યાનિ ત્વં પશ્યસે રાજન્ધર્મસંકરકારણાત્। તવ દોષાત્પુરા વૃત્તં દ્યૂતમેતદ્વિશાંપતે
રાજા, ધર્મનો ભંગ થવાનો જે કારણ તું આજે જોઈ રહ્યો છે, એ તો તારા દોષથી પહેલેથી જ થયું—આ જ જુગાર, રાજાધિરાજ.
તવ દોષેણ યુદ્દં ચ પ્રવૃત્તં સહ પાણ્ડવૈઃ । ત્વમેવાદ્ય ફલં ભુઙ્ક્ષ્વ કૃત્વા કિલ્બિષમાત્મના
તારા દોષથી પાંડવો સાથે યુદ્ધ શરૂ થયું; હવે, પોતે પાપ કરીને એ ફળ તારે જ ભોગવવું પડશે.
આત્મના હિ કૃતં કર્મ આત્મનૈવોપભુજ્યતે। ઇહ વા પ્રેત્ય વા રાજંસ્ત્વયા પ્રાપ્તં યથાતથમ્
માણસે જે કર્મ કરે છે, તેનું ફળ તેને જ ભોગવવું પડે છે, અહીં કે પરલોકમાં, રાજા; તને પણ જે યોગ્ય હતું એ જ મળ્યું છે.
તસ્માદ્રાજન્સ્થિરો ભૂત્વા પ્રાપ્યેદં વ્યસનં મહત્। શૃણુ યુદ્ધં યથા વૃત્તં શંસતો મે નરાધિપ
તેથી, રાજા, આ મોટું દુઃખ આવી પડ્યું છે ત્યારે સ્થિર રહેજે; હવે હું તને યુદ્ધ કેવી રીતે થયું એ કહું છું, સાંભળ.
ભીમસેનઃ સુનિશિતૈર્બાણૈર્ભિત્ત્વા મહાચમૂમ્ । આસસાદ તતો વીરઃ સર્વાન્દુર્યોધનાનુજાન્
ભીમસેન એ તીખા બાણોથી મોટી સેના ચીરીને, પછી દુર્યોધનના બધા ભાઈઓની સામે પહોંચ્યો.
દુઃશાસનં દુર્વિષહં દુઃસહં દુર્મદં જયમ્। જયત્સેનં વિકર્ણં ચ ચિત્રસેનં સુદર્શનમ્
તે દુઃશાસન, દુર્વિષહ, દુઃસહ, દુર્મદ, જય, જયત્સેન, વિકર્ણ, ચિત્રસેન અને સુદર્શન સામે ઊભો રહ્યો.
ચારુચિત્રં સુવર્માણં દુષ્કર્ણં કર્ણમેવ ચ । એતાંશ્ચાન્યાંશ્ચ સુબહૂન્સમીપસ્થાન્મહારથાન્
પછી ચારુચિત્ર, સુવર્માણ, દુષ્કર્ણ, કર્ણ અને બીજા ઘણા મહારથીઓ, જે નજીક ઊભેલા હતા, તેમની સામે પણ ભીમસેન લડવા ગયો.
ધાર્તરાષ્ટ્રાન્સુસંક્રુદ્ધાન્દૃષ્ટ્વા ભીમો મહારથઃ । ભીષ્મેણ સમરે ગુપ્તાં પ્રવિવેશ મહાચમૂમ્
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો ખૂબ જ ગુસ્સે અને ભયાનક દેખાયા ત્યારે, ભીમ એ મહારથી, ભીષ્મ દ્વારા રક્ષિત મોટી સેના વચ્ચે ઘૂસી ગયો.
અથાલોક્ય પ્રવિષ્ટં તમૂચુસ્તે સર્વ એવ તુ । જીવગ્રાહં નિગૃહ્ણીમો વયમેનં નરાધિપાઃ
પછી, તેને અંદર આવતો જોઈને, બધા રાજાઓએ કહ્યું: 'આને જીવતો પકડીએ!'
સ તૈઃ પરિવૃતઃ પાર્થો ભ્રાતૃભિઃ કૃતનિશ્ચયૈઃ । પ્રજાસંહરણે સૂર્યઃ ક્રૂરૈરિવ મહાગ્રહૈઃ
પાર્થ, ભાઈઓએ ઘેરી લીધો હતો, તે સમયે એ એવો લાગતો હતો જેમ કે સૂર્યને ક્રૂર ગ્રહો ઘેરી લે ત્યારે લાગે છે.
