સ તાડ્યમાનસ્તુ શરૈર્ધનંજયઃ પદાહતો નાગ ઇવ શ્વસન્બલી । બાણાંશ્ચ બાણેન મહારથાનાં ચિચ્છેદ ચાપાનિ રણે પ્રસહ્ય
ધનંજય તીરોની ઝપટે ઘાયલ થયો ત્યારે, જાણે પગથી માર ખાધેલો હાથી ગભરાઈને ઊંડી શ્વાસે ફૂંકે છે એમ, અને પછી તેણે મહારથીઓના ધનુષ્યો પોતાના તીરો વડે યુદ્ધમાં તોડી નાખ્યા.
સંછિદ્ય ચાપાનિ ચ તાનિ રાજ્ઞાં તેષાં રણે વીર્યવતાં ક્ષણેન। વિવ્યાધ બાણૈર્યુગપન્મહાત્મા નિઃશેષતાં તેષ્વથ મન્યમાનઃ
પછી, એ મહાત્માએ ક્ષણમાં જ વીર રાજાઓના ધનુષ્યો તોડી નાખ્યા અને પછી બધાને એકસાથે તીરો વડે ઘાયલ કર્યા, એમ વિચારીને કે કોઈ પણ બચી ન જાય.
નિપેતુરાજૌ રુધિરપ્રદિગ્ધા- સ્તે તાડિતાઃ શક્રસુતેન રાજન્। વિભિન્નગાત્રાઃ પતિતોત્તમાઙ્ગા ગતાસવશ્છિન્નતનુક્રકાયાઃ
રાજા, ઇન્દ્રપુત્રના પ્રહારથી લોહીથી લથપથ, શરીર તૂટી ગયેલા અને માથાં કપાઈ ગયેલા વીરોએ રણભૂમિ પર જીવ ગુમાવીને પડી રહ્યા હતા.
મહીં ગતાઃ પર્થબલાભિભૂતા વિચિત્રરૂપા યુગપદ્વિનેશુઃ। દૃષ્ટ્વા હતાંસ્તાન્યુધિ રાજપુત્રાં- સ્ત્રિગર્તરાજઃ પ્રયયૌ રથેન
અર્જુનના સેનાનો પ્રભાવ જોઈને, રાજકુમારો જુદી જુદી રીતે ધરતી પર પડી ગયા અને એકસાથે મૃત્યુ પામ્યા; યુદ્ધમાં પોતાના મૃત્યુ પામેલા પુત્રોને જોઈને ત્રિગર્તના રાજાએ રથ હાંક્યો.
તેષાં રથાનામથ પૃષ્ઠગોપા દ્વાત્રિંશદન્યેઽભ્યપતન્ત પાર્થમ્। તથૈવ તે તં પરિવાર્ય પાર્થં વિકૃષ્ય ચાપાનિ મહારવાણિ
પછી, તેમના રથોની પાછળથી રક્ષા કરતા બીજા બત્રીસ યોદ્ધાઓ અર્જુન સામે દોડી આવ્યા; તેમણે પણ અર્જુનને ઘેરીને, જોરદાર ધ્વનિ સાથે પોતાના ધનુષ્ય તાણ્યાં.
અવીવૃષન્બાણમહૌઘવૃષ્ટ્યા યથા ગિરિં તોયધરા જલૌઘૈઃ। સંપીડ્યમાનસ્તુ શરૌઘવૃષ્ટ્યા ધનંજયસ્તાન્યુધિ જાતરોષઃ
તેઓએ તીવ્ર બાણવર્ષા વરસાવી, જાણે મેઘો પહાડ પર વરસાદ વરસાવે છે; એ બાણોની ઝપટમાં ધનંજયે ક્રોધથી ભરાઈને યુદ્ધમાં બધું સહન કર્યું.
ષષ્ટ્યા શરૈઃ સંયતિ તૈલધૌતૈ- ર્જઘાન તાનપ્યથ પૃષ્ઠગોપાન્। રથાંશ્ચ તાંસ્તનવજિત્ય સઙ્ખ્યે ધનઞ્જયઃ પ્રીતમના યશસ્વી
પછી અર્જુને તે પૃષ્ઠગોપોને સાઠ તેલથી ચોળેલા તીક્ષ્ણ બાણોથી યુદ્ધમાં ઘાયલ કર્યા; અને યુદ્ધમાં તેમના રથોને હરાવીને, યશસ્વી અર્જુન આનંદિત થયો.
