એકીભૂતાઃ સુસંયત્તાઃ કૌરવાણાં મહાચમૂમ્ । વ્યૂહાય વિદધૂ રાજન્પાણ્ડવાન્પ્રતિદંશિતાન્
બધા એકતા અને તૈયારી સાથે કૌરવોની મહાસેના ગોઠવી, રાજા, પાંડવોનો સામનો કરવા ઉત્સુક હતા.
કૂર્મવ્યૂહં તતઃ કૃત્વા પિતા તવ વિશાંપતે । સાગરપ્રતિમં ઘોરં વાહનોર્મિતરઙ્ગિણમ્
પછી, રાજાઓના રાજા, તમારા પિતાએ સેના કચ્છપ વ્યૂહમાં ગોઠવી, જે દરિયાની જેમ વિશાળ અને ભયાનક હતી, અને વાહનો તરંગોની જેમ ઉછળતા હતા.
અગ્રતઃ સર્વસૈન્યાનાં ભીષ્મઃ શાન્તનવો યયૌ । માલવૈર્દાક્ષિણાત્યૈશ્ચ આવન્ત્યૈશ્ચ સમન્વિતઃ
બધી સૈન્યની આગળ શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ ગયા, સાથે માલવો, દક્ષિણાત્ય અને અવંતી યોદ્ધાઓ હતા.
તતોઽનન્તરમેવાસીદ્ભારદ્વાજઃ પ્રતાપવાન । પુલિન્દૈઃ પારદૈશ્ચૈવ તથા ક્ષુદ્રકમાલવૈઃ
પછી તરત જ પરાક્રમી ભારદ્વાજ આવ્યા, સાથે પુલિંદ, પરાદ, અને ક્ષુદ્રક તથા માલવો યોદ્ધાઓ હતા.
દ્રોણાદનન્તરં યત્તો ભગદત્તઃ પ્રતાપવાન્ । મગધૈશ્ચ કલિઙ્ગૈશ્ચ પિશાચૈશ્ચ વિશાંપતે
દ્રોણ પછી પરાક્રમી ભગદત્ત આવ્યા, સાથે મગધ, કલિંગ અને પિશાચ યોદ્ધાઓ હતા, રાજા.
પ્રાગ્જ્યોતિષાદનુ નૃપઃ કૌસલ્યોઽથ બૃહદ્બલઃ । મેકલૈઃ કુરુવિન્દૈશ્ચ ત્રૈપુરૈશ્ચ સમન્વિતાઃ
પ્રાગ્યોતિષના રાજા પછી કૌશલના રાજા બૃહદ્બલ આવ્યા, સાથે મેકલ, કુરુવિંદ અને ત્રિપુરાના યોદ્ધાઓ હતા.
બૃહદ્બલાદનુ નૃપસ્ત્રિગર્તઃ પ્રસ્થલાધિપઃ। કામ્ભોજૈર્બહુભિઃ સાર્ધં યવનૈશ્ચ સહસ્રશઃ
બૃહદ્બલ પછી ત્રિગર્તના રાજા, પ્રસ્થલના અધિપતિ, ઘણા કાંબોજ અને હજારો યવનો સાથે આવ્યા.
દ્રૌણિસ્તુ રભસઃ શૂરસ્ત્રૈગર્તાદનુ ભારત। પ્રયયૌ સિંહનાદેન નાદયાનો ધરાતલમ્
પછી દ્રોણપુત્ર અશ્વત્થામા, ત્રિગર્ત તરફથી, સિંહની જેમ ગર્જના કરતા ધરતી પર આગળ વધ્યા.
તથા સર્વેણ સૈન્યેન રાજા દુર્યોધનસ્તદા। દ્રૌણેરનન્તરં પ્રાયાત્સોદર્યૈઃ પરિવારિતઃ
એ જ રીતે, દ્રોણપુત્ર પછી રાજા દુર્યોધન આખી સેના અને પોતાના ભાઈઓ સાથે આગળ વધ્યા.
દુર્યોધનાદનુ તતઃ કૃપઃ શારદ્વતો યયૌ। એવમેષ મહાવ્યૂહઃ પ્રયયૌ સાગરોપમઃ
દુર્યોધન પછી શારદ્વતપુત્ર કૃપાચાર્ય આવ્યા; આમ, દરિયાની જેમ વિશાળ આ મહાન વ્યૂહ આગળ વધ્યો.