સંપ્રાપ્ય મધ્યં સૈન્યસ્ય ન ભીઃ પાણ્ડવમાવિશત્। યથા દેવાસુરે યુદ્ધે મહેન્દ્રં પ્રાપ્ય દાનવાન્
પાંડવ સેના વચ્ચે પહોંચી ગયો, તો પણ તેને કોઈ ડર લાગ્યો નહીં, જેમ દૈત્યો મહેન્દ્ર સામે લડે ત્યારે ડરે નહીં.
તતઃ શતસહસ્રાણિ રથિનાં સર્વશઃ પ્રભો । ઉદ્યતાનિ શરૈસ્તીવ્રૈસ્તમેકં પરિવવ્રિરે
પછી, પ્રભુ, લાખો રથીઓએ તીવ્ર બાણો ઉઠાવીને, એકલા ભીમસેનને ઘેરી લીધો.
સ તેષાં પ્રવરાન્યોધાન્હસ્ત્યશ્વરથસાદિનઃ । જઘાન સમરે શૂરો ધાર્તરાષ્ટ્રાનચિન્તયન્
ભીમ એ શૂરવીર, ધૃતરાષ્ટ્રના હાથી, ઘોડા અને રથ પરના શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓને, કોઈ વિચાર કર્યા વિના, યુદ્ધમાં માર્યા.
તેષાં વ્યવસિતં જ્ઞાત્વા ભીમસેનો જિઘૃક્ષતામ્। સમસ્તાનાં વધે રાજન્મતિં ચક્રે મહામનાઃ
રાજા, ભીમસેન એ જાણ્યું કે બધા એને પકડવા ઈચ્છે છે, એટલે એ મહાન મનથી બધાને મારવાનો નક્કી કર્યો.
તતો રથં સમુત્સૃજ્ય ગદામાદાય પાણ્ડવઃ । ઉવાચ સારથિં ભીમં સ્થીયતામિતિ ભારત
પછી પાંડવે પોતાનો રથ છોડી, ગદા હાથમાં લીધી અને પોતાના સારથિને કહ્યું: 'રથ અહીં ઊભો રાખ.'
યાવદેતાન્હનિષ્યામિ ધાર્તરાષ્ટ્રાન્સહાનુગાન્ । ઇત્યુક્ત્વા ભીમસેનસ્તુ પ્રવિશ્ય મહતીં ચમૂમ્ । જઘાન ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં તદ્બલૌઘમહાર્ણવમ્
'જ્યાં સુધી હું આ બધા ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો અને તેમના સાથીઓને મારી ન નાખું ત્યાં સુધી,' એવું કહી ભીમસેન મોટી સેના વચ્ચે ઘૂસી ગયો અને ધૃતરાષ્ટ્રના સૈનિકોના વિશાળ દરિયાને માર્યો.
ગદયા ભિમસેનેન તાડિતા વારણોત્તમાઃ । ભિન્નકુમ્ભા મહાકાયા ભિન્નપૃષ્ઠાસ્તથૈવચ
ભીમસેનની ગદાથી માર ખાઈને, મોટા શરીરવાળા શ્રેષ્ઠ હાથીઓના માથા અને પીઠ ફાટી ગયા.
ભિન્નગાત્રાઃ સહારોહૈઃ શેરતે પર્વતા ઇવ। રથાશ્ચ ભગ્નાસ્તિલશઃ સયોધાઃ શતશો રણે
તૂટેલા અંગોવાળા હાથીઓ અને તેમના ચાલકો પર્વતો જેવી રીતે પડી ગયા; અને યુદ્ધમાં સેંકડો રથો અને તેમના યોદ્ધાઓ પણ ટુકડાઓમાં તૂટી પડ્યા.
અશ્વાશ્ચ સાદિનશ્ચૈવ પાદાતૈઃ સહ ભારત । તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ ભીમસેનસ્ય વિક્રમમ્
હાં, ઘોડા અને તેમના સવારો, તેમજ પગદળ પણ ત્યાં હતા; ત્યાં ભીમસેનની અદ્ભુત શૂરતા જોઈ.
યદેકઃ સમરે રાજન્બહુભિઃ સમયોધયત્ । અન્તકાલે પ્રજાઃ સર્વા દણ્ડપાણિરિવાન્તકઃ
રાજા, કેવી રીતે એકલા ભીમસેન એ અનેક સામે યુદ્ધ કર્યું, એ તો જાણે અંતકાળે યમરાજ દંડ લઈને બધાને વિનાશ કરે એમ હતું.
