વિરથં તં સમાસાદ્ય ચિત્રસેનં યશસ્વિનમ્ । રથમારોપયામાસ વિકર્ણસ્તનયસ્તવ
પછી, તારા પુત્ર વિકર્ણે, રથ વિહોણા થયેલા યશસ્વી ચિત્રસેનાને જોઈ, તેને પોતાના રથ પર ઝડપથી ચઢાડ્યો.
તસ્મિંસ્તથા વર્તમાને તુમુલે સંકુલે ભૃશમ્। ભીષ્મઃ શાન્તનવસ્તૂર્ણં યુધિષ્ઠિરમુપાદ્રવત્
એવી ભયાનક અને ગૂંચવણભરી લડાઈ ચાલી રહી હતી ત્યારે શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ ઝડપથી યુધિષ્ઠિર તરફ આગળ વધ્યા.
તતઃ સરથનાગાશ્વાઃ સમકમ્પન્ત સૃઞ્જયાઃ । મૃત્યોરાસ્યમનુપ્રાપ્તં મેનિરે ચ યુધિષ્ઠિરમ્
પછી, રથ, હાથી અને ઘોડા સાથે આવેલા શ્રુંજયાઓ કાંપી ઉઠ્યા અને એમ માન્યું કે યુધિષ્ઠિર તો જાણે મૃત્યુના મુખમાં પ્રવેશી ગયા છે.
યુધિષ્ઠિરોઽપિ કૌરવ્યો યમાભ્યાં સહિતઃ પ્રભુઃ । મહેષ્વાસં નરવ્યાઘ્રં ભીષ્મં શાન્તનવં યયૌ
પણ કૌરવ યુધિષ્ઠિર, યમલોકના દ્વારપાલો સાથે, મહાન ધનુર્ધર અને પુરુષોમાં વાઘ એવા શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ સામે આગળ વધ્યા.
તતઃ શરસહસ્રાણિ પ્રમુઞ્ચન્પાણ્ડવો યુધિ । ભીષ્મં સંછાદયામાસ યથા મેઘો દિવાકરમ્
પછી પાંડુપુત્રે યુદ્ધમાં હજારો બાણ છોડીને ભીષ્મને એ રીતે ઢાંકી દીધા જેમ મેઘો સૂર્યને ઢાંકી દે છે.
તેન સમ્યક્પ્રણીતાનિ શરજાલાનિ મારિષ । પ્રતિજગ્રાહ ગાઙ્ગયઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ
હે મારિષ, ગંગાપુત્રે એ સારી રીતે નિશાન સાધેલા બાણોના વણજારોને સૈકડો અને હજારોની સંખ્યામાં સહન કર્યા.
તથૈવ શરજાલાનિ ભીષ્મોણાસ્તાનિ મારિષ । આકાશે સમદૃશ્યન્ત સ્વગમાનાં વ્રજા ઇવ
એ જ રીતે, ભીષ્મના બાણોના વણજારો પણ આકાશમાં એવા દેખાતા હતા, જેમ પોતાના માળા તરફ જતા પક્ષીઓના ઝુંડ હોય.
નિમેષાર્ધેન કૌન્તેયં ભીષ્મઃ શાન્તનવો યુધિ । અદૃશ્યં સમરે ચક્રે શરજાલેન ભારત
માત્ર અડધી પળમાં જ શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે યુદ્ધમાં કુંતીપુત્રને એટલા બાણોથી ઢાંકી દીધો કે, હે ભારત, એ અદૃશ્ય થઈ ગયો.
તતો યુધિષ્ઠિરે રાજા કૌરવ્યસ્ય મહાત્મનઃ । નારાચં પ્રેષયામાસ ક્રુદ્ધ આશીવિષોપમમ્
પછી રાજા યુધિષ્ઠિરે, ક્રોધિત થઈને, મહાન આત્માવાળા કૌરવ તરફ ઝેરી સાપ જેવો તિક્ષ્ણ બાણ છોડ્યો.
અસંપ્રાપ્તં તતસ્તં તુ ક્ષુરપ્રેણ મહારથઃ । ચચ્છેદ સમરે રાજન્ભીષ્મસ્તસ્ય ધનુશ્ચ્યુતમ્
પણ એ બાણ પહોંચે એ પહેલાં જ મહારથી ભીષ્મે યુદ્ધમાં તિક્ષ્ણ ધારવાળા બાણથી તેને કાપી નાખ્યો, અને એ યુધિષ્ઠિરના ધનુષ્યમાંથી પડી ગયો.
