શસ્ત્રાસ્ત્રવિદ્ભિર્નરવીરયોધૈ- રધિષ્ઠિતાઃ સૈન્યગણાસ્ત્વદીયાઃ। રથૌઘપાદાતગજાશ્વસઙ્ઘૈઃ પ્રયાદ્ભિરાજૌ વિધિવત્પ્રણુન્નૈઃ
તારી સેના, શસ્ત્ર અને અસ્ત્રમાં પારંગત વીર યોદ્ધાઓ વડે સંચાલિત, રથ, પગદળ, હાથી અને ઘોડાની ટોળીઓ સાથે યોગ્ય રીતે આગળ વધતી હતી.
સમુદ્ધતં વૈ તરુણાર્કવર્ણં રજો બભૌ ચ્છાદયત્સૂર્યશ્મીન્। રેજુઃ પતાકા રથદન્તિસંસ્થા વાતેરિતા ભ્રામ્યમાણાઃ સમન્તાત્
સૂર્યના કિરણોને ઢાંકી નાખતું, યુવાન સૂર્ય જેવું સોનેરી ધૂળ ઊડીને ચમકી રહ્યું હતું; રથ અને હાથીઓ પર લગાવેલી ધ્વજાઓ પવનમાં ફરતી અને ચારે બાજુ લહેરાતી હતી.
નાનાલિઙ્ગૈઃ સમરે તત્ર રાજન્ મેઘૈર્યુતા વિદ્યુતઃ ખે યથૈવ। વૃન્દૈઃ સ્થિતાશ્ચાપિ સુસંપ્રયુક્તા- શ્ચકાશિરે દન્તિગણાઃ સમન્તાત્
હે રાજા, યુદ્ધમાં વિવિધ ચિહ્નોથી શોભતા અને સારી રીતે ગોઠવાયેલા હાથીઓના ટોળા ચારે બાજુ વીજળી સાથેના વાદળો જેવી ઝગમગતા હતાં.
ધનૂંષિ વિષ્ફારયતાં નૃપાણાં બભૂવ શબ્દસ્તુમુલોઽતિઘોરઃ। વિમથ્યતો દેવમહાસુરૌઘૈ- ર્યથાર્ણવસ્યાદિયુગે તદાનીમ્
રાજાઓએ ધનુષ્ય ખેંચતાં જ એવો ભયાનક અને ગર્જનાભર્યો અવાજ ઊઠ્યો, જેમ કે પ્રાચીન સમયમાં દેવો અને મહાસુરોએ સાગર મથન કરતાં હતો.
તદુગ્રનાગં બહુરૂપવર્ણં તવાત્મજાનાં સમુદીર્ણકોપમ્ । બભૂવ સૈન્યં રિપુસૈન્યહન્ત- યુગાન્તમેઘૌઘનિભં તદાનીમ્
પછી, તારા પુત્રોની સેના, અનેક પ્રકારના અને રંગના ભયાનક હાથીઓથી સજ્જ, ક્રોધથી ભરેલી, દુશ્મન સેના વિનાશ કરવા તૈયાર દેખાતી હતી, જાણે યુગના અંતે વાદળોનો ઘેરો સમૂહ હોય.
પ્રવૃત્તમાત્રે સંગ્રામે નિવૃત્તે ચ સુશર્મણિ । ભગ્નેષુ ચાપિ વીરેષુ પાણ્ડવેન મહાત્મના
યુદ્ધ શરૂ થતાં જ અને સુશર્મા પાછો ફરતાં, મહાન આત્માવાળા પાંડવે શૂરવીરોને હાંકી કાઢ્યા.
ક્ષુભ્યમાણે બલે તૂર્ણં સાગરપ્રતિમે તવ। પ્રત્યુદ્યાતે ચ ગાઙ્ગેયે ત્વરિતં વિજયં પ્રતિ
તારી સાગર જેવી સેના ઝડપથી ગભરાઈ ગઈ અને ગાંગેયે વિજય તરફ દોડતો આગળ વધ્યો.
દૃષ્ટ્વા દુર્યોધનો રાજા રણે પાર્થસ્ય વિક્રમમ્ । ત્વરમાણઃ સમભ્યેત્ય સર્વાંસ્તાનબ્રવીન્નૃપાન્ ।। ેષાં તુ પ્રમુખે શૂરં સુશર્માણં મહાબલમ્ । મધ્યે સર્વસ્ય સૈન્યસ્ય ભૃશં સંહર્ષયન્નિવ
યુદ્ધમાં પાર્થેનું પરાક્રમ જોઈને દુર્યોધન રાજા તત્કાળ બધા રાજાઓ પાસે ગયો અને તેમને કહ્યું.
