સંપ્રાપ્ય મધ્યં સૈન્યસ્ય ન ભીઃ પાણ્ડવમાવિશત્। યથા દેવાસુરે યુદ્ધે મહેન્દ્રં પ્રાપ્ય દાનવાન્
પાંડવ સેના વચ્ચે પહોંચી ગયો, તો પણ તેને કોઈ ડર લાગ્યો નહીં, જેમ દૈત્યો મહેન્દ્ર સામે લડે ત્યારે ડરે નહીં.
તતઃ શતસહસ્રાણિ રથિનાં સર્વશઃ પ્રભો । ઉદ્યતાનિ શરૈસ્તીવ્રૈસ્તમેકં પરિવવ્રિરે
પછી, પ્રભુ, લાખો રથીઓએ તીવ્ર બાણો ઉઠાવીને, એકલા ભીમસેનને ઘેરી લીધો.
સ તેષાં પ્રવરાન્યોધાન્હસ્ત્યશ્વરથસાદિનઃ । જઘાન સમરે શૂરો ધાર્તરાષ્ટ્રાનચિન્તયન્
ભીમ એ શૂરવીર, ધૃતરાષ્ટ્રના હાથી, ઘોડા અને રથ પરના શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓને, કોઈ વિચાર કર્યા વિના, યુદ્ધમાં માર્યા.
તેષાં વ્યવસિતં જ્ઞાત્વા ભીમસેનો જિઘૃક્ષતામ્। સમસ્તાનાં વધે રાજન્મતિં ચક્રે મહામનાઃ
રાજા, ભીમસેન એ જાણ્યું કે બધા એને પકડવા ઈચ્છે છે, એટલે એ મહાન મનથી બધાને મારવાનો નક્કી કર્યો.
તતો રથં સમુત્સૃજ્ય ગદામાદાય પાણ્ડવઃ । ઉવાચ સારથિં ભીમં સ્થીયતામિતિ ભારત
પછી પાંડવે પોતાનો રથ છોડી, ગદા હાથમાં લીધી અને પોતાના સારથિને કહ્યું: 'રથ અહીં ઊભો રાખ.'
યાવદેતાન્હનિષ્યામિ ધાર્તરાષ્ટ્રાન્સહાનુગાન્ । ઇત્યુક્ત્વા ભીમસેનસ્તુ પ્રવિશ્ય મહતીં ચમૂમ્ । જઘાન ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં તદ્બલૌઘમહાર્ણવમ્
'જ્યાં સુધી હું આ બધા ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો અને તેમના સાથીઓને મારી ન નાખું ત્યાં સુધી,' એવું કહી ભીમસેન મોટી સેના વચ્ચે ઘૂસી ગયો અને ધૃતરાષ્ટ્રના સૈનિકોના વિશાળ દરિયાને માર્યો.
ગદયા ભિમસેનેન તાડિતા વારણોત્તમાઃ । ભિન્નકુમ્ભા મહાકાયા ભિન્નપૃષ્ઠાસ્તથૈવચ
ભીમસેનની ગદાથી માર ખાઈને, મોટા શરીરવાળા શ્રેષ્ઠ હાથીઓના માથા અને પીઠ ફાટી ગયા.
ભિન્નગાત્રાઃ સહારોહૈઃ શેરતે પર્વતા ઇવ। રથાશ્ચ ભગ્નાસ્તિલશઃ સયોધાઃ શતશો રણે
તૂટેલા અંગોવાળા હાથીઓ અને તેમના ચાલકો પર્વતો જેવી રીતે પડી ગયા; અને યુદ્ધમાં સેંકડો રથો અને તેમના યોદ્ધાઓ પણ ટુકડાઓમાં તૂટી પડ્યા.
અશ્વાશ્ચ સાદિનશ્ચૈવ પાદાતૈઃ સહ ભારત । તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ ભીમસેનસ્ય વિક્રમમ્
હાં, ઘોડા અને તેમના સવારો, તેમજ પગદળ પણ ત્યાં હતા; ત્યાં ભીમસેનની અદ્ભુત શૂરતા જોઈ.
યદેકઃ સમરે રાજન્બહુભિઃ સમયોધયત્ । અન્તકાલે પ્રજાઃ સર્વા દણ્ડપાણિરિવાન્તકઃ
રાજા, કેવી રીતે એકલા ભીમસેન એ અનેક સામે યુદ્ધ કર્યું, એ તો જાણે અંતકાળે યમરાજ દંડ લઈને બધાને વિનાશ કરે એમ હતું.