અથાત્વરદ્ભીષ્મવધાય જિષ્ણુ- ર્બલાનિ રાજન્સમરે નિહત્ય। ત્રિગર્તરાજો નિહતાન્સમીક્ષ્ય મહાત્મના તાનથ બન્ધુવર્ગાન્
પછી, ભીષ્મને મારવાની ઉતાવળમાં અર્જુને યુદ્ધમાં દુશ્મનના દળોને નાશ કર્યા પછી, ત્રિગર્તના રાજાને પોતાના મૃત્યુ પામેલા મહાન આત્માઓ એવા બંધુઓને જોઈને ઉભેલો જોયો.
રણે પુરસ્કૃત્ય નરાધિપાંસ્તાન્ જગામ પાર્થં ત્વરિતો વધાય અભિદ્રુતં ચાસ્ત્રભૃતાં વરિષ્ઠં ધનંજયં વીક્ષ્ય શિખણ્ડિમુખ્યાઃ
યુદ્ધમાં એ રાજાઓને આગળ રાખીને, ત્રિગર્તનો રાજા ઝડપથી અર્જુનને મારવા દોડી આવ્યો; શસ્ત્રોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ધનંજયે આગળ વધતો જોઈને, શિખંડી અને અન્ય યોદ્ધાઓએ તેને નિહાળ્યો.
અભ્યદ્યયુસ્તે શિતશસ્ત્રહસ્તા રિરક્ષિષન્તો રથમર્જુનસ્ય। પાર્થોઽપિ તાનાપતતઃ સમીક્ષ્ય ત્રિગર્તરાજ્ઞા સહિતાન્નૃવીરાન
તેઓએ તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો હાથમાં લઈને અર્જુનના રથની રક્ષા કરવા આગળ વધ્યા; અર્જુને પણ ત્રિગર્તના રાજા સાથે આવતા વીર યોદ્ધાઓને જોઈને પોતે તૈયાર થયો.
વિધ્વંસયિત્વા સમરે ધનુષ્માન્ ગાણ્ડીવમુક્તૈર્નિશિતૈઃ પૃષત્કૈઃ । ભીષ્મં યિયાસુર્યુધિ સંદદર્શ દુર્યોધનં સૈન્ધવાદીંશ્ચ રાજ્ઞઃ
ગાંડીવથી છોડેલા તીક્ષ્ણ બાણોથી અર્જુને યુદ્ધમાં તેમને નાશ કર્યા; પછી ભીષ્મને શોધવા میدانમાં ગયો અને દુર્યોધન તથા સિંધુ દેશના રાજાઓને જોયા.
ગાઙ્ગેયમાજૌ શરચાપપાણિઃ
ગંગાપુત્ર ભીષ્મ યુદ્ધમાં ધનુષ્ય અને બાણ હાથમાં લઈને ઉભા હતા.
ભીષ્મોઽપિ દૃષ્ટ્વા સમરે કૃતાસ્ત્રાન્ સ પાણ્ડવાનાં રથિનોઽભ્યુદારાન્। વિહાય સંગ્રામમુખે ધનંજયં જવેન પાર્થં પુનરાજગામ
ભીષ્મે યુદ્ધમાં પાંડવોના કુશળ રથીઓ જોઈને, યુદ્ધના મથાળે અર્જુનને છોડી, ઝડપથી પાછા ફરીને તેને સામનો કર્યો.
ર્ભીષ્મં યયૌ શાન્તનવં રણાય
અર્જુન યુદ્ધ માટે શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ તરફ આગળ વધ્યો.
તૈઃ સંપ્રયુક્તૈઃ સ મહારથાગ્ર્યૈ- ર્ગઙ્ગાસુતઃ સમરે ચિત્રયોધી। ન વિવ્યધે શાન્તનવો મહાત્મા સમાગતૈઃ પાણ્ડુસુતૈઃ સમસ્તૈઃ
મહાન રથીઓ સાથે સંઘર્ષ કરતા ગંગાપુત્ર ભીષ્મે યુદ્ધમાં અનેક કૌશલ્ય બતાવ્યાં; છતાં મહાન આત્મા શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ પાંડવપુત્રો દ્વારા ઘાયલ થયા નહીં.
