સમદત્તિસ્તતઃ ક્રુદ્ધસ્તેષાં ચાપાનિ ભારત । ચિચ્છેદ સમરે રાજન્યુધ્યમાનો મહારથૈઃ
પછી સૌમદત્તિ ગુસ્સે થઈને, મહાન રથીઓ સામે યુદ્ધ કરતાં, તેમના ધનુષ્યોને યુદ્ધમાં કાપી નાખ્યા, હે ભારત.
અથૈષાં છિન્નધનુષાં શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ । ચિચ્છેદ સમરે રાજઞ્શિરાંસિ ભરતર્ષભ
પછી, હે ભારતશ્રેષ્ઠ, જેમના ધનુષ્યો કાપી નાખ્યા હતા, તેમના શિરોવધ તેણે તીક્ષ્ણ અને પાંખવાળા તીરો વડે યુદ્ધમાં કરી નાખ્યા.
તે હતા ન્યપતન્રાજન્વજ્રભગ્ના ઇવ દ્રુમાઃ । તાન્દૃષ્ટ્વા નિહતાન્વીરો રણે પુત્રાન્મહાબલાન્
એ મરેલા વીરો વીજળીથી તૂટી પડેલા વૃક્ષો જેવી જમીન પર ઢળી પડ્યા, રાજા. યુદ્ધમાં પોતાના મહાબળવાન પુત્રોને મારેલા જોઈ, એ વીર—
વાર્ષ્ણેયો વિનદરાજન્ભૂરિશ્રવસમભ્યયાત્। રથં રથેન સમરે પીડયિત્વા મહાબલૌ
વૃષ્ણિવંશી વીર ગર્જના કરતા ભૂરિશ્રવસ સામે પોતાનો રથ દબાવીને યુદ્ધમાં આગળ વધ્યો, બંને મહાબળવાન હતા.
તાવન્યોન્યં હિ સમરે નિહત્ય રથવાજિનઃ । વિરથાવભિવલ્ગન્તૌ સમેયાતાં મહારથૌ
એ બંને મહાન રથીઓએ, યુદ્ધમાં એકબીજાના રથના ઘોડા મારી નાખ્યા પછી, રથમાંથી ઊતરીને સામસામે આવીને યુદ્ધ માટે તત્પર થયા.
પ્રગૃહીતમહાખઙ્ગૌ તૌ ચર્મવરધારિણૌ । શુશુભાતે નરવ્યાઘ્રૌ યુદ્ધાય સમવસ્થિતૌ
મોટા ખડગ અને ઢાલ ધારણ કરીને, એ મનુષ્યસિંહો યુદ્ધ માટે ઊભા રહ્યા ત્યારે ખૂબ જ તેજસ્વી લાગતા હતા.
અસહ્યમસિયુદ્ધાય ભૂરિશ્રવસમાહવે। મત્વા વૃકોદરસ્તૂર્ણમભિપ્લુત્ય મહારથઃ
ભૂરિશ્રવસને એ અસહ્ય ખડગયુદ્ધમાં જોઈ, વૃકોદર મહાન રથીએ સહન ન થઈને તરત જ આગળ કૂદી પડ્યો.
તતઃ સાત્યકિમભ્યેત્ય નિસ્ત્રિંશવરધારિણમ્ । ભીમસેનસ્ત્વરન્રાજન્રથમારોપયત્તદા
પછી ભીમસેને, રાજા, ઉત્તમ ખડગ ધરાવતાં સાત્યકિ પાસે ઝડપથી જઈને તેને પોતાના રથ પર બેસાડ્યો.
તવાપિ તનયો રાજન્ભૂરિશ્રવસમાહવે। આરોપયદ્રથં તૂર્ણં પશ્યતાં સર્વધન્વિનામ્
અને, રાજા, તમારા પુત્રએ પણ, બધા ધનુર્ધારો જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, એ ભયાનક યુદ્ધમાં ભૂરિશ્રવસને ઝડપથી પોતાના રથ પર બેસાડ્યો.
તસ્મિસ્તથા વર્તમાને રણે ભીષ્મં મહારથમ્। અયોધયન્ત સંરબ્ધાઃ પાણ્ડવા ભરતર્ષભ
એ રીતે યુદ્ધમાં આ બધું ચાલી રહ્યું હતું ત્યારે, હે ભારતશ્રેષ્ઠ, પાંડવો ગુસ્સાથી મહાન રથિ ભીષ્મ સામે લડતા હતા.