એષ ભીષ્મઃ શાન્તનવો યોદ્ધુકામો ધનઞ્જયમ્ । સર્વાત્મના કુરુશ્રેષ્ઠસ્ત્યક્ત્વા જીવિતમાત્મનઃ
આ રહ્યો ભીષ્મ, શાંતનુનો પુત્ર, ધનંજય સાથે યુદ્ધ કરવા આતુર છે અને જીવન ત્યાગવા પણ તૈયાર છે.
તં પ્રયાન્તં રણે વીરં સર્વસૈન્યેન ભારતમ્ । સંયત્તાઃ સમરે સર્વે પાલયધ્વં પિતામહમ્
જ્યારે પિતામહ ભીષ્મ આખી સેના સાથે યુદ્ધમાં આગળ વધે, ત્યારે તમે બધા યુદ્ધભૂમિ પર તેમની રક્ષા કરો.
બાઢમિત્યેવમુક્ત્વા તુ તાન્યનીકાનિ સર્વશઃ । નરેન્દ્રાણાં મહારાજ સમાજગ્મુઃ પિતામહમ્
'જેમ કહો તેમ' કહીને બધા રાજાઓના દળો મહારાજા, પિતામહની આસપાસ ભેગા થયા.
તતઃ પ્રયાતઃ સહસા ભીષ્મઃ શાન્તનવોઽર્જુનમ્ । રણે ભારતમાયાન્તમાસસાદ મહાબલઃ
પછી અચાનક શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ, મહાબલી, યુદ્ધમાં આવતાં અર્જુન પાસે પહોંચ્યો.
મહાશ્વેતાશ્વયુક્તેન ભીમવાનરકેતુના । મહતા મેઘનાદેન રથેનાતિવિરાજતા
અર્જુન, સફેદ ઘોડાઓથી જોડાયેલા રથમાં, ભયાનક વાનરધ્વજ સાથે અને મેઘની ગર્જના જેવો અવાજ કરતાં તેજસ્વી દેખાતો હતો.
સમરે સર્વસૈન્યાનામુપયાનં ધનઞ્જયમ્। અભવત્તુમુલો નાદો ભયાદ્દૃષ્ટ્વા કિરીટિનમ્
યુદ્ધમાં ધનંજય, મસ્તકમણિધારી, બધાં સેનાઓની નજીક આવતાં જ, તેને જોઈને ભયથી ભયાનક ગર્જના ઉઠી.
અભીશુહસ્તં કૃષ્ણં ચ દૃષ્ટ્વાદિત્યમિવાપરમ્ । મધ્યંદિનગતં સઙ્ખ્યે ન શેકુઃ પ્રતિવીક્ષિતુમ્
કૃષ્ણને વાળધારી જોઈને, જેમ મધ્યાહ્ને બીજું સૂર્ય દેખાય, તેમ યુદ્ધમાં કોઈ પણ તેને જોઈ શકતો નહોતો.
તથા શાન્તનવં ભીષ્મં શ્વેતાશ્વં શ્વેતકાર્મુકમ્ । ન શેકુઃ પાણ્ડવા દ્રષ્ટું શ્વેતં ગ્રહમિવોદિતમ્
એ જ રીતે, પાંડવો શાંતનુપુત્ર ભીષ્મને, સફેદ ઘોડા અને સફેદ ધનુષ્ય સાથે, નવોદિત તેજસ્વી ગ્રહ જેવો, જોઈ શકતા નહોતા.
સ સર્વતઃ પરિવૃતસ્ત્રિગર્તૈઃ સુમહાત્મભિઃ । ભ્રાતૃભિઃ સહ પુત્રૈશ્ચ તથાઽન્યૈશ્ચ મહારથૈઃ
ભીષ્મ ચારેય બાજુથી મહાન આત્માવાળા ત્રિગર્તો, પોતાના ભાઈઓ, પુત્રો અને અન્ય મહારથીઓથી ઘેરાયેલો હતો.
ભારદ્વાજસ્તુ સમરે મત્સ્યં વિવ્યાધ પત્રિણા। ધ્વજં ચાસ્ય શરેણાજૌ ધનુશ્ચૈકેન ચિચ્છિદે
ભારદ્વાજે યુદ્ધમાં મત્સ્ય રાજાને પાંખવાળા બાણથી ઘાયલ કર્યો અને બીજાં બાણથી તેની ધ્વજ અને ધનુષ્ય કાપી નાખ્યા.
તદપાસ્ય ધનુશ્છિન્નં વિરાટો વાહિનીપતિઃ । અન્યદાદત્ત વેગેન ધનુર્ભારસહં દૃઢમ્
પછી, ધનુષ્ય તૂટી જતાં, સેના નાયક વિરાટે તરત જ બીજું મજબૂત અને ભાર સહન કરનારું ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું.
શરાંશ્ચાશીવિષાકારાજ્જ્વલિતાન્પન્નગાનિવ । દ્રોણં ત્રિભિશ્ચ વિવ્યાધ ચતુર્ભિશ્ચાસ્ય વાજિનઃ
એ પછી, તેણે અગ્નિ સમાન તેજવાળા ત્રણ બાણોથી દ્રોણને અને ચાર બાણોથી તેના ઘોડાઓને ઘાયલ કર્યા, જાણે અગ્નિ જેવા સાપો છોડ્યા હોય.