તં તુ ચ્છિત્વા રણે ભીષ્મો નારાચં કલસંમિતમ્ । નજઘ્ને કૌરવેન્દ્રસ્ય હયાન્કાઞ્ચનભૂષણાન્
યુદ્ધમાં એ વાસણ જેવો બાણ કાપી નાખ્યા પછી પણ ભીષ્મે કૌરવ રાજાના સોનાથી શોભતા ઘોડાઓને માર્યા નહીં.
હતાશ્વં તુ રથં ત્યક્ત્વા ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। આરુરોહ રથં તૂર્ણં નકુલસ્ય મહાત્મનઃક
જ્યારે તેના ઘોડા મારાઈ ગયા, ત્યારે ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરે પોતાનો રથ છોડી દીધો અને તરત જ મહાન આત્માવાળા નકુલના રથ પર ચઢી ગયો.
યમાવપિ હિ સંક્રુદ્ધઃ સમાસાદ્ય રણે તદા । શરૈઃ સંછાદયામાસ ભીષ્મઃ પરપુરંજયઃ
પછી ભીષ્મે, દુશ્મનના શહેરો જીતનારા, યુદ્ધમાં ક્રોધિત થયેલા યમદ્વયીને મળીને તેમને બાણોથી ઢાંકી દીધા.
તૌ તુ દૃષ્ટ્વા મહારાજ ભીષ્મબાણપ્રપીડિતૌ। જગામ પરમાં ચિન્તાં ભીષ્મસ્ય વધકાઙ્ક્ષયા
મહારાજ, ભીષ્મના બાણોથી પીડાતા યમદ્વયીને જોઈને યુધિષ્ઠિર ભીષ્મના મૃત્યુની ઇચ્છાથી ઊંડી ચિંતામાં પડી ગયા.
તતો યુધિષ્ઠિરો વશ્યાન્રાજ્ઞસ્તાન્સમચોદયત્ । ભીષ્મં શાન્તનવં સર્વે નિહતેતિ સુહૃદ્ગણાન્
પછી યુધિષ્ઠિરે પોતાના વશમાં રહેલા રાજાઓને ઉશ્કેર્યા કે, 'ચાલો, આપણે સૌ મળીને શાંતનુપુત્ર ભીષ્મને મારી નાખીએ!'
તતસ્તે પાર્થિવાઃ સર્વે શ્રુત્વા પાર્થસ્ય ભાષિતમ્ । મહતા રથવંશેન પરિવવ્રુઃ પિતામહમ્
પછી પૃથાપુત્રના આ શબ્દો સાંભળી, બધા રાજાઓએ મહાન રથોની પંક્તિઓથી પિતામહને ઘેરી લીધો.
સ સમન્તાત્પરિવૃતઃ પિતા દેવવ્રતસ્તવ। ચિક્રીડ ધનુષા રાજન્પાતયાનો મહારથાન્
તમારા પિતા દેવવ્રત ચારેય બાજુથી ઘેરાયેલા હતા, રાજા, અને તેઓ ધનુષ સાથે રમતાં મહારથીઓને ધરાશાયી કરતા હતા.
તં ચરન્તં રણે પાર્થા દદૃશુઃ કૌરવં યુધિ। મૃગમધ્યં પ્રવિશ્યેવ યથા સિંહશિશું વને
પૃથાના પુત્રોએ યુદ્ધભૂમિ પર કૌરવને જોયો, જે વનમાં સિંહના બચ્ચાં જેમ હરણ વચ્ચે પ્રવેશ કરે છે તેમ યોદ્ધાઓ વચ્ચે ફરી રહ્યો હતો.
તર્જયાનં રમે વીરાંસ્ત્રાસયાનં ચ સાયકૈઃ । દૃષ્ટ્વા ત્રેસુર્મહારાજ સિંહં મૃગગણા ઇવ
જ્યારે તેણે વીર યોદ્ધાઓને ધમકાવ્યા અને તીક્ષ્ણ બાણોથી તેમને ભયભીત કર્યા, ત્યારે મહારાજા, યોદ્ધાઓ સિંહ સામે હરણો ડરે તેમ કાંપવા લાગ્યા.
રણે ભારત સિંહસ્ય દદૃશુઃ ક્ષત્રિયા ગતિમ્। અગ્નેર્વાયુસહાયસ્ય યથા કક્ષં દિધક્ષતઃ
યુદ્ધભૂમિમાં ક્ષત્રિયોએ એ સિંહ સમાન પુરુષની ગતિ જોઈ, જાણે કે વાયુ સાથે જોડાયેલ અગ્નિ જંગલને ભસ્મ કરવા દોડે છે.
