ગઙ્ગાયાઃ સુરનદ્યા વૈ સ્વાદુભૂતં યથોદકમ્ । મહોદધિસમભ્યાશે લવણત્વં નિગચ્છતિ
જેમ ગંગા જેવી પવિત્ર નદીનું મીઠું પાણી મહાસાગર પાસે પહોંચે ત્યારે ખારું થઈ જાય છે,
તથા તત્પૌરુષં રાજંસ્તાવકાનાં પરંતપ । પ્રાપ્ય પાણ્ડુસુતાન્વીરાન્વ્યર્થં ભવતિ સંયુગે
એમ, હે રાજા, તારા યોદ્ધાઓનું મહાન પરાક્રમ પાંડુપુત્રો જેવા વીર સામે યુદ્ધમાં વ્યર્થ થઈ જાય છે.
ઘટમાનાન્યથાશક્તિ કુર્વાણાન્કર્મ દુષ્કરમ્ । ન દોષેણ કુરુશ્રેષ્ઠ કૌરવાન્ગન્તુમર્હસિ
તેઓ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પ્રયત્ન કરે છે અને અઘરા કાર્યો કરે છે, તો હે કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, તું કૌરવોને દોષ ન આપવો.
તવાપરાધાત્સુમહાન્સપુત્રસ્ય વિશાંપતે । પૃતિવ્યાઃ પ્રક્ષયો ઘોરો યમરાષ્ટ્રવિવર્ધનઃ
હે રાજાઓના રાજા, તારી અને તારા પુત્રની મોટી ભૂલના કારણે ધરતી પર ભયાનક વિનાશ થયો છે, અને યમરાજના રાજ્યમાં વધારો થયો છે.
આત્મદોષાત્સમુત્પન્નં શોચિતું નાર્હસે નૃપ । ન હિ રક્ષન્તિ રાજાનઃ સર્વથાઽત્રાપિ જીવિતમ્
હે રાજા, પોતાનાં દોષથી જે બન્યું છે, એ માટે તમને દુઃખ કરવું યોગ્ય નથી. કારણ કે, રાજાઓ અહીં દરેક સ્થિતિમાં પોતાનું જીવન બચાવી શકતા નથી.
યુદ્ધે સુકૃતિનાં લોકાનિચ્છન્તો વસુધાધિપાઃ। ચમૂં વિગાહ્ય યુદ્ધ્યન્તે નિત્યં સ્વર્ગપરાયણાઃ
ધર્મી લોકો માટે જે લોક મળે છે, એ મેળવવાની ઈચ્છાથી, પૃથ્વીના રાજાઓ હંમેશા સ્વર્ગ મેળવવા તત્પર રહી, સેનામાં પ્રવેશી યુદ્ધ કરે છે.
પૂર્વાહ્ણે તુ મહારાજ પ્રાવર્તત જનક્ષયઃ। તં ત્વમેકમના ભૂત્વા શૃણુ દેવાસુરોપમમ્
હે મહારાજા, વહેલી સવારે જ મનુષ્યોનો વિનાશ શરૂ થયો હતો. હવે તમે એકાગ્ર ચિત્તથી દેવો અને દાનવો વચ્ચે જેવું યુદ્ધ થયું, એવાં આ યુદ્ધને સાંભળો.
આવન્ત્યૌ તુ મહેષ્વાસૌ મહાસેનૌ મહાબલૌ । યુધામન્યુમભિપ્રેક્ષ્ય સમેયતા રણોત્કટૌ
અવન્તિના બે મહાન ધનુર્ધર ભાઈઓ, વિશાળ સેનાવાળા અને બળવાન, યુદ્ધમાં ઉગ્ર બનેલા યુધામન્યુને જોઈને બંને સાથે આગળ વધ્યા.
તેષાં પ્રવવૃતે યુદ્ધં સમુહદ્રોણહર્ષણમ્ । યુધામન્યુઃ સુસંક્રુદ્ધો ભ્રાતરૌ દેવરૂપિણૌ
તેમની વચ્ચે ભારે અને ઉત્સાહભર્યું યુદ્ધ શરૂ થયું. યુધામન્યુ ખૂબ જ ગુસ્સે થઈ, દેવ જેવા દેખાતા બંને ભાઈઓ પર તૂટી પડ્યા.
વિવ્યાધ નિશિતૈસ્તૂર્ણં શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ। તાવેનં પ્રત્યવિધ્યેતાં સમરે ચિત્રયોધિનૌ
યુધામન્યુએ તીખા અને મજબૂત તીરો વડે ઝડપથી બંનેને ઘાયલ કર્યા. જવાબમાં, તે કુશળ યોદ્ધાઓએ પણ યુદ્ધમાં તેને તીરો માર્યા.
