ન હિ મે જીવિતેનાપિ વિદ્યતેઽદ્ય પ્રયોજનમ્ । ભીમસેનં રણે હિત્વા સ્નેહમુત્સૃજ્ય પાણ્ડવૈઃ
'હવે ભીમસેનને યુદ્ધમાં છોડીને, પાંડવો માટે પ્રેમ ભૂલીને, મારા માટે તો જીવતામાં પણ કોઈ અર્થ રહ્યો નથી.'
યદિ યામિ વિના ભીમં કિં માં ક્ષત્રં વદિષ્યતિ। એકાયનગતે ભીમે મયિ ચાવસ્થિતે યુધિ
'ભીમ એક તરફ ગયો અને હું યુદ્ધમાં રહી જાઉં, તો કૌરવો શું કહેશે? ભીમ વિના હું આગળ વધું તો મારી શું પ્રતિષ્ઠા રહેશે?'
તસ્ય ન સ્વસ્તિ કુર્વન્તિ દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ । યઃ સહાયાન્પરિત્યજ્ય સ્વસ્તિમાનાવ્રજેદ્ગૃહમ્
'જે પોતાના સાથીઓને છોડીને સુરક્ષિત ઘરે પરત ફરે છે, એવા માણસને ઇન્દ્રાદિ દેવતાઓ પણ આશીર્વાદ આપતા નથી.'
રૌરવે નરકે મઞ્જેદપ્લવે દુસ્તરે નૃભિઃ ।' મમ ભીમઃ સખા ચૈવ સંબન્ધી ચ મહાબલઃ । ભક્તોઽસ્માન્ભક્તિમાંશ્ચાહં તમપ્યરિનિષૂદનમ્
'એવો માણસ રૌરવ નામના ભયાનક અને દુર્ગમ નરકમાં પડે છે. ભીમ મારો મિત્ર છે, સગો છે, મહાબળવાન છે; તે આપણો ભક્ત છે અને હું પણ તેને ખૂબ પ્રેમ કરું છું.'
સોઽહં તત્ર ગમિષ્યામિ યત્ર યાતો વૃકોદરઃ । નિઘ્નન્તં માં રિપૂન્પશ્ય દાનવાનિવ વાસવમ્
'હું પણ ત્યાં જ જઈશ જ્યાં વૃકોદર ગયો છે. ત્યાં હું દુશ્મનોને એ રીતે મારતો દેખાશે, જેમ ઇન્દ્ર દાનવોને મારે છે.'
એવમુક્ત્વા તતો વીરો યયૌ મધ્યેન વાહિનીમ્ । ભીમસેનસ્ય માર્ગેષુ ગદાપ્રમથિતૈર્ગજૈઃ
આ રીતે કહી, એ વીર ભીમસેનના ગદાથી પીસાયેલા હાથીઓના માર્ગે, સેના વચ્ચેથી આગળ વધ્યો.
સ દદર્શ તદા ભીમં દહન્તં રિપુવાહિનીમ્। વાતો વૃક્ષાનિવ બલાત્પ્રભઞ્જન્તં રણે રિપૂન્
ત્યાં તેણે જોયું કે ભીમ દુશ્મનના સૈન્યને દહન કરી રહ્યો છે, અને પવન વૃક્ષોને ઉખેડે તેમ, યુદ્ધમાં શત્રુઓને તોડી નાખે છે.
તે વધ્યમાનાઃ સમરે રથિનઃ સાદિનસ્તથા । પાદાતા દન્તિનશ્ચૈવ ચક્રુરાત્સ્વરં મહત્
યુદ્ધમાં મરતા રથીઓ, ઘોડેસ્વાર, પદાતી અને હાથીસ્વારો બધાએ મળીને મોટો આરોડ કર્યો.
હાહાકારશ્ચ સંજજ્ઞે તવ સૈન્યસ્ય મારિષ । વધ્યતો ભીમસેનેન કૃતિના ચિત્રયોધિના
મિત્ર, ભીમસેન જે કૌશલ્ય અને પરાક્રમથી તમારી સેના મારતો હતો, ત્યારે આખી સેના હાહાકાર કરી ઉઠી.
તતઃ કૃતાસ્ત્રાસ્તે સર્વે પરિવાર્ય વૃકોદરમ્ । અભીતાઃ સમવર્તન્ત શસ્ત્રવૃષ્ટ્યા પરંતપ
પછી, શસ્ત્રકલા જાણનારા બધા યોદ્ધાઓ ભય વિના વૃકોદરને ઘેરીને, શસ્ત્રવર્ષા કરતાં સામેથી લડવા ઊભા રહ્યા.
