તતઃ પ્રહસ્ય સમરે ભીમસેનઃ પરંતપઃ । પ્રેષયામાસ સંક્રુદ્ધઃ સાયંકાન્કૃતવર્મણે
પછી ભીમસેન, દુશ્મનોને તાપ આપનાર, યુદ્ધમાં હસી ઉઠ્યો અને ક્રોધથી કૃતવર્મા તરફ એક તીવ્ર બાણ છોડ્યો.
તૈરર્દ્યમાનોઽતિરથઃ સાત્વતઃ શસ્ત્રકોવિદઃ । નાકમ્પત મહારાજ ભીમં ચાર્ચ્છચ્છિતૈઃ શરૈઃ
તીરોની ભારે વર્ષાથી પણ, શસ્ત્રવિદ્યામાં નિષ્ણાત અને મહાન યોદ્ધા સાત્વત ડગ્યો નહીં, રાજા, અને તેણે ભીમને તીખા બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
તસ્યાશ્વાંશ્ચતુરો હત્વા ભીમસેનો મહારથઃ । સારથિં પાતયામાસ સધ્વજં સુપરિષ્કૃતમ્
મહાન રથયોધા ભીમસેને તેના ચારેય ઘોડા મારી નાખ્યા અને સુંદર રીતે શોભતા ધ્વજ સાથે તેના સારથીને પણ નીચે પાડી દીધો.
શરૈર્બહુવિધૈશ્ચૈનમાચિનોત્પરવીરહા । શકલીકૃતસર્વાઙ્ગઃ શ્વાવિત્તુ શલલૈર્યથા
દુશ્મન યોદ્ધાઓના સંહારક યોદ્ધાએ અનેક પ્રકારના તીરો વડે તેને ઢાંકી લીધો અને તેના બધા અંગોને એમ તોડી નાખ્યા જેમ કૂતરો હાડકાંને દાંતથી ચાવી નાખે છે.
હતાશ્વશ્ચ તતસ્તૂર્ણં સુબલસ્ય રથં યયૌ। સ્વાલસ્ય તે મહારાજ તવ પુત્રસ્ય પશ્યતઃ
પછી, તેના ઘોડા માર્યા ગયા પછી, તે તરત જ સુબલપુત્રના રથ પાસે ગયો—હે રાજા, તમારો પુત્ર જોઈ રહ્યો હતો ત્યારે.
ભીમસેનોઽપિ સંક્રુદ્ધસ્તવ સૈન્યમુપાદ્રવત્। નિજઘાન ચ સંક્રુદ્ધો દણ્ડપાણિરિવાન્તકઃ
ભીમસેન પણ ક્રોધિત થઈને તમારી સેના પર તૂટી પડ્યો અને ક્રોધમાં તેમને એમ સંહારવા લાગ્યો જેમ યમરાજ દંડ લઈને પાપીઓને દંડ આપે છે.
બહૂનિ હિ વિચિત્રાણિ દ્વૈરથાનિ સ્મ સઞ્જય। પાણ્ડૂનાં મામકૈઃ સાર્ધમશ્રૌષં તવ જલ્પતઃ
હા સંજય, મેં તારી વાતોમાં સાંભળ્યું કે પાંડુપુત્રો અને મારી પાંખના યોદ્ધાઓ વચ્ચે અનેક અદ્ભુત દ્વંદ્વયુદ્ધો થયા.
ન ચૈવ મામકં કિંચિદ્ધૃષ્ટં શંસસિ સઞ્જય । નિત્યં પાણ્ડુસુતાન્હૃષ્ટાનભગ્નાન્સંપ્રશંસસિ
પણ, સંજય, તું ક્યારેય મારા યોદ્ધાઓની કોઈ વીરતા કહેતો નથી; તું હંમેશા પાંડુપુત્રોને આનંદિત અને અડીખમ કહીને વખાણે છે.
જીયમાનાન્વિમનસો મામકાન્વિગતૌજસઃ । વદસે સંયુગે સૂત દિષ્ટમેતન્ન સંશયઃ
હે સારથી, તું કહે છે કે મારા યોદ્ધાઓ યુદ્ધમાં હાર ખાતા, મનથી દુઃખી અને શક્તિહીન થઈ રહ્યા છે—આ ખરેખર સાચું છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
યથાશક્તિ યથોત્સાહં યુદ્ધે ચેષ્ટન્તિ તાવકાઃ। દર્શયાનાઃ પરં શક્ત્યા પૌરુષં પુરુષર્ષભ
તારા યોદ્ધાઓ પોતાની શક્તિ અને ઉત્સાહ પ્રમાણે યુદ્ધમાં પુરજોશથી પ્રયત્ન કરે છે, અને પુરુષાર્થ બતાવે છે, હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ.