ધ્વજમેકેન વિવ્યાધક સારથિં ચાસ્ય પઞ્ચભિઃ । ધનુરેકેષુણાઽવિધ્યત્તત્રાક્રુધ્યદ્દ્વિજર્ષભઃ
એક તીરે ધ્વજને વાગ્યો અને પાંચ તીરો વડે તેના રથચાલકને ઘાયલ કર્યો; પછી બીજાં તીરે ધનુષ્યને પણ વાગ્યો. એ સમયે, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ ક્રોધિત થયો.
તસ્ય દ્રોણોઽવધીદશ્વાઞ્શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ। અષ્ટાભિર્ભરતશ્રેષ્ઠ સૂતમેકેન પત્રિણા
પછી દ્રોણે તીક્ષ્ણ અને સુંદર પાંખવાળા તીરો વડે તેના ઘોડાઓને મારી નાખ્યા, અને એક જ પાંખવાળા તીરે તેના રથચાલકને પણ સંહાર્યો.
સ હતાશ્વાદવપ્લુત્ય સ્યન્દનાદ્ધતસારથિઃ। આરુરોહ રથં તૂર્ણં પુત્રસ્ય રથિનાં વરઃ
ઘોડા અને રથચાલક મરી ગયા પછી, તે મહાન યોદ્ધા તરત જ રથમાંથી નીચે કૂદી પડ્યો અને ઝડપથી પોતાના પુત્રના રથ પર ચઢી ગયો.
તતસ્તુ તૌ પિતાપુત્રૌ ભારદ્વાજં રથે સ્થિતૌ । મહતા શરવર્ષેણ વારયામાસસતુર્બલાત્
પછી પિતા અને પુત્ર બંને રથ પર ઊભા રહીને, મહાન તીરોની વરસાદથી ભારદ્વાજને બળપૂર્વક રોકવા લાગ્યા.
ભારદ્વાજસ્તતઃ ક્રુદ્ધઃ શરમાશીવિષોપમમ્ । ચિક્ષેપ સમરે તૂર્ણં શઙ્ખં પ્રતિ જનેશ્વરઃ
એ પછી, ભારદ્વાજ ક્રોધિત થઈને, યુદ્ધમાં ઝંખા તરફ ઝેરી સાપ જેવો તીર ઝડપથી ફેંક્યો.
સ તસ્ય હૃદયં ભિત્ત્વા પીત્ત્વા શોણિતમાહવે। જગામ ધરણીં બાણો લોહિતાર્દ્રવરચ્છદઃ
એ તીરે તેનું હૃદય ભેદી, યુદ્ધમાં તેનું લોહી પીધું અને પછી સોનેરી પાંખો લોહીથી ભીંજાઈ જમીન પર પડી ગયું.
સ પપાત રણે તૂર્ણં ભારદ્વાજશરાહતઃ। ધનુસ્ત્યક્ત્વા શરાંશ્ચૈવ પિતુરેવ સમીપતઃ
ભારદ્વાજના તીર વાગતાં, તે તરત જ યુદ્ધમાં પડી ગયો; પોતાનું ધનુષ્ય અને તીરો છોડી, પિતાના બાજુમાં જ પડ્યો.
હતં તમાત્મજં દૃષ્ટ્વા વિરાટઃ પ્રાદ્રવદ્ભયાત્। ઉત્સૃજ્ય સમરે દ્રોણં વ્યાત્તાનનમિવાન્તકમ્
પોતાનો પુત્ર મારો ગયો જોઈને, વિરાટ ડરીને યુદ્ધમાંથી ભાગી ગયો; તેણે યુદ્ધમાં દ્રોણને છોડી દીધો, જાણે ખુલ્લા મોંવાળા મૃત્યુથી બચી રહ્યો હોય.
ભારદ્વાજસ્તતસ્તૂર્ણં પાણ્ડવાનાં મહાચમૂમ્। દારયામાસ સમરે શતશોઽથ સહસ્રશઃ
પછી ભારદ્વાજે ઝડપથી પાંડવોની મહાન સેના પર યુદ્ધમાં હુમલો કર્યો અને સેંકડો-હજારોને વિખેર્યા.
શિખણ્ડી તુ મહારાજ દ્રૌણિમાસાદ્ય સંયુગે। આજઘાન ભ્રવોર્મધ્યે નારાચૈસ્ત્રિભિરાશુગૈઃ
પણ શિખંડીએ, મહારાજ, યુદ્ધમાં દ્રોણપુત્રને સામો મળીને, ત્રણ તીવ્ર અને ઝડપી તીરો વડે તેના ભ્રૂમધ્યે ઘાયલ કર્યો.