યુધ્યતાં હિ તથા રાજન્વિશેષો ન વ્યદૃશ્યત । યતતાં શત્રુનાશાય કૃતપ્રતિકૃતૈષિણામ્
હે રાજા, એમણે આમ યુદ્ધ કરતાં, બંને વચ્ચે કોઈ ફરક દેખાતો નહોતો. બંને દુશ્મનને હરાવવા અને એકબીજાની ચાલનો જવાબ આપવા સતત પ્રયત્ન કરતા હતા.
યુધામન્યુસ્તતો રાજન્નનુવિન્દસ્ય સાયકૈઃ । ચતુર્ભિશ્ચતુરો વાહાનનયદ્યમસાદનમ્
પછી, હે રાજા, યુધામન્યુએ ચાર તીરો વડે અનુવિંદના ચાર ઘોડાઓને યમલોક પહોંચાડી દીધા.
ભલ્લાભ્યાં ચ સુતીક્ષ્ણાભ્યાં ધનુઃ કેતું ચ મારિષ । ચિચ્છેદ સમરે રાજંસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્
અને પછી, બે અત્યંત તીખા ભલ્લ તીરો વડે, હે મહાન, યુધામન્યુએ યુદ્ધમાં અનુવિંદનું ધનુષ્ય અને ધ્વજ કાપી નાખ્યાં; એ દ્રશ્ય અદ્ભુત લાગતું હતું.
ત્યક્ત્વાઽનુવિન્દોઽથ રથં વિન્દસ્ય રથમાસ્થિતઃ। ધનુર્ગૃહીત્વા પરમં ભારસાધનમુત્તમમ્
પછી અનુવિંદે પોતાનો રથ છોડી, વિંદના રથમાં બેઠો અને ઉત્તમ અને ભારે ધનુષ્ય હાથમાં લીધું.
તાવેકસ્થૌ રણે વીરાવાવન્ત્યૌ રથિનાં વરૌ। શરાન્મુમુચતુસ્તૂર્ણં યુધામન્યૌ મહાત્મનિ
બંને અવંતિના વીર ભાઈઓ, રથયોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં એકસાથે ઊભા રહી, મહાન આત્માવાળા યુધામન્યુ પર ઝડપથી તીરો વરસાવા લાગ્યા.
તાભ્યાં મુક્તા મહાવેગાઃ શરાઃ કાઞ્ચનભૂષણાઃ । દિવાકરપથં પ્રાપ્ય ચ્છાદયામાસુરમ્બરમ્
બંને દ્વારા છોડાયેલા સોનાથી શોભિત અને અત્યંત ઝડપથી જતાં તીરો, સૂર્યના માર્ગે પહોંચી, આખા આકાશને ઢાંકી દીધાં.
યુધામન્યૂ રણે ક્રુદ્ધો ભ્રાતરૌ તૌ મહારથૌ । વવર્ષ શરવર્ષેણ સારથિં ચાપ્યપાતયત્
યુદ્ધમાં ક્રોધિત થયેલા યુધામન્યુએ, બંને મહાન રથયોદ્ધા ભાઈઓ પર તીરોની વરસાદ વરસાવી અને તેમનો સારથી પણ નીચે પાડી દીધો.
તસ્મિંસ્તુ પતિતે ભૂમૌ ગતસત્વે તુ સારથૌ । રથઃ પ્રદુદ્રાવ દિશઃ સમુદ્ધાન્તહયસ્તતઃ
જ્યારે સારથી જમીન પર પડી ગયો અને તેનું પ્રાણ છૂટી ગયું, ત્યારે રથના ઘોડાઓ બેધડક થઈ ગયા અને રથ ચારે દિશામાં દોડવા લાગ્યો.
તૌ સ જિત્વા મહારાજ યજ્ઞસેનસુતઃ પ્રભુઃ। પૌરુષં ખ્યાપયંસ્તૂર્ણં વ્યધમત્તવ વાહિનીમ્
હે મહારાજા, યજ્ઞસેનાના પુત્રે એ બંનેને જીત્યા પછી, પોતાની વીરતા બતાવતાં, ઝડપથી તમારી સેના તિતર-બિતર કરી નાખી.