ગઙ્ગાયાઃ સુરનદ્યા વૈ સ્વાદુભૂતં યથોદકમ્ । મહોદધિસમભ્યાશે લવણત્વં નિગચ્છતિ
જેમ ગંગા જેવી પવિત્ર નદીનું મીઠું પાણી મહાસાગર પાસે પહોંચે ત્યારે ખારું થઈ જાય છે,
તથા તત્પૌરુષં રાજંસ્તાવકાનાં પરંતપ । પ્રાપ્ય પાણ્ડુસુતાન્વીરાન્વ્યર્થં ભવતિ સંયુગે
એમ, હે રાજા, તારા યોદ્ધાઓનું મહાન પરાક્રમ પાંડુપુત્રો જેવા વીર સામે યુદ્ધમાં વ્યર્થ થઈ જાય છે.
ઘટમાનાન્યથાશક્તિ કુર્વાણાન્કર્મ દુષ્કરમ્ । ન દોષેણ કુરુશ્રેષ્ઠ કૌરવાન્ગન્તુમર્હસિ
તેઓ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પ્રયત્ન કરે છે અને અઘરા કાર્યો કરે છે, તો હે કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, તું કૌરવોને દોષ ન આપવો.
તવાપરાધાત્સુમહાન્સપુત્રસ્ય વિશાંપતે । પૃતિવ્યાઃ પ્રક્ષયો ઘોરો યમરાષ્ટ્રવિવર્ધનઃ
હે રાજાઓના રાજા, તારી અને તારા પુત્રની મોટી ભૂલના કારણે ધરતી પર ભયાનક વિનાશ થયો છે, અને યમરાજના રાજ્યમાં વધારો થયો છે.
આત્મદોષાત્સમુત્પન્નં શોચિતું નાર્હસે નૃપ । ન હિ રક્ષન્તિ રાજાનઃ સર્વથાઽત્રાપિ જીવિતમ્
હે રાજા, પોતાનાં દોષથી જે બન્યું છે, એ માટે તમને દુઃખ કરવું યોગ્ય નથી. કારણ કે, રાજાઓ અહીં દરેક સ્થિતિમાં પોતાનું જીવન બચાવી શકતા નથી.
યુદ્ધે સુકૃતિનાં લોકાનિચ્છન્તો વસુધાધિપાઃ। ચમૂં વિગાહ્ય યુદ્ધ્યન્તે નિત્યં સ્વર્ગપરાયણાઃ
ધર્મી લોકો માટે જે લોક મળે છે, એ મેળવવાની ઈચ્છાથી, પૃથ્વીના રાજાઓ હંમેશા સ્વર્ગ મેળવવા તત્પર રહી, સેનામાં પ્રવેશી યુદ્ધ કરે છે.
પૂર્વાહ્ણે તુ મહારાજ પ્રાવર્તત જનક્ષયઃ। તં ત્વમેકમના ભૂત્વા શૃણુ દેવાસુરોપમમ્
હે મહારાજા, વહેલી સવારે જ મનુષ્યોનો વિનાશ શરૂ થયો હતો. હવે તમે એકાગ્ર ચિત્તથી દેવો અને દાનવો વચ્ચે જેવું યુદ્ધ થયું, એવાં આ યુદ્ધને સાંભળો.
આવન્ત્યૌ તુ મહેષ્વાસૌ મહાસેનૌ મહાબલૌ । યુધામન્યુમભિપ્રેક્ષ્ય સમેયતા રણોત્કટૌ
અવન્તિના બે મહાન ધનુર્ધર ભાઈઓ, વિશાળ સેનાવાળા અને બળવાન, યુદ્ધમાં ઉગ્ર બનેલા યુધામન્યુને જોઈને બંને સાથે આગળ વધ્યા.
તેષાં પ્રવવૃતે યુદ્ધં સમુહદ્રોણહર્ષણમ્ । યુધામન્યુઃ સુસંક્રુદ્ધો ભ્રાતરૌ દેવરૂપિણૌ
તેમની વચ્ચે ભારે અને ઉત્સાહભર્યું યુદ્ધ શરૂ થયું. યુધામન્યુ ખૂબ જ ગુસ્સે થઈ, દેવ જેવા દેખાતા બંને ભાઈઓ પર તૂટી પડ્યા.
વિવ્યાધ નિશિતૈસ્તૂર્ણં શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ। તાવેનં પ્રત્યવિધ્યેતાં સમરે ચિત્રયોધિનૌ
યુધામન્યુએ તીખા અને મજબૂત તીરો વડે ઝડપથી બંનેને ઘાયલ કર્યા. જવાબમાં, તે કુશળ યોદ્ધાઓએ પણ યુદ્ધમાં તેને તીરો માર્યા.
