નિરભ્રે વિદ્યુતસ્તીવ્રા દિશશ્ચ રજસા વૃતાઃ । પ્રાદુરાસન્મહોત્કાશ્ચ સનિર્ઘાતા વિશાંપતે
આકાશમાં વાદળ વિના જ તેજસ્વી વીજળી ચમકી, દિશાઓ ધૂળથી ઢંકાઈ ગઈ, અને ભયાનક ગર્જના સાથે ભયાનક અપશકુન દેખાયા, હે રાજાધિરાજ.
પ્રાદુર્ભૂતો મહાવાતઃ પાંસુવર્ષં પપાત ચ । નભસ્યન્તર્દધે સૂર્યઃ સૈન્યેન સજસા વૃતઃ
મોટો પવન ઉઠ્યો અને ધૂળની વરસાદ પડવા લાગી; સૂર્ય આકાશમાં સેનાની ધૂળથી છુપાઈ ગયો.
પ્રમોહઃ સર્વસત્વાનામતીવ સમપદ્યત। રજસા ચાભિભૂતાનામસ્ત્રજાલૈશ્ચ તુદ્યતામ્
બધા જીવોમાં ભારે ગભરાટ છવાઈ ગયો, ધૂળથી ઢંકાઈને અને શસ્ત્રવર્ષાથી ઘાયલ થઈને.
વીરબાહુવિસૃષ્ટાનાં સર્વાવરણભેદિનામ્ । સંઘાતઃ શરજાલાનાં તુમુલઃ સમપદ્યત
વીરબાહુઓ દ્વારા છોડાયેલા અને દરેક રક્ષણને ભેદી શકતા તીરોના ઝંડે ઘમાસાન ગુંજારૂપ થયો.
પ્રકાશં ચક્રુરાકાશમુદ્યતાનિ ભુજોત્તમૈઃ । નક્ષત્રવિમલાભાનિ શસ્ત્રાણિ ભરતર્ષભ
મજબૂત ભુજાઓએ ઉંચકેલા, નિર્મળ તારાઓ જેવી ચમકતા શસ્ત્રોએ આકાશને તેજસ્વી બનાવી દીધું, હે ભરતવંશી.
આર્ષભાણિ વિચિત્રાણિ રુક્મજાલાવૃતાનિ ચ । સંપેતુર્દિક્ષુ સર્વાસુ ચર્માણિ ભરતર્ષભ
સુંદર, વાઘમોરના ચિહ્નવાળા અને સોનાની જાળીથી શોભાતા ઢાલો ચારે દિશામાં ઉડી રહી હતી, હે ભરતવંશી.
સૂર્યવર્ણૈશ્ચ નિસ્ત્રિંશૈઃ પાત્યમાનાનિ સર્વશઃ । દિક્ષુ સર્વાસ્વદૃશ્યન્ત શરીરાણિ શિરાંસિ ચ
સૂર્ય જેવી તેજસ્વી તલવારોથી સર્વત્ર કાપાયેલા શરીરો અને માથાં ચારે બાજુ પડેલા દેખાતા હતાં.
ભગ્નચક્રાક્ષનીડાશ્ચ નિપાતિતમહાધ્વજાઃ । હતાશ્વાઃ પૃથિવીં જગ્મુસ્તત્રતત્ર મહારથાઃ
તૂટેલા ચકરા અને ધુરા, પડેલા મોટા ધ્વજ અને મરેલા ઘોડાઓ સાથે મહારથીઓ જમીન પર અહીં-ત્યાં વિખેરાયેલા હતાં.
પરિપેતુર્હયાશ્ચાત્ર કેચિચ્છસ્ત્રકૃતવ્રણાઃ । રથાન્વિપરિકર્ષન્તો હતેષુ રથયોધિષુ
અહીં-ત્યાં કેટલાક ઘોડાઓ શસ્ત્રોથી ઘાયલ થઈ, રથયોધાઓના મરી જવાથી, રથોને ખેંચતા ફરતા હતાં.
શરાહતા ભિન્નદેહા બદ્ધયોક્રા હયોત્તમાઃ । યુગાનિ પર્યકર્ષન્ત તત્રતત્ર સ્મ ભારત
તીરોથી ઘાયલ, તૂટેલા શરીરવાળા અને જૂઆ બાંધેલા ઉત્તમ ઘોડાઓ અહીં-ત્યાં જૂઆ ખેંચતા દેખાતા હતાં, હે ભારત.