અભિદ્રુતં શસ્ત્રભૃતાં વરિષ્ઠં સમન્તતઃ પાણ્ડવં લોકવીરઃ। સૈન્યેન ઘોરેણ સુસંહિતેન દૃષ્ટ્વા બલી પાર્ષતો ભીમસેનમ્
ભીમસેનને, જે શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, ચારેય બાજુથી ભયાનક અને સુવ્યવસ્થિત સેના ઘેરી રહી છે, એ જોઈને પરાક્રમી પાર્ષતએ તેને નિહાળ્યો.
અથોપગચ્છચ્છરવિક્ષતાઙ્ગં પદાતિનં ક્રોધવિષં વમન્તમ્। આશ્વાસયન્પાર્ષતો ભીમસેનં ગદાહસ્તં કાલમિવાન્તકાલે
પછી પાર્ષત તીરોના ઘા ખાધેલા, પગે લડતા અને ક્રોધથી ભરેલા ભીમસેન પાસે ગયો; તેણે ભીમને આશ્વાસન આપ્યું, જે હાથમાં ગદા લઈને અંતકાળના યમરાજ જેવો લાગતો હતો.
વિશલ્યમેનં ચ ચકાર તૂર્ણ- મારોપયચ્ચાત્મરથે મહાત્મા। ભૃશં પરિષ્વજ્ય ચ ભીમસેન- માશ્વાસયામાસ સ શત્રુમધ્યે
પછી મહાત્માએ ઝડપથી તેના તીરો કાઢી નાખ્યા, ભીમસેનને પોતાના રથ પર બેસાડ્યો અને તેને ભયાનક દુશ્મનોથી ઘેરાયેલા યુદ્ધમાં ભળીને ભલકથી ગળે લગાડ્યો અને આશ્વાસન આપ્યું.
તથા તસ્મિન્વર્તમાનેઽતિવેગં ભ્રાતૄનથોપેત્ય તવાપિ પુત્રઃ । તસ્મિન્વિમર્દે તવ સંપ્રવૃત્તે દૃષ્ટ્વા રણે વાક્યમિદં બભાષે
આ બધું ઝડપથી ચાલી રહ્યું હતું ત્યારે, તારા પુત્રએ પોતાના ભાઈઓ પાસે જઈને યુદ્ધમાં ભયાનક સંઘર્ષ જોઈને આ શબ્દો કહ્યા.
અયં દુરાત્મા દ્રુપદસ્ય પુત્રઃ સમાગતો ભીમસેનેન સાર્ધમ્
આ દુષ્ટ દ્રુપદપુત્ર અહીં ભીમસેન સાથે જોડાયો છે.
તં યામ સર્વે મહતા બલેન મા વો રિપુઃ પ્રાર્થયતામનીકમ્। શ્રુત્વા તુ વાક્યં તમમૃષ્યમાણા જ્યેષ્ઠજ્ઞયા નોદિતા ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ
ચાલો, આપણે બધા મળીને જોરદાર શક્તિથી તેના પર ચઢાઈ કરીએ, નહીં તો દુશ્મન અમારી સેના પર દાવા કરશે; આ વાત સાંભળીને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો, મોટા ભાઈના આદેશથી, સહન ન કરી શક્યા અને આગળ વધ્યા.
વધાય નિષ્પેતુરુદાયુધાસ્તે યુગક્ષયે કેતવો યદ્વદુગ્રાઃ। પ્રગૃહ્ય ચાસ્ત્રાણિ ધનૂંષિ વીરા જ્યાં નેમિઘોષૈઃ પ્રવિકમ્પયન્તઃ
મારવા માટે શસ્ત્રોથી સજ્જ થઈને, તેઓ યુગના અંતે જેમ ધ્વજાઓ ભયાનક લાગે છે તેમ, ધ્વજાવાળા યુદ્ધમાં ઉતર્યા; શૂરવીરો શસ્ત્રો અને ધનુષ્ય લઈને, ધનુષ્યની ડોરીના ગર્જનાથી યુદ્ધભૂમિ ધ્રૂજી ઉઠી.
શરૈરવર્ષન્દ્રુપદસ્ય પુત્રં યથામ્બુદા ભૂધરં વારિજાલૈઃ । નિહત્ય તાંશ્ચાપિ શરૈઃ સુતીક્ષ્ણૈ- ર્ન વિવ્યથે સમરે ચિત્રયોધી
તેમણે દ્રુપદપુત્ર પર તીરોની વરસાદ કરી, જેમ વાદળો પર્વત પર વરસાદ કરે છે; પણ ચિત્રીયોધીએ તીક્ષ્ણ તીરો વડે તેમને માર્યા છતાં, યુદ્ધમાં અડગ રહ્યો.
ન્દૈત્યેષુ યદ્વત્સમરે મહેન્દ્રઃ
જેમ મહેન્દ્ર દૈત્યોથી યુદ્ધમાં અડગ રહે છે તેમ.