યુધ્યતાં હિ તથા રાજન્વિશેષો ન વ્યદૃશ્યત । યતતાં શત્રુનાશાય કૃતપ્રતિકૃતૈષિણામ્
હે રાજા, એમણે આમ યુદ્ધ કરતાં, બંને વચ્ચે કોઈ ફરક દેખાતો નહોતો. બંને દુશ્મનને હરાવવા અને એકબીજાની ચાલનો જવાબ આપવા સતત પ્રયત્ન કરતા હતા.
યુધામન્યુસ્તતો રાજન્નનુવિન્દસ્ય સાયકૈઃ । ચતુર્ભિશ્ચતુરો વાહાનનયદ્યમસાદનમ્
પછી, હે રાજા, યુધામન્યુએ ચાર તીરો વડે અનુવિંદના ચાર ઘોડાઓને યમલોક પહોંચાડી દીધા.
ભલ્લાભ્યાં ચ સુતીક્ષ્ણાભ્યાં ધનુઃ કેતું ચ મારિષ । ચિચ્છેદ સમરે રાજંસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્
અને પછી, બે અત્યંત તીખા ભલ્લ તીરો વડે, હે મહાન, યુધામન્યુએ યુદ્ધમાં અનુવિંદનું ધનુષ્ય અને ધ્વજ કાપી નાખ્યાં; એ દ્રશ્ય અદ્ભુત લાગતું હતું.
ત્યક્ત્વાઽનુવિન્દોઽથ રથં વિન્દસ્ય રથમાસ્થિતઃ। ધનુર્ગૃહીત્વા પરમં ભારસાધનમુત્તમમ્
પછી અનુવિંદે પોતાનો રથ છોડી, વિંદના રથમાં બેઠો અને ઉત્તમ અને ભારે ધનુષ્ય હાથમાં લીધું.
તાવેકસ્થૌ રણે વીરાવાવન્ત્યૌ રથિનાં વરૌ। શરાન્મુમુચતુસ્તૂર્ણં યુધામન્યૌ મહાત્મનિ
બંને અવંતિના વીર ભાઈઓ, રથયોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં એકસાથે ઊભા રહી, મહાન આત્માવાળા યુધામન્યુ પર ઝડપથી તીરો વરસાવા લાગ્યા.
તાભ્યાં મુક્તા મહાવેગાઃ શરાઃ કાઞ્ચનભૂષણાઃ । દિવાકરપથં પ્રાપ્ય ચ્છાદયામાસુરમ્બરમ્
બંને દ્વારા છોડાયેલા સોનાથી શોભિત અને અત્યંત ઝડપથી જતાં તીરો, સૂર્યના માર્ગે પહોંચી, આખા આકાશને ઢાંકી દીધાં.
યુધામન્યૂ રણે ક્રુદ્ધો ભ્રાતરૌ તૌ મહારથૌ । વવર્ષ શરવર્ષેણ સારથિં ચાપ્યપાતયત્
યુદ્ધમાં ક્રોધિત થયેલા યુધામન્યુએ, બંને મહાન રથયોદ્ધા ભાઈઓ પર તીરોની વરસાદ વરસાવી અને તેમનો સારથી પણ નીચે પાડી દીધો.
તસ્મિંસ્તુ પતિતે ભૂમૌ ગતસત્વે તુ સારથૌ । રથઃ પ્રદુદ્રાવ દિશઃ સમુદ્ધાન્તહયસ્તતઃ
જ્યારે સારથી જમીન પર પડી ગયો અને તેનું પ્રાણ છૂટી ગયું, ત્યારે રથના ઘોડાઓ બેધડક થઈ ગયા અને રથ ચારે દિશામાં દોડવા લાગ્યો.
તૌ સ જિત્વા મહારાજ યજ્ઞસેનસુતઃ પ્રભુઃ। પૌરુષં ખ્યાપયંસ્તૂર્ણં વ્યધમત્તવ વાહિનીમ્
હે મહારાજા, યજ્ઞસેનાના પુત્રે એ બંનેને જીત્યા પછી, પોતાની વીરતા બતાવતાં, ઝડપથી તમારી સેના તિતર-બિતર કરી નાખી.
સા વધ્યમાના સમરે ધાર્તરાષ્ટ્રી મહાચમૂઃ । વેગાન્બહુવિધાંશ્ચક્રે વિષં પીત્વેન માનવઃ
યુદ્ધમાં મારાઈ રહેલી ધૃતરાષ્ટ્રની મોટી સેના, જાણે કોઈ માણસ ઝેર પી જાય અને અશાંત થઈ જાય તેમ, અનેક પ્રકારની ઝડપથી દોડવા લાગી.