રેજુસ્તત્ર પતાકાશ્ચ શ્વેતચ્છત્રાણિ ભારત । અઙ્ગદાન્યત્ર ચિત્રાણિ મહાર્હાણિ ધનૂંષિ ચ
ત્યાં ધ્વજાઓ ચમકી રહ્યા હતા, સફેદ છત્રો ઊંચકાયા હતા, સુંદર કાંડા ઝગમગી રહ્યા હતા અને કિંમતી ધનુષ્યો દેખાતા હતા.
તં તુ દૃષ્ટ્વા મહાવ્યૂહં તાવકાનાં મહારથઃ । યુધિષ્ઠિરોઽબ્રવીત્તૂર્ણં પાર્ષતં પૃતનાપતિમ્
પોતાની સેના નું વિશાળ વ્યૂહ જોઈને મહારથી યુધિષ્ઠિરે તરત જ પૃષ્ઠતને, જે પાંડેવી સેનાના મુખ્ય હતા, કહ્યું.
પશ્ય વ્યૂહં મહેષ્વાસ નિર્મિતં સાગરોપમમ્ । પ્રતિવ્યૂહં રણે શૂર કુરુ ક્ષિપ્રં મહારથ
મહાન ધનુર્ધર, આ દરિયાની જેમ વ્યૂહને જો, અને હે મહારથી, તું પણ યુદ્ધમાં ઝડપથી સામેનો વ્યૂહ ઊભો કર.
તતઃ સ પાર્ષતઃ ક્રૂરો વ્યૂહં ચક્રે સુદારુણમ્ । શ્રૃઙ્ગાટકં મહારાજ પરવ્યૂહવિનાશનમ્
પછી પૃષ્ઠતએ, જે ક્રૂર અને ભયાનક હતા, દુશ્મનના વ્યૂહને તોડી નાખે એવો શૃંગાટક વ્યૂહ રચ્યો.
શ્રૃઙ્ગાભ્યાં ભીમસેનશ્ચ સાત્યકિશ્ચ મહારથઃ । રથૈરનેકસાહસ્રૈસ્તથા હયપદાતિભિઃ
શૃંગો પર ભીમસેન અને સાત્યકી, બંને મહારથી, હજારો રથો, ઘોડેસવાર અને પદાતીઓ સાથે ઊભા રહ્યા.
નાભાવભૂન્નરશ્રેષ્ઠઃ શ્વેતાશ્વઃ કૃષ્ણસારથિઃ । મધ્યે યુધિષ્ઠિરો રાજા માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ
મધ્યમાં સફેદ ઘોડાવાળા, કૃષ્ણ જે રથચાલક હતા તે મહાન યોદ્ધા, રાજા યુધિષ્ઠિર અને માદ્રીના બંને પુત્રો ઊભા રહ્યા.
અથેતરે મહેષ્વાસાઃ સહસૈન્યા નરાધિપાઃ । વ્યૂહં તં પૂરયામાસુર્વ્યૂહશાસ્ત્રવિશારદાઃ
પછી બીજા મહાન ધનુર્ધરો, પોતપોતાની સેના સાથે, વ્યૂહવિદ્યામાં પારંગત રાજાઓ એ વ્યૂહને ભરી દીધો.
એવમેતં મહાવ્યૂહં વ્યૂહ્ય ભારત પાણ્ડવાઃ । અતિષ્ઠન્સમરે શૂરા યોદ્ધુકામા જયૈષિણઃ
આ રીતે, હે ભારત, પાંડેવો એ વિશાળ વ્યૂહ ગોઠવીને યુદ્ધમાં જીતની ઇચ્છા સાથે, શૂરવીરો બનીને ઊભા રહ્યા.
ભેરીશબ્દૈશ્ચ વિમલૈર્વિમિશ્રૈઃ શઙ્ખનિઃસ્વનૈઃ । ક્ષ્વેડિતાસ્ફોટિતોત્ક્રુષ્ટૈર્નાદિતાઃ સર્વતો દિશઃ
શુદ્ધ ભેરીના અવાજ, શંખના ગૂંજતા ધ્વનિ, ઘોડાઓના હણફાળ અને યોદ્ધાઓના જયઘોષથી ચારેય દિશાઓ ગૂંજી ઉઠી.
તતઃ શૂરાઃ સમાસાદ્ય સમરે તે પરસ્પરમ। નેત્રૈરનિમિષૈ રાજન્નવૈક્ષન્ત પરસ્પરમ્
પછી શૂરવીરો યુદ્ધમાં સામસામે આવ્યા અને, હે રાજા, એકબીજાને પલક પણ ન ઝપકાવીને જોતા રહ્યા.