સ વૈ તતોઽસ્ત્રં સુમહાપ્રભાવં' પ્રમોહનં દ્રોણદત્તં મહાત્મા। પ્રયોજયામાસ ઉદારકર્મા તસ્મિન્રણે તવ સૈન્યસ્ય રાજન્
પછી મહાત્મા અને ઉદાર કર્મોવાળા એ યોદ્ધાએ, દ્રોણ દ્વારા અપાયેલું મહાન અને મોહન કરનાર અસ્ત્ર, રાજા, તારી સેના સામે યુદ્ધમાં ઉપયોગ કર્યું.
ન્મોહોપેતાંસ્તવ પુત્રાન્નિશમ્ય
ત્યારે, તારા પુત્રો મોહમાં ફસાઈ ગયા છે એવું સાંભળીને,
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ ભીમઃ પ્રહરતાં વરઃ। વિશ્રમ્ય ચ તદા રાજન્પીત્વાઽમૃતરસં જલમ્
એ જ સમયે, ભીમ, યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ, રાજા, થોડું આરામ કરીને અમૃત જેવું પાણી પીધું.
પુનઃ સન્નહ્ય સંક્રુદ્ધો યોધયામાસ સંયુગે। ધૃષ્ટદ્યમ્નેન સહિતઃ કાલયામાસ ભારત
પછી ભીમ ફરીથી સજ્જ અને ક્રોધિત થઈને, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન સાથે યુદ્ધમાં ઝંપલાવ્યો અને વિનાશ શરૂ કર્યો, હે ભારત.
એતસ્મિન્નન્તરે રાજન્દ્રોણઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ। દ્રુપદં ત્રિભિરાસાદ્ય શરૈર્વિવ્યાધ દારુણૈઃ
આ દરમિયાન, રાજા, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણ, દ્રુપદ પાસે ગયો અને ત્રણ કઠોર તીરો વડે તેને ઘાયલ કર્યો.
સોઽતિવિદ્ધસ્તતો રાજન્રણે દ્રોણેન પાર્થિવઃ । અપાયાદ્દ્રુપદો રાજન્પૂર્વવૈરમનુસ્મરન્
યુદ્ધમાં દ્રોણ દ્વારા ભારે ઘાયલ થયેલા રાજા દ્રુપદ, જૂની દુશ્મનાવટ યાદ કરીને, યુદ્ધસ્થળમાંથી પાછો ફરી ગયો.
જિત્વા તુ દ્રુપદં દ્રોણઃ શઙ્ખં દધ્મૌ પ્રતાપવાન્ । તસ્ય શઙ્ખસ્વનં શ્રુત્વા વિત્રેસુઃ સર્વસોમકાઃ
દ્રોણે દ્રુપદને હરાવીને પોતાની શંખ ફૂંકી; તેની ધ્વનિ સાંભળીને બધા સોમકાઓ ભયભીત થઈ ગયા.
અથ શુશ્રાવ તેજસ્વી દ્રોણઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ। પ્રમોહનાસ્ત્રેણ રણે મોહિતાનાત્મજાંસ્તવ
પછી તેજસ્વી અને શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણે સાંભળ્યું કે તારા પુત્રો પ્રમોહન અસ્ત્રથી યુદ્ધમાં મોહિત થઈ ગયા છે.
તતો દ્રોણો મહારાજ ત્વરિતોઽભ્યાયયૌ રણાત્। તત્રાપશ્યન્મહેષ્વાસો ભારદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્
પછી મહારાજ, દ્રોણ યુદ્ધભૂમિમાંથી ઝડપથી ત્યાં પહોંચ્યો; ત્યાં પરાક્રમી અને મહાધનુર્ધર ભારદ્વાજે તે દૃશ્ય જોયું.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં ચ ભીમં ચ વિચરન્તૌ મહારણે । મોહાવિષ્ટાંશ્ચ તે પુત્રાનપશ્યત્સ મહારથઃ
એ મહાન રથયોધાએ ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને ભીમને મહાયુદ્ધના મેદાનમાં ફરતા જોયા, અને તમારા પુત્રોને મોહમાં ફસાયેલા જોયા.
તતઃ પ્રજ્ઞાંસ્ત્રમદાય મોહનાસ્ત્રં વ્યનાશયત્ । તતઃ પ્રત્યાગતપ્રાણાસ્તવ પુત્રા મહારથાઃ
પછી તેણે બુદ્ધિ આપતું શસ્ત્ર ઉઠાવ્યું અને મોહ કરનાર શસ્ત્રનો નાશ કર્યો; ત્યારબાદ તમારા મહાન રથયોધા પુત્રોએ ફરીથી સમજ મેળવી.