અથૈત્ય રાજા યુધિ સત્યસન્ધો જયદ્રથોઽત્યુગ્રબલો મનસ્વી। ચિચ્છેદ ચાપાનિ મહારથાનાં પ્રસહ્ય તેષાં ધનુષા વરેણ
પછી, સત્યનિષ્ઠ અને અત્યંત શક્તિશાળી રાજા જયદ્રથ યુદ્ધમાં આવ્યા; તેમણે મહાન રથીઓના ધનુષ્યો પોતાના ઉત્તમ ધનુષ્યથી તોડી નાખ્યા.
યુધિષ્ઠિરં ભીમસેનં યમૌ ચ પાર્થં કૃષ્ણં યુધિ સંજાતકોપઃ । દુર્યોદનઃ ક્રોધવિષો મહાત્મા જઘાન બાણૈરનલપ્રકાશૈઃ
ક્રોધથી ભરાયેલા દુર્યોધને યુદ્ધમાં યુધિષ્ઠિર, ભીમસેન, નકુલ-સહદેવ, અર્જુન અને કૃષ્ણને અગ્નિ સમાન તેજસ્વી બાણોથી ઘાયલ કર્યા.
કૃપેણ શલ્યેન શલેન ચૈવ તથા વિભો ચિત્રસેનેન ચૌજૌ। વિદ્ધાઃ શરૈસ્તેઽતિવિવૃદ્ધકોપૈ- ર્દેવા યથા દૈત્યગણૈઃ સમેતૈઃ
કૃપ, શલ્ય, શલ અને પરાક્રમી ચિત્રસેનાએ પણ વધુ વધેલા ક્રોધથી તેમને બાણોથી ઘાયલ કર્યા, જાણે દેવતાઓ પર અસુરો એકઠા થઈને હુમલો કરે છે.
છિન્નાયુધં શાન્તનવેન રાજા શિખણ્ડિનં પ્રેક્ષ્ય ચ જાતકોપઃ। અજાતશત્રુઃ સમરે મહાત્મા શિખણ્ડિનં ક્રુદ્ધ ઉવાચ વાક્યમ્
શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે શિખંડીનું શસ્ત્ર તોડી નાખ્યું તે જોઈને, રાજા ક્રોધિત થયો; મહાન આત્મા અજાતશત્રુએ યુદ્ધમાં શિખંડીને ક્રોધથી કહ્યું.
ઉક્ત્વા તથા ત્વં પિતુરગ્રતો મા- મહં હનિષ્યામિ મહાવ્રતં તમ્। ભીષ્મં શરૌઘૈર્વિમલાર્કવર્ણૈઃ સત્યં વદામીતિ કૃતા પ્રતિજ્ઞા
એવી રીતે બોલીને, તું પિતાના સામે, હું એ મહાન પ્રતિજ્ઞાવાન ભીષ્મને નિર્મળ સૂર્ય સમાન તેજવાળા બાણોની વરસાતથી અવશ્ય મારિશ — આ મારી સાચી પ્રતિજ્ઞા છે.
ત્વયા ચ નૈનાં સફલાં કરોષિ દેવવ્રતં યન્ન નિહંસિ યુદ્ધે। મિથ્યાપ્રતિજ્ઞો ભવ માત્ર વીર રક્ષસ્વ ધર્મં સ્વકુલં યશશ્ચ
દેવવ્રત, તું જો તારો સંકલ્પ પૂર્ણ નથી કરતો અને યુદ્ધમાં તેને મારતો નથી, તો તારી પ્રતિજ્ઞા ખોટી બની જશે. હે વીર, તું તારો ધર્મ, કુળ અને માન બચાવ.
પ્રેક્ષસ્વ ભીષ્મં યુધિ ભીમવેગં સર્વાંસ્તપન્તં મમ સૈન્યસઙ્ઘાન્। શરૌઘજાલૈરતિતિગ્મવેગૈઃ કાલં યથા કાલકૃતં ક્ષણેન
યુદ્ધમાં ભીષ્મને જોઈ, જે ભીમ જેવી તીવ્રતા ધરાવે છે અને મારા સૈનિકોને તીક્ષ્ણ અને ઝડપથી વરસતા બાણોથી દાઝી નાખે છે, જાણે ક્ષણમાં જ સમય સ્વયં અંત લાવવા આવ્યો હોય.