મનોભિસ્તે મનુષ્યેન્દ્ર યુદ્ધં યોધાઃ પ્રચક્રિરે ।' પુનરાહૂય તેઽન્યોન્યં શરીરૈરપિ ચક્રિરે
મનથી દૃઢ થઈને, હે મનુષ્યોના રાજા, યોદ્ધાઓ યુદ્ધ કરવા લાગ્યા; એકબીજાને લલકારતા, શરીરે પણ લડી પડ્યા.
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં ઘોરરૂપં ભયાવહમ્ । તાવકાનાં પરેષાં ચ નિઘ્નતામિતરેતરમ્
પછી ભયાનક અને ભયાવહ યુદ્ધ શરૂ થયું, જેમાં તારી અને દુશ્મન બંને પક્ષે યોદ્ધાઓ એકબીજાને મારવા લાગ્યા.
નારાચા નિશિતાઃ સઙ્ખ્યે સંપતન્તિ સ્મ ભારત । વ્યાત્તાનના ભયકરા ઉરગા ઇવ સઙ્ઘશઃ
તીક્ષ્ણ બાણો યુદ્ધમાં આકાશમાં ઉડી રહ્યા હતા, હે ભારત, તેમનાં ખુલ્લા મોઢા ભયાનક સાપોના જૂથ જેવી ભાસતા હતા.
નિષ્પેતુર્વિમલાઃ શક્ત્યસ્તૈલધૌતાઃ સુતેજનાઃ । અમ્બુદેભ્યો યથા રાજન્ભ્રાજમાનાઃ શતહ્રદાઃ
ચમકતા, તેલથી ચોળેલા અને સારી રીતે ઘસાયેલા ભાલા વાદળમાંથી ઝરણાની જેમ ઉજળા દેખાતા નીકળી રહ્યા હતા, હે રાજા.
ગદાશ્ચ વિમલૈઃ પટ્ટૈઃ પિનદ્ધાઃ સ્વર્ણભૂષિતાઃ। પતન્ત્યસ્તત્ર દૃસ્યન્તે ગિરિશૃઙ્ગોપમાઃ શુભાઃ
સ્વર્ણથી સજ્જ, શુદ્ધ કપડાંથી બંધાયેલ ગદાઓ ત્યાં પર્વતની ચોટી જેવી સુંદર દેખાતી પડી રહી હતી.
નિસ્ત્રિંશાશ્ચ વ્યદૃશ્યન્ત વિમલામ્બરસન્નિભાઃ । આર્ષભાણિ ચ ચર્માણિ શતચન્દ્રાણિ ભારતત
સ્પષ્ટ આકાશ જેવી તલવારો અને શતચંદ્રવાળા, વાછરડાની ચામડીના ઢાલો, હે ભારત, દેખાતા હતા.
અશોભન્ત રણે રાજન્પાત્યમાનાનિ સર્વશઃ । તેઽન્યોન્યં સમરે સેને યુધ્યમાને નરાધિપ
યુદ્ધમાં જ્યાં ત્યાં પડતી આ શસ્ત્રો ચમકી ઉઠી, જ્યારે બંને સેનાઓ એકબીજા સાથે લડી રહી હતી, હે રાજા.
અશોભેતાં યથા દેવદૈત્યસેને સમુદ્યતે। અભ્યદ્રવન્ત સમરે તેઽન્યોન્યં વૈ સમન્તતઃ
તે સેનાઓ દેવ અને દૈત્યની સેનાઓ જેવી તેજસ્વી લાગી; યુદ્ધમાં તેઓ ચારે બાજુથી એકબીજા પર તૂટી પડ્યા.
રથાસ્તુ રથિભિસ્તૂર્ણં પ્રેષિતાઃ પરમાહવે। યુગૈર્યુગાનિ સંશ્લિષ્ય યુયુધુઃ પાર્થિવર્ષભાઃ
મહાસંગ્રામમાં રથીઓએ રથોને ઝડપથી હંકારી, અને રાજાઓએ રથના યૂગ જોડીને એકબીજાની સામે યુદ્ધ કર્યું.
દન્તિનાં યુધ્યમાનાનાં સંઘર્ષાત્પાવકોઽભવત્ । દન્તેષુ ભરતશ્રેષ્ઠ સધૂમઃ સર્વતો દિશમ્
હાથીઓના ટકરાવથી, હાથીના દાંત વચ્ચે ધૂમ્રપટ્ટી સાથે અગ્નિ ફાટી નીકળી અને ચારેય દિશામાં ફેલાઈ ગઈ, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.