ભીમસેને પ્રવિષ્ટે તુ ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽપિ પાર્ષતઃ । દ્રોણમુત્સૃજ્ય તરસા યયૌ યત્ર વૃકોદરઃ
ભીમસેન અંદર ગયો ત્યારે, પૃષ્ઠતપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન પણ દ્રોણને છોડી, ઝડપથી વ્રુકોદર જ્યાં હતો ત્યાં ગયો.
વિદાર્ય મહતીં સેનાં તાવકાનાં નરર્ષભઃ । આસસાદ રથં શૂન્યં ભીમસેનસ્ય સંયુગે
પુરૂષશ્રેષ્ઠ, તેણે તમારી મોટી સેના ચીરી, યુદ્ધમાં ભીમસેનનો ખાલી રથ પહોંચી ગયો.
દૃષ્ટ્વા વિશોકં સમરે ભીમસેનસ્ય સારથિમ્ । ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહારાજ દુર્મના ગતચેતનઃ
સમરભૂમિમાં ભીમસેનના સારથી વિશોકને નિર્ભય જોઈને, મહારાજ ધૃષ્ટદ્યુમ્ન ખૂબ જ દુઃખી અને ચિંતામાં પડી ગયા.
અપૃચ્છદ્બાષ્પસંરુદ્ધો નિઃશ્વસન્વાચમીરયન્ । મમ પ્રાણૈઃ પ્રિયતમઃ ક્વ ભીમ ઇતિ દુઃખિતઃ
આંસુઓથી ગળા રુંધાઈ ગયો હતો, ઊંડી શ્વાસ લેતા લેતા, દુઃખથી તેમણે પૂછ્યું: 'મારા જીવથી પણ પ્રિય ભીમ ક્યાં છે?'
વિશોકસ્તમુવાચેદં ધૃષ્ટદ્યુમ્નં કૃતાઞ્જલિઃ । સંસ્થાપ્ય મામિહ બલી પાણ્ડવેયઃ પરાક્રમી
વિશોકે હાથ જોડીને ધૃષ્ટદ્યુમ્નને કહ્યું: 'પાંડુપુત્ર ભીમસેને મને અહીં ઊભો રાખ્યો છે.'
પ્રવિષ્ટો ધાર્તરાષ્ટ્રાણામેતદ્બલમહાર્ણવમ્ । મામુક્ત્વા પુરુષવ્યાઘ્રઃ પ્રીતિયુક્તમિદં વચઃ
'પુરુષશ્રેષ્ઠ, તેણે પ્રેમભરી વાત કહીને મને અહીં રાખી, ધૃતરાષ્ટ્રના સેના સમુદ્રમાં પ્રવેશ કર્યો.'
પ્રતિપાલય માં સૂત નિયમ્યાશ્વાન્મુહૂર્તકમ્। યાવદેવાન્નિહન્મ્યદ્ય ય ઇમે મદ્વધોદ્યતાઃ । અભ્યધાવદ્ગદાપાણિસ્તદ્બલં સ મહાબલઃ
'સારથી, થોડો સમય ઘોડા રોકી મને રાહ જો, આજે જે મારા વધ માટે તત્પર છે, તેમને હું મારે ત્યાં સુધી રાહ જો.' એમ કહી, ભીમસેન ગદા હાથમાં લઈને તે સેના પર તૂટી પડ્યો.
તતો દૃષ્ટ્વા પ્રધાવન્તં ગદાહસ્તં મહાબલમ્ । સર્વેષામેવ સૈન્યાનાં સંહર્ષઃ સમજાયત
પછી, ગદા ધારણ કરનાર ભીમસેનને દોડતો જોઈને, આખી સેના વચ્ચે આનંદ છવાઈ ગયો.
તસ્મિન્સુતુમુલે યુદ્ધે વર્તમાને ભયાનકે । ભિત્ત્વા રાજન્મહાવ્યૂહં પ્રવિવેશ સખા તવ
મહારાજ, એ ભયાનક યુદ્ધમાં, તમારો મિત્ર મહાવીયુહને ભેદી અંદર પ્રવેશી ગયો.
વિશોકસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽથ પાર્ષતઃ । પ્રત્યુવાચ તતઃ સૂતં રણમધ્યે મહાબલઃ
વિશોકના વચન સાંભળી, પૃષ્ઠતપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ને યુદ્ધમધ્યે સારથીને કહ્યું.
ન હિ મે જીવિતેનાપિ વિદ્યતેઽદ્ય પ્રયોજનમ્ । ભીમસેનં રણે હિત્વા સ્નેહમુત્સૃજ્ય પાણ્ડવૈઃ
'હવે ભીમસેનને યુદ્ધમાં છોડીને, પાંડવો માટે પ્રેમ ભૂલીને, મારા માટે તો જીવતામાં પણ કોઈ અર્થ રહ્યો નથી.'