ભીમસેને પ્રવિષ્ટે તુ ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽપિ પાર્ષતઃ । દ્રોણમુત્સૃજ્ય તરસા યયૌ યત્ર વૃકોદરઃ
ભીમસેન અંદર ગયો ત્યારે, પૃષ્ઠતપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન પણ દ્રોણને છોડી, ઝડપથી વ્રુકોદર જ્યાં હતો ત્યાં ગયો.
વિદાર્ય મહતીં સેનાં તાવકાનાં નરર્ષભઃ । આસસાદ રથં શૂન્યં ભીમસેનસ્ય સંયુગે
પુરૂષશ્રેષ્ઠ, તેણે તમારી મોટી સેના ચીરી, યુદ્ધમાં ભીમસેનનો ખાલી રથ પહોંચી ગયો.
દૃષ્ટ્વા વિશોકં સમરે ભીમસેનસ્ય સારથિમ્ । ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહારાજ દુર્મના ગતચેતનઃ
સમરભૂમિમાં ભીમસેનના સારથી વિશોકને નિર્ભય જોઈને, મહારાજ ધૃષ્ટદ્યુમ્ન ખૂબ જ દુઃખી અને ચિંતામાં પડી ગયા.
અપૃચ્છદ્બાષ્પસંરુદ્ધો નિઃશ્વસન્વાચમીરયન્ । મમ પ્રાણૈઃ પ્રિયતમઃ ક્વ ભીમ ઇતિ દુઃખિતઃ
આંસુઓથી ગળા રુંધાઈ ગયો હતો, ઊંડી શ્વાસ લેતા લેતા, દુઃખથી તેમણે પૂછ્યું: 'મારા જીવથી પણ પ્રિય ભીમ ક્યાં છે?'
વિશોકસ્તમુવાચેદં ધૃષ્ટદ્યુમ્નં કૃતાઞ્જલિઃ । સંસ્થાપ્ય મામિહ બલી પાણ્ડવેયઃ પરાક્રમી
વિશોકે હાથ જોડીને ધૃષ્ટદ્યુમ્નને કહ્યું: 'પાંડુપુત્ર ભીમસેને મને અહીં ઊભો રાખ્યો છે.'
પ્રવિષ્ટો ધાર્તરાષ્ટ્રાણામેતદ્બલમહાર્ણવમ્ । મામુક્ત્વા પુરુષવ્યાઘ્રઃ પ્રીતિયુક્તમિદં વચઃ
'પુરુષશ્રેષ્ઠ, તેણે પ્રેમભરી વાત કહીને મને અહીં રાખી, ધૃતરાષ્ટ્રના સેના સમુદ્રમાં પ્રવેશ કર્યો.'
પ્રતિપાલય માં સૂત નિયમ્યાશ્વાન્મુહૂર્તકમ્। યાવદેવાન્નિહન્મ્યદ્ય ય ઇમે મદ્વધોદ્યતાઃ । અભ્યધાવદ્ગદાપાણિસ્તદ્બલં સ મહાબલઃ
'સારથી, થોડો સમય ઘોડા રોકી મને રાહ જો, આજે જે મારા વધ માટે તત્પર છે, તેમને હું મારે ત્યાં સુધી રાહ જો.' એમ કહી, ભીમસેન ગદા હાથમાં લઈને તે સેના પર તૂટી પડ્યો.
તતો દૃષ્ટ્વા પ્રધાવન્તં ગદાહસ્તં મહાબલમ્ । સર્વેષામેવ સૈન્યાનાં સંહર્ષઃ સમજાયત
પછી, ગદા ધારણ કરનાર ભીમસેનને દોડતો જોઈને, આખી સેના વચ્ચે આનંદ છવાઈ ગયો.
તસ્મિન્સુતુમુલે યુદ્ધે વર્તમાને ભયાનકે । ભિત્ત્વા રાજન્મહાવ્યૂહં પ્રવિવેશ સખા તવ
મહારાજ, એ ભયાનક યુદ્ધમાં, તમારો મિત્ર મહાવીયુહને ભેદી અંદર પ્રવેશી ગયો.
વિશોકસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽથ પાર્ષતઃ । પ્રત્યુવાચ તતઃ સૂતં રણમધ્યે મહાબલઃ
વિશોકના વચન સાંભળી, પૃષ્ઠતપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ને યુદ્ધમધ્યે સારથીને કહ્યું.