સા વધ્યમાના સમરે ધાર્તરાષ્ટ્રી મહાચમૂઃ । વેગાન્બહુવિધાંશ્ચક્રે વિષં પીત્વેન માનવઃ
યુદ્ધમાં મારાઈ રહેલી ધૃતરાષ્ટ્રની મોટી સેના, જાણે કોઈ માણસ ઝેર પી જાય અને અશાંત થઈ જાય તેમ, અનેક પ્રકારની ઝડપથી દોડવા લાગી.
હૈડિમ્બો રાક્ષસેન્દ્રસ્તુ ભગદત્તં સમાદ્રવત્। રથેનાદિત્યવર્ણેન સધ્વજેન મહાબલઃ
પછી હિડીંબાનો પુત્ર, રાક્ષસોમાં મહાન, સૂર્ય જેવી તેજવાળું અને ધ્વજવાળું પોતાનું રથ લઈને, મહાબળશાળી ભગદત્ત સામે દોડી ગયો.
તતઃ પ્રાગ્જ્યોતિષો રાજા નાગરાજં સમાસ્થિતઃક । યથા વજ્રધરઃ પૂર્વં સંગ્રામે તારકામયે
પછી પ્રાગ્યોતિષપુરના રાજાએ, સાપોના રાજા પર ચડીને, જેમ વિજળીના ધારક દેવે પહેલાં તારકાસુર સામે યુદ્ધમાં કર્યું હતું તેમ, તૈયાર થયો.
તત્ર દેવાઃ સગન્ધર્વા ઋષયશ્ચ સમાગતાઃ । વિશેષં ન સ્મ વિવિદુર્હૈડિમ્બભગદત્તયોઃ
ત્યાં દેવો, ગંધર્વો અને ઋષિઓ એકઠા થયા હતા, પણ હિડિમ્બ અને ભગદત્તને ઓળખી શક્યા નહીં.
યથા સુરપતિઃ શક્રસ્ત્રાસયામાસ દાનવાન્। તથૈવ સમરે રાજા દ્રાવયામાસ પાણ્ડવાન્
જેમ ઈન્દ્રે દાનવોને ડરાવીને હાંકી કાઢ્યા હતા, તેમ રાજાએ યુદ્ધમાં પાંડવોને ભાગવા મજબૂર કર્યા.
તેન વિદ્રાવ્યમાણાસ્તે પાણ્ડવાઃ સર્વતો દિશમ્। ત્રાતારં નાભ્યગચ્છન્તઃ સ્વેષ્વનીકેષુ ભારત
તેના કારણે પાંડવો四 બાજુથી હાંકી કાઢાયા, અને પોતાના لشકરમાં તેમને ક્યાંય રક્ષણ મળ્યું નહીં, હે ભારત.
ભૈમસેનિં રથસ્થં તુ તત્રાપશ્યામ ભારત । શેષા વિમનસો ભૂત્વા પ્રાદ્રવન્ત મહારથાઃ
પણ ત્યાં અમે ભીમસેનના પુત્રને રથ પર ઊભેલા જોયા, જ્યારે બીજા મહારથીઓ મનથી હારીને ભાગી પડ્યા.
નિવૃત્તેષુ તુ પાણ્ડૂનાં પુનઃ સૈન્યેષુ ભારત । આસીન્નિષ્ઠાનકો ઘોરસ્તવ સૈન્યસ્ય સંયુગે
પાંડવોની સેના પાછી ફરી ગઈ ત્યારે, હે ભારત, તારી સેના માં ફરી એક ભયાનક ગુંજાટ ઊભો થયો.
ઘટોત્કચસ્તતો રાજન્ભગદત્તં મહારણે। શરૈઃ પ્રચ્છાદયામાસ મેરું ગિરિમિવામ્બુદઃ
પછી ઘટોત્કચે, હે રાજા, મહાયુદ્ધમાં ભગદત્તને તીરોની વરસાદથી ઢાંકી દીધો, જેમ વાદળો મેરુ પર્વતને ઢાંકે છે.
નિહત્ય તાઞ્શરાન્રાજા રાક્ષસસ્ય ધનુશ્ર્યુતાન્। ભૈમસેનિં રણે તૂર્ણં સર્વમર્મસ્વતાડયત્
રાજાએ રાક્ષસના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા તીરોને તોડી નાખ્યા અને યુદ્ધમાં ભીમસેનના પુત્રના સર્વે મહત્વના અંગોને ઝડપથી ઘાયલ કર્યા.
સ તાડ્યમાનો બહુભિઃ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ । ન વિવ્યથે રાક્ષસન્દ્રો ભિદ્યમાન ઇવાચલઃ
તેને અનેક તીરો વાગ્યા છતાં, રાક્ષસ ડગ્યો નહીં, જેમ પર્વત તૂટી પડતો નથી.