અદૃશ્યન્ત સસૂતાશ્ચ સાશ્વાઃ સરથયોધિનઃ । એકેન બલિના રાજન્વારણેન વિમર્દિતાઃ
એક જ શક્તિશાળી હાથીએ રથચાલકો, ઘોડાઓ અને રથયોધાઓને પીસી નાખ્યા હતાં, હે રાજા.
ગન્ધહસ્તિમદસ્રાવમાઘ્રાય બહવો રણે। સન્નિપાતે બલૌઘાનાં ગજૈર્મમૃદિરે ગજાઃ
યુદ્ધમાં ઘણા હાથીઓએ બીજા હાથીઓની મદની સુગંધ મેળવી, સેના વચ્ચે જોરદાર લડાઈ કરી.
સતોમરૈર્મહામાત્રૈર્નિપતદ્ભિર્ગતાસુભિઃ । બભૂવાયોધનં છન્નં નારાચાભિહતૈર્ગજૈઃ
ભાલા અને મહામાત્રો જીવ ગુમાવી પડતા, તીક્ષ્ણ તીરો વાગેલા હાથીઓથી યુદ્ધભૂમિ ઢંકાઈ ગઈ હતી.
સન્નિપાતે બલૌઘાનાં પ્રેષિતૈર્વરવારણૈઃ । નિપેતુર્યુધિ સંભગ્નાઃ સયોધાઃ સધ્વજા ગજાઃ
સેના વચ્ચે મોકલાયેલા ઉત્તમ હાથીઓ યુદ્ધમાં તૂટી પડ્યા, પોતાના યોધા અને ધ્વજ સાથે જમીન પર પડી ગયા.
નાગરાજોપમૈર્હસ્તૈર્નાગૈરાક્ષિપ્ય સંયુગે । વ્યદૃશ્યન્ત મહારાજ સંભગ્ના રથકૂબરાઃ
રાજા જેવા હાથીઓના સુંડથી યુદ્ધમાં રથના મકાનો તૂટી પડેલા દેખાતા હતાં, હે મહારાજા.
વિશીર્ણરથસઙ્ઘાશ્ચ કેશેષ્વાક્ષિપ્ય દન્તિભિઃ । દ્રુમશાખા ઇવાવિધ્ય નિષ્પિષ્ટા રથિનો રણે
હાથીઓએ વાળ પકડી રથયોધાઓને ફેંકી, વૃક્ષની ડાળીઓ જેવી તોડી અને પીસી નાખી, રથોના જૂથો વિખેરાઈ ગયા.
રથેષુ ચ રથાન્યુદ્ધે સંસક્તાન્વરવારણાઃ । વિકર્ષન્તો દિશઃ સર્વાઃ સંપેતુઃ સર્વશબ્દગાઃ
યુદ્ધમાં ઉત્તમ હાથીઓ રથોને એકબીજામાં ફસાઈને ચારે બાજુ ખેંચતા, ભયાનક અવાજ કરતા હતાં.
તેષાં તથા કર્ષતાં તુ ગજાનાં રૂપમાબભૌ । સરઃસુ નલિનીજાલં વિષક્તમિવ કર્ષતામ્
હાથીઓ જ્યારે રથોને ખેંચતા, ત્યારે તેમનું રૂપ એવુ લાગતું કે જેમ જળાશયમાંથી કમળોની ઝાંખી ખેંચાય.
એવં સંછાદિતં તત્ર બભૂવાયોધનં મહત્। સાદિભિશ્ચ પદાતૈશ્ચ સધ્વજૈશ્ચ મહારથૈઃ
એ રીતે ત્યાં મહાન યુદ્ધભૂમિ પગપાળા સૈનિકો, ધ્વજવાળા અને મહારથીઓથી ઢંકાઈ ગઈ હતી.
શિખણ્ડી સહ મત્સ્યેન વિરાટેન વિશાંપતે। ભીષ્મમાશુ મહેષ્વાસમાસસાદ સુદુર્જયમ્
શિખંડી અને મત્સ્યરાજ વિરાટે સાથે મળીને, મહાન ધનુર્ધર અને દુર્જય ભીષ્મ પાસે ઝડપથી પહોંચ્યા.
