્તત્ર દૃસ્યન્તે ગિરિશૃઙ્ગોપમાઃ શુભાઃ
સ્વર્ણથી સજ્જ, શુદ્ધ કપડાંથી બંધાયેલ ગદાઓ ત્યાં પર્વતની ચોટી જેવી સુંદર દેખાતી પડી રહી હતી.
નિસ્ત્રિંશાશ્ચ વ્યદૃશ્યન્ત વિમલામ્બરસન્નિભાઃ । આર્ષભાણિ ચ ચર્માણિ શતચન્દ્રાણિ ભારતત
સ્પષ્ટ આકાશ જેવી તલવારો અને શતચંદ્રવાળા, વાછરડાની ચામડીના ઢાલો, હે ભારત, દેખાતા હતા.
અશોભન્ત રણે રાજન્પાત્યમાનાનિ સર્વશઃ । તેઽન્યોન્યં સમરે સેને યુધ્યમાને નરાધિપ
યુદ્ધમાં જ્યાં ત્યાં પડતી આ શસ્ત્રો ચમકી ઉઠી, જ્યારે બંને સેનાઓ એકબીજા સાથે લડી રહી હતી, હે રાજા.
અશોભેતાં યથા દેવદૈત્યસેને સમુદ્યતે। અભ્યદ્રવન્ત સમરે તેઽન્યોન્યં વૈ સમન્તતઃ
તે સેનાઓ દેવ અને દૈત્યની સેનાઓ જેવી તેજસ્વી લાગી; યુદ્ધમાં તેઓ ચારે બાજુથી એકબીજા પર તૂટી પડ્યા.
રથાસ્તુ રથિભિસ્તૂર્ણં પ્રેષિતાઃ પરમાહવે। યુગૈર્યુગાનિ સંશ્લિષ્ય યુયુધુઃ પાર્થિવર્ષભાઃ
મહાસંગ્રામમાં રથીઓએ રથોને ઝડપથી હંકારી, અને રાજાઓએ રથના યૂગ જોડીને એકબીજાની સામે યુદ્ધ કર્યું.
દન્તિનાં યુધ્યમાનાનાં સંઘર્ષાત્પાવકોઽભવત્ । દન્તેષુ ભરતશ્રેષ્ઠ સધૂમઃ સર્વતો દિશમ્
હાથીઓના ટકરાવથી, હાથીના દાંત વચ્ચે ધૂમ્રપટ્ટી સાથે અગ્નિ ફાટી નીકળી અને ચારેય દિશામાં ફેલાઈ ગઈ, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
પ્રાસૈરભિહતાઃ કેચિદ્ગજયોધાઃ સમન્તતઃ । પતમાનાઃ સ્મ દૃશ્યન્તે ગિરિશૃઙ્ગાન્નગા ઇવ
કેટલાક હાથીયોદ્ધાઓને ચારે બાજુથી ભાલા વાગ્યા, અને તેઓ પર્વતની ટોચ પરથી વૃક્ષો જેમ નીચે પડતા દેખાયા.
પાદાતાશ્ચાપ્યદૃશ્યન્ત નિઘ્નન્તોઽથ પરસ્પરમ્ । ચિત્રરૂપધરાઃ શૂરા નખરપ્રાસયોધિનઃ
પદાતીઓ પણ એકબીજાને મારી રહ્યા હતા, વિવિધ રૂપ ધારણ કરેલા શૂરવીર, નખ અને ભાલાથી યુદ્ધ કરતા.
અન્યોન્યં તે સમાસાદ્ય કુરુપાણ્ડવસૈનિકાઃ । અસ્ત્રૈર્નાનાવિધૈર્ઘોરૈ રણે નિન્યુર્યમક્ષયમ્
કુરુ અને પાંડવ સૈનિકો એકબીજાને મળીને, ભયાનક અને વિવિધ શસ્ત્રોથી યુદ્ધમાં ઘણા લોકોને યમલોકમાં મોકલી દીધા.
તતઃ શાન્તનવો ભીષ્મો રથઘોષેણ નાદયન્ । અભ્યાગમદ્રણે પાર્થાન્ધનુઃશબ્દેન મોહયન્
પછી શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે રથના ઘોષથી ગુંજાવટ કરી, યુદ્ધમાં આગળ વધીને ધનુષના અવાજથી પાંડવોને ભુલાવી દીધા.
પાણ્ડવાનાં રથાશ્ચાપિ નદન્તો ભૈરવં સ્વનમ્ । અભ્યદ્રવન્ત સંયત્તા ધૃષ્ટદ્યુમ્નપુરોગમાઃ
પાંડવોના રથો પણ ભયાનક અવાજ સાથે ગર્જના કરતા, ધૃષ્ટદ્યુમ્નના નેતૃત્વમાં આગળ વધ્યા.
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તવ તેષાં ચ ભારત। નરાશ્વરથનાગાનાં વ્યતિષક્તં પરસ્પરમ્
પછી, હે ભરત, તારા પક્ષ અને તેમના વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયું, જેમાં માણસો, ઘોડા, રથ અને હાથીઓ એકબીજામાં ગૂંચવાયા.
ભીષ્મં તુ સમરે ક્રુદ્ધં પ્રતપન્તં સમન્તતઃ। ન શેકુઃ પાણ્ડવા દ્રષ્ટું તપન્તમિવ ભાસ્કરમ્
યુદ્ધમાં ક્રોધિત અને四દિશામાં તેજસ્વી ભીષ્મને પાંડવો જોઈ શક્યા નહીં, જાણે સૂર્યની જેમ દહન કરતો.
તતઃ સર્વાણિ સૈન્યાનિ ધર્મપુત્રસ્ય શાસનાત્। અભ્યદ્રવન્ત ગાઙ્ગેયં મર્દયન્તં શિતૈઃ શરૈઃ
પછી, ધર્મપુત્રના આજ્ઞાથી તમામ સૈન્યોએ ગાંગેય ભીષ્મ પર ધાવા બોલ્યા, જે તીક્ષ્ણ બાણોથી તેમને દબાવી રહ્યો હતો.
સ તુ ભીષ્મો રણશ્લાઘી તોમકાન્સહસૃજ્જયાન્ । પાઞ્ચાલાંશ્ચ મહેષ્વાસાન્પાતયામાસ સાયકૈઃ
યુદ્ધમાં ગર્વિત ભીષ્મે તોમક અને જયાન બાણ છોડ્યા, અને મહાન ધનુર્ધર પાંછાલોને પોતાના બાણોથી ધરાશાય કરી દીધા.
તે વધ્યમાના ભીષ્મેણ પાઞ્ચાલાઃ પાણ્ડવૈઃ સહ। ભીષ્મમેવાભ્યયુસ્તૂર્ણં ત્યક્ત્વા મૃત્યુકૃતં ભયમ્
ભીષ્મ દ્વારા પાંડવો સાથે પાંછાલો મારાતા, મૃત્યુનો ભય છોડીને તેઓ ઝડપથી ભીષ્મની સામે આવ્યા.