યદિ યામિ વિના ભીમં કિં માં ક્ષત્રં વદિષ્યતિ। એકાયનગતે ભીમે મયિ ચાવસ્થિતે યુધિ
'ભીમ એક તરફ ગયો અને હું યુદ્ધમાં રહી જાઉં, તો કૌરવો શું કહેશે? ભીમ વિના હું આગળ વધું તો મારી શું પ્રતિષ્ઠા રહેશે?'
તસ્ય ન સ્વસ્તિ કુર્વન્તિ દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ । યઃ સહાયાન્પરિત્યજ્ય સ્વસ્તિમાનાવ્રજેદ્ગૃહમ્
'જે પોતાના સાથીઓને છોડીને સુરક્ષિત ઘરે પરત ફરે છે, એવા માણસને ઇન્દ્રાદિ દેવતાઓ પણ આશીર્વાદ આપતા નથી.'
રૌરવે નરકે મઞ્જેદપ્લવે દુસ્તરે નૃભિઃ ।' મમ ભીમઃ સખા ચૈવ સંબન્ધી ચ મહાબલઃ । ભક્તોઽસ્માન્ભક્તિમાંશ્ચાહં તમપ્યરિનિષૂદનમ્
'એવો માણસ રૌરવ નામના ભયાનક અને દુર્ગમ નરકમાં પડે છે. ભીમ મારો મિત્ર છે, સગો છે, મહાબળવાન છે; તે આપણો ભક્ત છે અને હું પણ તેને ખૂબ પ્રેમ કરું છું.'
સોઽહં તત્ર ગમિષ્યામિ યત્ર યાતો વૃકોદરઃ । નિઘ્નન્તં માં રિપૂન્પશ્ય દાનવાનિવ વાસવમ્
'હું પણ ત્યાં જ જઈશ જ્યાં વૃકોદર ગયો છે. ત્યાં હું દુશ્મનોને એ રીતે મારતો દેખાશે, જેમ ઇન્દ્ર દાનવોને મારે છે.'
એવમુક્ત્વા તતો વીરો યયૌ મધ્યેન વાહિનીમ્ । ભીમસેનસ્ય માર્ગેષુ ગદાપ્રમથિતૈર્ગજૈઃ
આ રીતે કહી, એ વીર ભીમસેનના ગદાથી પીસાયેલા હાથીઓના માર્ગે, સેના વચ્ચેથી આગળ વધ્યો.
સ દદર્શ તદા ભીમં દહન્તં રિપુવાહિનીમ્। વાતો વૃક્ષાનિવ બલાત્પ્રભઞ્જન્તં રણે રિપૂન્
ત્યાં તેણે જોયું કે ભીમ દુશ્મનના સૈન્યને દહન કરી રહ્યો છે, અને પવન વૃક્ષોને ઉખેડે તેમ, યુદ્ધમાં શત્રુઓને તોડી નાખે છે.
તે વધ્યમાનાઃ સમરે રથિનઃ સાદિનસ્તથા । પાદાતા દન્તિનશ્ચૈવ ચક્રુરાત્સ્વરં મહત્
યુદ્ધમાં મરતા રથીઓ, ઘોડેસ્વાર, પદાતી અને હાથીસ્વારો બધાએ મળીને મોટો આરોડ કર્યો.
હાહાકારશ્ચ સંજજ્ઞે તવ સૈન્યસ્ય મારિષ । વધ્યતો ભીમસેનેન કૃતિના ચિત્રયોધિના
મિત્ર, ભીમસેન જે કૌશલ્ય અને પરાક્રમથી તમારી સેના મારતો હતો, ત્યારે આખી સેના હાહાકાર કરી ઉઠી.
તતઃ કૃતાસ્ત્રાસ્તે સર્વે પરિવાર્ય વૃકોદરમ્ । અભીતાઃ સમવર્તન્ત શસ્ત્રવૃષ્ટ્યા પરંતપ
પછી, શસ્ત્રકલા જાણનારા બધા યોદ્ધાઓ ભય વિના વૃકોદરને ઘેરીને, શસ્ત્રવર્ષા કરતાં સામેથી લડવા ઊભા રહ્યા.
અભિદ્રુતં શસ્ત્રભૃતાં વરિષ્ઠં સમન્તતઃ પાણ્ડવં લોકવીરઃ। સૈન્યેન ઘોરેણ સુસંહિતેન દૃષ્ટ્વા બલી પાર્ષતો ભીમસેનમ્
ભીમસેનને, જે શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, ચારેય બાજુથી ભયાનક અને સુવ્યવસ્થિત સેના ઘેરી રહી છે, એ જોઈને પરાક્રમી પાર્ષતએ તેને નિહાળ્યો.