નિકૃત્તચાપઃ સમરેઽનપેક્ષઃ પરાજિતઃ શાન્તનવેન ચાજૌ । વિહાય બન્ધૂનથ સદરાંશ્ચ ક્વ યાસ્યસે નાનુરૂપં તવેદમ્
યુદ્ધમાં તારો ધનુષ્ય કપાઈ ગયું છે, તું બેદરકાર છે, શાંતનુપુત્ર પાસે હાર્યો છે, તું તારા બંધુઓ અને પત્નીને પણ છોડીને ક્યાં જશે? આ તને શોભતું નથી.
દૃષ્ટ્વા હિ ભીષ્મં તમનન્તવીર્યં ભગ્નં ચ સૈન્યં દ્રવમાણમેવમ્ । ભીતોઽસિ નૂનં દ્રુપદસ્ય પુત્ર તથા હિ તે મુખવર્ણોઽપ્રહૃષ્ટઃ
અનંત બળવાળા ભીષ્મને અને તૂટેલી, ભાગી રહેલી સેનાને જોઈને, હે દ્રુપદપુત્ર, તું ચોક્કસ ડર્યો છે, કેમ કે તારા ચહેરા પર આનંદ દેખાતો નથી.
અજ્ઞાયમાને ચ ધનંજયે તુ મહાહાવે સંપ્રસક્તે નૃવીરે। કથં હિ ભીષ્માત્પ્રથિતઃ પૃથિવ્યાં ભયં ત્વમદ્ય પ્રકરોષિ વીર
મહાન યુદ્ધમાં ધનંજય ઓળખાઈ રહ્યો નથી, ત્યારે, હે વીર, તું તો પૃથ્વી પર ભીષ્મ કરતાં પણ પ્રસિદ્ધ છે, તો આજે તું કેમ ભય ફેલાવી રહ્યો છે?
સ ધર્મરાજસ્ય વચો નિશમ્ય રૂક્ષાક્ષરં વિપ્રલાપાનુબદ્ધમ્ । પ્રત્યાદેશં મન્યમાનો મહાત્મા પ્રતત્વરે ભીષ્મવધાય રાજન્
ધર્મરાજાના કઠોર અને ઉગ્ર શબ્દો સાંભળી, મહાન આત્માવાળા એ તેને આજ્ઞા સમજી, ભીષ્મને મારવા માટે ઉતાવળે દોડી ગયો, હે રાજા.
તમાપતન્તં મહતા જવેન શિખણ્ડિનં ભીષ્મમભિદ્રવન્તમ્। નિવારયામાસ હિ શલ્ય એન- મસ્ત્રેણ ઘોરેણ સુદુર્જયેન
શિખંડીએ ભીષ્મ પર ભારે ઝડપથી આક્રમણ કર્યું, પણ શલ્યએ ભીષ્મને એક ભયાનક અને જીતવા મુશ્કેલ એવા અસ્ત્રથી અટકાવ્યો.
શરૈસ્તદસ્ત્રં પ્રતિબાધમાનઃ
શિખંડીએ તે અસ્ત્રને પોતાના બાણોથી રોકી દીધું.
અથાદદે વારુણમન્યદસ્ત્રં શિખણ્ડ્યથોઽગ્રં પ્રતિઘાતમસ્ય। તદસ્ત્રમસ્ત્રેણ વિદાર્યમાણં ખસ્થાઃ સુરા દદૃશુઃ પાર્થિવાશ્ચ
પછી શિખંડીએ આગળ વધવા માટે બીજું વરુણાસ્ત્ર ઉપાડ્યું; જ્યારે તે અસ્ત્ર બીજા અસ્ત્રથી વિખૂટી ગયું, ત્યારે આકાશમાં દેવતાઓ અને રાજાઓએ એ દૃશ્ય જોયું.
ભીષ્મસ્તુ રાજન્સમરે મહાત્મા ધનુશ્ચ ચિત્રં ધ્વજમેવ ચાપિ। છિત્ત્વાઽનદત્પાણ્ડુસુતસ્ય વીરો યુધિષ્ઠિરસ્યાજમીઢસ્ય રાજ્ઞઃ
પણ, હે રાજા, મહાન આત્માવાળા ભીષ્મે યુદ્ધમાં પાંડુપુત્ર યુધિષ્ઠિરનું ધનુષ્ય અને સુંદર ધ્વજ કપાઈ નાખ્યા અને ગર્જના કરી.