શિરાંસિ રથિનાં ભીષ્મઃ પાતયામાસ સંયુગે। તાલેભ્યઃ પરિપક્વાનિ ફલાનિ કુશલો નરઃ
યુદ્ધમાં ભીષ્મે રથયોધ્ધાઓના માથાં ધરતી પર પડાડી દીધાં, જેમ કુશળ માણસ તાડના વૃક્ષ પરથી પાકેલા ફળ તોડી લે છે.
પતદ્ભિશ્ચ મહારાજ શિરોભિર્ધરણીતલે। બભૂવ તુમુલઃ શબ્દઃ પતતામશ્મનામિવ
મહારાજા, જ્યારે માથાં જમીન પર પડતાં, ત્યારે ભારે અવાજ ઊઠ્યો, જાણે પથ્થરો પડતાં ઘમ્મરાટ થાય છે.
તસ્મિન્સુતુમુલે યુદ્ધે વર્તમાને ભયાનકે। સર્વેષામેવ સૈન્યાનામાસીદ્વ્યતિકરો મહાન્
એ અત્યંત ભયાનક અને ગજબના ઘમાસાન યુદ્ધમાં બધાં સૈનિકોમાં મોટો ગડબડાટ ફેલાયો.
ભિન્નેષુ તેષુ વ્યૂહેષુ ક્ષત્રિયા ઇતરેતરમ્ । એકમેકં સમાહૂય યુદ્ધાયૈવાવતસ્થિરે
જ્યારે યુદ્ધની રચનાઓ તૂટી ગઈ, ત્યારે ક્ષત્રિયોએ એકબીજાને લલકાર્યા અને દરેકે પોતાના સામે વીરને યુદ્ધ માટે બોલાવ્યો.
શિખણ્ડી તુ સમાસાદ્ય ભરતાનાં પિતામહમ્ । અભિદુદ્રાવ વેગેન તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્
શિખંડી તો ભરતોના પિતામહ પાસે પહોંચીને ઝડપથી દોડી ગયો અને 'ઊભા રહો, ઊભા રહો!' એમ બોલ્યો.
અનાદૃત્ય તતો ભીષ્મસ્તં શિખણ્ડિનમાહવે । પ્રયયૌ સૃઞ્જયાન્ક્રુદ્ધઃ સ્ત્રીત્વં તસ્ય વિચિન્તયન્
પછી ભીષ્મે યુદ્ધમાં શિખંડીને અવગણ્યો અને તેની સ્ત્રીભાવના વિચારતાં ગુસ્સે થઈને શ્રુંજયો સામે ધસી ગયા.
સૃંજયાસ્તુ તતો દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટં ભીષ્મ મહારણે । સિંહનાદાંશ્ચ વિવિધાંશ્ચક્રુઃ શઙ્ખવિમિશ્રિતાન્
પછી શ્રુંજયોએ મહાયુદ્ધમાં આનંદિત ભીષ્મને જોઈને વિવિધ પ્રકારના સિંહના ગર્જના અને શંખના અવાજ સાથે ઉઠાવ્યા.
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં વ્યતિષક્તરથદ્વિપમ્ । પશ્ચિમાં દિશમાસાદ્ય સ્થિતે સવિતરિ પ્રભો
પછી રથ અને હાથીઓ એકબીજામાં ભળી ગયા અને યુદ્ધ શરૂ થયું, જયારે પ્રભુ, સૂર્ય પશ્ચિમ દિશામાં ઊભો હતો.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽથ પાઞ્ચાલ્યઃ સાત્યકિશ્ચ મહારથઃ । પીડયન્તૌ ભૃશં સૈન્યં શક્તિતોમરવૃષ્ટિભિઃ
પછી પંચાળનો ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને મહારથી સાત્યકી બન્નેએ ભાલા અને તોમરાની વર્ષાથી સૈન્યને ભારે પીડા આપી.
શસ્ત્રૈશ્ચ બહુભી રાજઞ્જઘ્નતુસ્તાવકાન્રણે । તે હન્યમાનાઃ સમરે તાવકા ભરતર્ષભ
રાજા, બન્નેએ અનેક શસ્ત્રોથી તમારા સૈનિકોને યુદ્ધમાં માર્યા; અને ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ, તમારા વીર યુદ્ધમાં હત્યા પામ્યા.