દ્રોણં કૃપં વિકર્ણં ચ મહેષ્વાસં મહાબલમ્ । રાજ્ઞશ્ચાન્યાન્રણે શૂરાન્બહૂનાર્ચ્છદ્ધનંજયઃ
ધનંજયે યુદ્ધમાં દ્રોણ, કૃપ, વિકર્ણ જેવા મહાન ધનુર્ધરો અને અનેક શૂરવીર રાજાઓને પડકાર્યા.
સૈન્ધવં ચ મહેષ્વાસં સામાત્યં સહ બન્ધુભિઃ । પ્રાચ્યાંશ્ચ દાક્ષિણાત્યાંશ્ચ ભૂમિપાન્ભૂમિપર્ષભ
હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, ધનંજયે મહાન ધનુર્ધર સૈંધવ અને તેના મંત્રીઓ, સગાં તથા પૂર્વ અને દક્ષિણના રાજાઓને પણ સામો આપ્યો.
પુત્રં ચ તે મહેષ્વાસં દુર્યોધનમમર્ષણમ્ । દુઃસહં ચૈવ સમરે ભીમસેનોઽભ્યવર્તત
ભીમસેને તારા પુત્ર, મહાન ધનુર્ધર અને અડગ દુશ્મન દુર્યોધન તથા દુઃસહ સામે ચડાઈ કરી.
સહદેવસ્તુ શકુનિમુલૂકં ચ મહારથમ્ । પિતાપુત્રૌ મહેષ્વાસાવભ્યવર્તત દુર્જયૌ
સહદેવે મહારથી શકુની અને ઉલૂક, એ પિતા–પુત્ર, બંને દુર્જય ધનુર્ધરો સામે ચડાઈ કરી.
યુધિષ્ઠિરો મહારાજ ગજાનીકં મહારથઃ । સમવર્તત સંગ્રામે પુત્રેણ નિકૃતસ્તવ
મહારાજ યુધિષ્ઠિર એ મહારથી, યુદ્ધમાં તમારા પુત્ર નિકૃત સાથે, જે હાથી દળના નેતા હતા, સામનો કર્યો.
માદ્રીપુત્રસ્તુ નકુલઃ શૂરસંક્રન્દનો યુધિ । ત્રિગર્તાનાં બલૈઃ સાર્ધં સમસઞ્જત પાણ્ડવઃ
માદ્રીપુત્ર નકુલ એ પાંડવ, યુદ્ધમાં ગર્જના કરતા વીર, ત્રિગર્તોની સેના સામે ડટીને લડ્યા.
અભ્યવર્તન્ત સંક્રુદ્ધાઃ સમરે સાલ્વકેકયાન્। સાત્યકિશ્ચેકિતાનશ્ચ સૌભદ્રશ્ચ મહારથઃ
સાત્યકી, ચેકિતાન અને મહારથી અભિમન્યુ, ક્રોધથી ભરેલા, યુદ્ધમાં સાલ્વ અને કૈકયોની સામે આગળ વધ્યા.
ધૃષ્ટકેતુશ્ચ સમરે રાક્ષસશ્ચ ઘટોત્કચઃ । નાકુલિશ્ચ શતાનીકઃ સમરે રથપુઙ્ગવઃ । પુત્રાણાં તે રથાનીકં પ્રત્યુદ્યાતાઃ સુદુર્જયાઃ
ધૃષ્ટકેતુ અને રાક્ષસ ઘટોત્કચ, તથા નકુલપુત્ર શતાનિક, જે મહાન રથીઓ હતા અને જીતવા અઘરા હતા, યુદ્ધમાં તમારા પુત્રોની રથદળ સામે ચઢી આવ્યા.
સેનાપતિરમેયાત્મા ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહાબલઃ । દ્રોણેન સમરે રાજન્સમિયાયોગ્રકર્મણા
સેનાપતિ, અપરમેય આત્માવાળા અને મહાબળવાન ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, રાજા, યુદ્ધમાં ભયાનક કાર્ય માટે દ્રોણની સામે આવ્યા.
એવમેતે મહેષ્વાસાસ્તાવકાઃ પાણ્ડવૈઃ સહ । સમેત્ય સમરે શૂરાઃ સંપ્રાહારં પ્રચક્રિરે
આ રીતે, તમારા અને પાંડવોના મહાન ધનુર્ધરો, યુદ્ધના મેદાનમાં ભેગા થઈ, ભયાનક સંઘર્ષમાં જોડાયા.