અથોપગચ્છચ્છરવિક્ષતાઙ્ગં પદાતિનં ક્રોધવિષં વમન્તમ્। આશ્વાસયન્પાર્ષતો ભીમસેનં ગદાહસ્તં કાલમિવાન્તકાલે
પછી પાર્ષત તીરોના ઘા ખાધેલા, પગે લડતા અને ક્રોધથી ભરેલા ભીમસેન પાસે ગયો; તેણે ભીમને આશ્વાસન આપ્યું, જે હાથમાં ગદા લઈને અંતકાળના યમરાજ જેવો લાગતો હતો.
વિશલ્યમેનં ચ ચકાર તૂર્ણ- મારોપયચ્ચાત્મરથે મહાત્મા। ભૃશં પરિષ્વજ્ય ચ ભીમસેન- માશ્વાસયામાસ સ શત્રુમધ્યે
પછી મહાત્માએ ઝડપથી તેના તીરો કાઢી નાખ્યા, ભીમસેનને પોતાના રથ પર બેસાડ્યો અને તેને ભયાનક દુશ્મનોથી ઘેરાયેલા યુદ્ધમાં ભળીને ભલકથી ગળે લગાડ્યો અને આશ્વાસન આપ્યું.
તથા તસ્મિન્વર્તમાનેઽતિવેગં ભ્રાતૄનથોપેત્ય તવાપિ પુત્રઃ । તસ્મિન્વિમર્દે તવ સંપ્રવૃત્તે દૃષ્ટ્વા રણે વાક્યમિદં બભાષે
આ બધું ઝડપથી ચાલી રહ્યું હતું ત્યારે, તારા પુત્રએ પોતાના ભાઈઓ પાસે જઈને યુદ્ધમાં ભયાનક સંઘર્ષ જોઈને આ શબ્દો કહ્યા.
અયં દુરાત્મા દ્રુપદસ્ય પુત્રઃ સમાગતો ભીમસેનેન સાર્ધમ્
આ દુષ્ટ દ્રુપદપુત્ર અહીં ભીમસેન સાથે જોડાયો છે.
તં યામ સર્વે મહતા બલેન મા વો રિપુઃ પ્રાર્થયતામનીકમ્। શ્રુત્વા તુ વાક્યં તમમૃષ્યમાણા જ્યેષ્ઠજ્ઞયા નોદિતા ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ
ચાલો, આપણે બધા મળીને જોરદાર શક્તિથી તેના પર ચઢાઈ કરીએ, નહીં તો દુશ્મન અમારી સેના પર દાવા કરશે; આ વાત સાંભળીને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો, મોટા ભાઈના આદેશથી, સહન ન કરી શક્યા અને આગળ વધ્યા.
વધાય નિષ્પેતુરુદાયુધાસ્તે યુગક્ષયે કેતવો યદ્વદુગ્રાઃ। પ્રગૃહ્ય ચાસ્ત્રાણિ ધનૂંષિ વીરા જ્યાં નેમિઘોષૈઃ પ્રવિકમ્પયન્તઃ
મારવા માટે શસ્ત્રોથી સજ્જ થઈને, તેઓ યુગના અંતે જેમ ધ્વજાઓ ભયાનક લાગે છે તેમ, ધ્વજાવાળા યુદ્ધમાં ઉતર્યા; શૂરવીરો શસ્ત્રો અને ધનુષ્ય લઈને, ધનુષ્યની ડોરીના ગર્જનાથી યુદ્ધભૂમિ ધ્રૂજી ઉઠી.
શરૈરવર્ષન્દ્રુપદસ્ય પુત્રં યથામ્બુદા ભૂધરં વારિજાલૈઃ । નિહત્ય તાંશ્ચાપિ શરૈઃ સુતીક્ષ્ણૈ- ર્ન વિવ્યથે સમરે ચિત્રયોધી
તેમણે દ્રુપદપુત્ર પર તીરોની વરસાદ કરી, જેમ વાદળો પર્વત પર વરસાદ કરે છે; પણ ચિત્રીયોધીએ તીક્ષ્ણ તીરો વડે તેમને માર્યા છતાં, યુદ્ધમાં અડગ રહ્યો.
ન્દૈત્યેષુ યદ્વત્સમરે મહેન્દ્રઃ
જેમ મહેન્દ્ર દૈત્યોથી યુદ્ધમાં અડગ રહે છે તેમ.
સ વૈ તતોઽસ્ત્રં સુમહાપ્રભાવં' પ્રમોહનં દ્રોણદત્તં મહાત્મા। પ્રયોજયામાસ ઉદારકર્મા તસ્મિન્રણે તવ સૈન્યસ્ય રાજન્
પછી મહાત્મા અને ઉદાર કર્મોવાળા એ યોદ્ધાએ, દ્રોણ દ્વારા અપાયેલું મહાન અને મોહન કરનાર અસ્ત્ર, રાજા, તારી સેના સામે યુદ્ધમાં ઉપયોગ કર્યું.