ન હિ મે જીવિતેનાપિ વિદ્યતેઽદ્ય પ્રયોજનમ્ । ભીમસેનં રણે હિત્વા સ્નેહમુત્સૃજ્ય પાણ્ડવૈઃ
'હવે ભીમસેનને યુદ્ધમાં છોડીને, પાંડવો માટે પ્રેમ ભૂલીને, મારા માટે તો જીવતામાં પણ કોઈ અર્થ રહ્યો નથી.'
યદિ યામિ વિના ભીમં કિં માં ક્ષત્રં વદિષ્યતિ। એકાયનગતે ભીમે મયિ ચાવસ્થિતે યુધિ
'ભીમ એક તરફ ગયો અને હું યુદ્ધમાં રહી જાઉં, તો કૌરવો શું કહેશે? ભીમ વિના હું આગળ વધું તો મારી શું પ્રતિષ્ઠા રહેશે?'
તસ્ય ન સ્વસ્તિ કુર્વન્તિ દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ । યઃ સહાયાન્પરિત્યજ્ય સ્વસ્તિમાનાવ્રજેદ્ગૃહમ્
'જે પોતાના સાથીઓને છોડીને સુરક્ષિત ઘરે પરત ફરે છે, એવા માણસને ઇન્દ્રાદિ દેવતાઓ પણ આશીર્વાદ આપતા નથી.'
રૌરવે નરકે મઞ્જેદપ્લવે દુસ્તરે નૃભિઃ ।' મમ ભીમઃ સખા ચૈવ સંબન્ધી ચ મહાબલઃ । ભક્તોઽસ્માન્ભક્તિમાંશ્ચાહં તમપ્યરિનિષૂદનમ્
'એવો માણસ રૌરવ નામના ભયાનક અને દુર્ગમ નરકમાં પડે છે. ભીમ મારો મિત્ર છે, સગો છે, મહાબળવાન છે; તે આપણો ભક્ત છે અને હું પણ તેને ખૂબ પ્રેમ કરું છું.'
સોઽહં તત્ર ગમિષ્યામિ યત્ર યાતો વૃકોદરઃ । નિઘ્નન્તં માં રિપૂન્પશ્ય દાનવાનિવ વાસવમ્
'હું પણ ત્યાં જ જઈશ જ્યાં વૃકોદર ગયો છે. ત્યાં હું દુશ્મનોને એ રીતે મારતો દેખાશે, જેમ ઇન્દ્ર દાનવોને મારે છે.'
એવમુક્ત્વા તતો વીરો યયૌ મધ્યેન વાહિનીમ્ । ભીમસેનસ્ય માર્ગેષુ ગદાપ્રમથિતૈર્ગજૈઃ
આ રીતે કહી, એ વીર ભીમસેનના ગદાથી પીસાયેલા હાથીઓના માર્ગે, સેના વચ્ચેથી આગળ વધ્યો.
સ દદર્શ તદા ભીમં દહન્તં રિપુવાહિનીમ્। વાતો વૃક્ષાનિવ બલાત્પ્રભઞ્જન્તં રણે રિપૂન્
ત્યાં તેણે જોયું કે ભીમ દુશ્મનના સૈન્યને દહન કરી રહ્યો છે, અને પવન વૃક્ષોને ઉખેડે તેમ, યુદ્ધમાં શત્રુઓને તોડી નાખે છે.
તે વધ્યમાનાઃ સમરે રથિનઃ સાદિનસ્તથા । પાદાતા દન્તિનશ્ચૈવ ચક્રુરાત્સ્વરં મહત્
યુદ્ધમાં મરતા રથીઓ, ઘોડેસ્વાર, પદાતી અને હાથીસ્વારો બધાએ મળીને મોટો આરોડ કર્યો.
હાહાકારશ્ચ સંજજ્ઞે તવ સૈન્યસ્ય મારિષ । વધ્યતો ભીમસેનેન કૃતિના ચિત્રયોધિના
મિત્ર, ભીમસેન જે કૌશલ્ય અને પરાક્રમથી તમારી સેના મારતો હતો, ત્યારે આખી સેના હાહાકાર કરી ઉઠી.
તતઃ કૃતાસ્ત્રાસ્તે સર્વે પરિવાર્ય વૃકોદરમ્ । અભીતાઃ સમવર્તન્ત શસ્ત્રવૃષ્ટ્યા પરંતપ
પછી, શસ્ત્રકલા જાણનારા બધા યોદ્ધાઓ ભય વિના વૃકોદરને ઘેરીને, શસ્ત્રવર્ષા કરતાં સામેથી લડવા ઊભા રહ્યા.