ભીમસેને પ્રવિષ્ટે તુ ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽપિ પાર્ષતઃ । દ્રોણમુત્સૃજ્ય તરસા યયૌ યત્ર વૃકોદરઃ
ભીમસેન અંદર ગયો ત્યારે, પૃષ્ઠતપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન પણ દ્રોણને છોડી, ઝડપથી વ્રુકોદર જ્યાં હતો ત્યાં ગયો.
વિદાર્ય મહતીં સેનાં તાવકાનાં નરર્ષભઃ । આસસાદ રથં શૂન્યં ભીમસેનસ્ય સંયુગે
પુરૂષશ્રેષ્ઠ, તેણે તમારી મોટી સેના ચીરી, યુદ્ધમાં ભીમસેનનો ખાલી રથ પહોંચી ગયો.
દૃષ્ટ્વા વિશોકં સમરે ભીમસેનસ્ય સારથિમ્ । ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહારાજ દુર્મના ગતચેતનઃ
સમરભૂમિમાં ભીમસેનના સારથી વિશોકને નિર્ભય જોઈને, મહારાજ ધૃષ્ટદ્યુમ્ન ખૂબ જ દુઃખી અને ચિંતામાં પડી ગયા.
અપૃચ્છદ્બાષ્પસંરુદ્ધો નિઃશ્વસન્વાચમીરયન્ । મમ પ્રાણૈઃ પ્રિયતમઃ ક્વ ભીમ ઇતિ દુઃખિતઃ
આંસુઓથી ગળા રુંધાઈ ગયો હતો, ઊંડી શ્વાસ લેતા લેતા, દુઃખથી તેમણે પૂછ્યું: 'મારા જીવથી પણ પ્રિય ભીમ ક્યાં છે?'
વિશોકસ્તમુવાચેદં ધૃષ્ટદ્યુમ્નં કૃતાઞ્જલિઃ । સંસ્થાપ્ય મામિહ બલી પાણ્ડવેયઃ પરાક્રમી
વિશોકે હાથ જોડીને ધૃષ્ટદ્યુમ્નને કહ્યું: 'પાંડુપુત્ર ભીમસેને મને અહીં ઊભો રાખ્યો છે.'
પ્રવિષ્ટો ધાર્તરાષ્ટ્રાણામેતદ્બલમહાર્ણવમ્ । મામુક્ત્વા પુરુષવ્યાઘ્રઃ પ્રીતિયુક્તમિદં વચઃ
'પુરુષશ્રેષ્ઠ, તેણે પ્રેમભરી વાત કહીને મને અહીં રાખી, ધૃતરાષ્ટ્રના સેના સમુદ્રમાં પ્રવેશ કર્યો.'
પ્રતિપાલય માં સૂત નિયમ્યાશ્વાન્મુહૂર્તકમ્। યાવદેવાન્નિહન્મ્યદ્ય ય ઇમે મદ્વધોદ્યતાઃ । અભ્યધાવદ્ગદાપાણિસ્તદ્બલં સ મહાબલઃ
'સારથી, થોડો સમય ઘોડા રોકી મને રાહ જો, આજે જે મારા વધ માટે તત્પર છે, તેમને હું મારે ત્યાં સુધી રાહ જો.' એમ કહી, ભીમસેન ગદા હાથમાં લઈને તે સેના પર તૂટી પડ્યો.
તતો દૃષ્ટ્વા પ્રધાવન્તં ગદાહસ્તં મહાબલમ્ । સર્વેષામેવ સૈન્યાનાં સંહર્ષઃ સમજાયત
પછી, ગદા ધારણ કરનાર ભીમસેનને દોડતો જોઈને, આખી સેના વચ્ચે આનંદ છવાઈ ગયો.
તસ્મિન્સુતુમુલે યુદ્ધે વર્તમાને ભયાનકે । ભિત્ત્વા રાજન્મહાવ્યૂહં પ્રવિવેશ સખા તવ
મહારાજ, એ ભયાનક યુદ્ધમાં, તમારો મિત્ર મહાવીયુહને ભેદી અંદર પ્રવેશી ગયો.
વિશોકસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽથ પાર્ષતઃ । પ્રત્યુવાચ તતઃ સૂતં રણમધ્યે મહાબલઃ
વિશોકના વચન સાંભળી, પૃષ્ઠતપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ને યુદ્ધમધ્યે સારથીને કહ્યું.