લોહિતાયતિ ચાદિત્યે ત્વરમાણો ધનઞ્જયઃ । પઞ્ચવિંશતિસાહસ્રાન્નિજઘાન મહારથાન્
જ્યારે સૂર્ય લાલ પડતો હતો, ત્યારે ધનંજયે ઉત્સાહપૂર્વક પঁચવીસ હજાર મહાન રથીઓને પરાસ્ત કર્યા.
તે હિ દુર્યોધનાદિષ્ટાસ્તદા પાર્થનિબર્હણે । સંપ્રાપ્યૈવ ગતા નાશં શલભા ઇવ પાવકમ્
એ વીરોએ, દુર્યોધનના આદેશથી પાર્થને રોકવા આવ્યા, પણ જેમ જ પોહચ્યા તેમ જ જ્વાળામાં પડેલા પતંગિયાં જેવી નાશ પામ્યા.
તતો મત્સ્યાઃ કેકયાશ્ચ ધનુર્વેદવિશારદાઃ । પરિવવ્રુસ્તદા પાર્થં સહપુત્રં મહારથમ્
પછી મચ્છ અને કૈકય, ધનુર્વિદ્યા જાણનારા, મહારથી પાર્થે અને તેના પુત્રને ચારેય બાજુથી ઘેરી લીધા.
એવસ્મિન્નેવ કાલે તુ સૂર્યેઽસ્તમુપગચ્છતિ। સર્વેષાં ચૈવ સૈન્યાનાં પ્રમોહઃ સમજાયત
એ જ સમયે, જ્યારે સૂર્ય અસ્ત જતો હતો, બધી સેનાઓમાં ભારે ગભરાટ ફેલાયો.
અવહારં તતશ્ચક્રે પિતા દેવવ્રતસ્તવ । સંધ્યાકાલે મહારાજ સૈન્યાનાં શ્રાન્તવાહનઃ
પછી, રાજા, તારા પિતા દેવવ્રતે સંધ્યાનો સમય જોઈને, થાકેલી સેનાઓને પાછી ખેંચવાનો આદેશ આપ્યો.
પાણ્ડવાનાં કુરૂણાં ચ પરસ્પરસમાગમે। તે સેને ભૃશસંવિગ્ને યયતુઃ સ્વં નિવેશનમ્
પાંડવો અને કૌરવોની સેનાઓ સામસામે આવી, ત્યારે બંને પક્ષોની સેનાઓ ખૂબ જ ગભરાઈને પોતાના-પોતાના છાવણીઓમાં પાછી ફરી.
તતઃ સ્વશિબિરં ગત્વા ન્યવિશંસ્તત્ર ભારત। પાણ્ડવાઃ સૃઞ્જયૈઃ સાર્ધં કુરવશ્ચ યથાવિધિઃ
પછી પાંડવો શ્રીંજયો સાથે અને કૌરવો પણ પોતાના રીત પ્રમાણે, પોતાના છાવણીઓમાં જઈને ત્યાં આરામથી બેઠા.
વિહૃત્ય તુ તતો રાજન્સહિતાઃ કુરુપાણ્ડવાઃ । વ્યતીતાયાં તુ શર્વર્યાં પુનર્યુદ્ધાય નિર્યયુઃ
પછી, રાજા, કુરુ અને પાંડવો સૌએ આરામ કર્યા પછી, રાત વીતી ગયા પછી ફરી યુદ્ધ માટે મેદાનમાં ઉતર્યા.
તતઃ શબ્દો મહાનાસીત્તવ તેષાં ચ ભારત । યુજ્યતાં રથમુખ્યાનાં કલ્પ્યતાં ચૈવ દન્તિનામ્
પછી, ભારત, તારી અને તેમની બન્ને તરફથી મોટો અવાજ ઊઠ્યો, કારણ કે મુખ્ય રથોને જોડવામાં આવ્યા અને હાથીઓ તૈયાર કરવામાં આવ્યા.
સંનહ્યતાં પદાતીનાં હયાનાં ચૈવ ભારત। શઙ્ખદુન્દુભિનાદશ્ચ તુમુલઃ સર્વતોઽભવત્
પદાતી અને ઘોડાઓ પણ તૈયાર કરવામાં આવ્યા, અને ચારે બાજુ શંખ અને ઢોલનો ગર્જનારો અવાજ સંભળાયો.
તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા ધૃષ્ટદ્યુમ્નમભાષત। વ્યૂહં વ્યૂહસ્વ પાઞ્ચાલ મકરં શત્રુનાશનમ્
પછી રાજા યુધિષ્ઠિરે ધૃષ્ટદ્યુમ્નને કહ્યું: 'પાંચાલ, દુશ્મનોનો નાશ કરનાર મકર વ્યૂહ ગોઠવો.'
એવમુક્તસ્તુ પાર્થેન ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહારથઃ। વ્યાદિદેશ યથાન્યાયં રથિનો રથિનાં વરઃ
પાર્થના આ રીતે કહેતાં, મહારથી ધૃષ્ટદ્યુમ્ને નિયમ પ્રમાણે રથીઓને સ્થાન આપ્યા.
શિરોઽભૂદ્દ્રુપદસ્તસ્ય પાણ્ડવશ્ચ ધનઞ્જયઃ। ચક્ષુષી સહદેવશ્ચ નકુલશ્ચ મહારથઃ
આ વ્યૂહનું મથું દ્રુપદ અને પાંડવ ધનંજય હતા; અને આંખ તરીકે સહદેવ અને મહારથી નકુલ હતા.
તુણ્ડમાસીન્મહારાજ ભીમસેનો મહાબલઃ । સૌભદ્રો દ્રૌપદેયાશ્ચ રાક્ષસશ્ચ ઘટોત્કચઃ
મહારાજ, મહાબલી ભીમસેન વ્યૂહનું નાક બન્યો; સુભદ્રાનો પુત્ર, દ્રૌપદીપુત્રો અને રાક્ષસ ઘટોત્કચ પણ ત્યાં હતા.
સાત્યકિર્ધર્મરાજશ્ચ વ્યૂહગ્રીવાં સમાસ્થિતાઃ । પૃષ્ઠમાસીન્મહારાજ વિરાટો વાહિનીપતિઃ ।। ૃષ્ટદ્યુમ્નો મહારાજ મહત્યા સેનયા વૃતઃ । કેકયા ભ્રાતરઃ પઞ્ચ વામપાર્શ્વં સમાશ્રિતાઃ
સાત્યકી અને ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર વ્યૂહની ગળામાં હતા; પાછળ વહીનીપતિ વિરાટ હતા. મહારાજ, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન મોટી સેના સાથે અને કૈકયના પાંચ ભાઈઓ ડાબી બાજુએ હતા.
ધૃષ્ટકેતુર્નરવ્યાઘ્રશ્ચેકિતાનશ્ચ વીર્યવાન્। દક્ષિણં પક્ષમાશ્રિત્ય સ્થિતૌ વ્યૂહસ્ય રક્ષણે
ધૃષ્ટકેતુ અને પરાક્રમી ચેકિતાન વ્યૂહની જમણી બાજુએ ઊભા રહીને રક્ષણ કરતા હતા.
પાદયોસ્તુ મહારાજ સ્થિતઃ શ્રીમાન્મહારથઃ। કુન્તિભોજઃ શતાનીકો મહત્યા સેનયા વૃતઃ
મહારાજ, વ્યૂહના પગ પાસે મહારથી કુંતિભોજ અને શતાનિક મોટી સેના સાથે ઊભા હતા.
શિખણ્ડી તુ મહેષ્વાસઃ સોમકૈઃ સંવૃતો બલી । ઇરાવાંશ્ચ તતઃ પુચ્છે મકરસ્ય વ્યવસ્થિતૌ
મહેશ્વાસ શિખંડી સોમકાઓથી ઘેરાયેલા હતા અને ઇરાવાન પણ મકર વ્યૂહની પૂંછડી પાસે ઊભા હતા.
એવમેતં મહાવ્યૂહં વ્યૂહ્ય ભારત પાણ્ડવાઃ । સૂર્યોદયે મહારાજ પુનર્યુદ્ધાય દંશિતાઃક
આ રીતે, ભારત, પાંડવોએ મહા વ્યૂહ ગોઠવીને, સૂર્યોદયે ફરી યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈ ઊભા રહ્યા.
કૌરવાનભ્યયુસ્તૂર્ણં હસ્ત્યશ્વરથપત્તિભિઃ । સમુચ્છ્રિતૈર્ધ્વજૈશ્છત્રૈઃ શસ્ત્રૈશ્ચ વિમલૈઃ શિતૈઃ
કૌરવો હાથી, ઘોડા, રથ અને પદાતી સાથે, ઊંચા ધ્વજ, છત્ર અને તેજસ્વી, તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો લઈને ઝડપથી આગળ વધ્યા.