મુષ્ટિભિર્જાનુભિશ્ચૈવ તલૈશ્ચૈવ વિશાંપતે । અન્યોન્યં જઘ્રિરે વીરાસ્તાવકાઃ પાણ્ડવૈઃ સહ
હે રાજાઓના રાજા, તમારા વીરોએ અને પાંડવપુત્રોએ એકબીજાને મુઠીઓથી, ઘૂંટણોથી અને હથેળીઓથી જોરદાર માર માર્યો.
પતિતૈઃ પાત્યમાનૈશ્ચ વિચેષ્ટદ્ભિશ્ચ ભૂતલે। ઘોરમાયોધનં જજ્ઞે તત્રતત્ર જનેશ્વર
જે યોદ્ધાઓ જમીન પર પડી ગયા હતા, પડી રહ્યા હતા અને પીડાઈ રહ્યા હતા, એમના કારણે અહીં-અહીં ભયાનક યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું, હે જનાધિપતિ.
વિરથા રથિનશ્ચાત્ર નિસ્ત્રિંશવરધારિણઃક । અન્યોન્યમભિધાવન્તઃ પરસ્પરવધૈષિણઃ
રથ ગુમાવેલા રથીઓ અને તલવાર-ઢાલ ધરાવતા યોદ્ધાઓ એકબીજાને મારવા દોડ્યા.
તતો દુર્યોધનો રાજા કલિઙ્ગૈર્બહુભિર્વૃતઃ। પુરસ્કૃત્ય રણે ભીષ્મં પાણ્ડવાનભ્યવર્તત
પછી રાજા દુર્યોધન અનેક કલિંગ યોદ્ધાઓથી ઘેરાઈને, ભીષ્મને આગળ રાખીને યુદ્ધમાં પાંડવો સામે આગળ વધ્યો.
તથૈવ પાણ્ડવાઃ સર્વે પરિવાર્ય વૃકોદરમ્। ભીષ્મમભ્યદ્રવન્ક્રુદ્ધાસ્તતો યુદ્ધમવર્તત
એ જ રીતે બધા પાંડવો ભીમને ઘેરીને, ગુસ્સેથી ભીષ્મ પર તૂટ્યા અને પછી યુદ્ધ શરૂ થયું.
દૃષ્ટ્વા ભીષ્મેણ સંસક્તાન્ભ્રાતૄનન્યાંશ્ચ પાર્થિવાન્ । સમભ્યધાવદ્ગાંઙ્ગેયમુદ્યતાસ્ત્રો ધનઞ્જયઃ
ભીષ્મ સાથે પોતાના ભાઈઓ અને બીજા રાજાઓ લડતા જોઈને, ધનંજયે શસ્ત્ર ઉઠાવીને ગાંગેય ભીષ્મ સામે દોડી ગયો.
પાઞ્ચજન્યસ્ય નિર્ઘોષં ધનુષો ગાણ્ડિવસ્ય ચ। ધ્વજં ચ દૃષ્ટ્વા પાર્થસ્ય સર્વાન્નો ભયમાવિશત્
પાંચજન્યનું ઘોંઘાટ, ગાંડીવનું તાણ અને અર્જુનનું ધ્વજ જોઈને સૌના હૃદયમાં ભય છવાઈ ગયો.
સિંહલાઙ્ગૂલમાકાશે જ્વલન્તમિવ પર્વતમ્। અસઞ્જમાનં વૃક્ષેષુ ધૂમકેતુમિવોત્થિતમ્
અમે જોયું કે એનું ધ્વજ સિંહની પૂંછવાળું, આકાશમાં જ્યોત્સ્ના જેવું તેજસ્વી, વૃક્ષોમાં લહેરાતું અને ધૂમ્રપુછ્રા તારા જેવું ઉગતું હતું.
બહુવર્ણં વિચિત્રં ચ દિવ્યં વાનરલક્ષણમ્ । અપશ્યામ મહારાજ ધ્વજં ગાણ્ડીવધન્વનઃ
હે મહારાજ, અમે ગાંડીવધારી અર્જુનનું ધ્વજ જોયું—રંગબેરંગી, અદ્ભુત, દિવ્ય અને વાનરનું ચિહ્ન ધરાવતું.
સુવર્ણપૃષ્ઠં ગાણ્ડીવં રણે દ્રક્ષ્યામિ ભારત। વિદ્યુતં મેઘમધ્યસ્થાં ભ્રાજમાનામિવામ્બરે । દદૃશુર્ગાણ્ડિવં યોધા રુક્મપૃષ્ઠં મહામૃધે
યોદ્ધાઓએ ગાંડીવનું સુવર્ણપીઠવાળું ધનુષ્ય યુદ્ધમાં મેઘ વચ્ચે વીજળી જેવું આભમાં ચમકતું જોયું.
આશુશ્રુમ ભૃશં ચાસ્ય શક્રસ્યેવાભિગર્જતઃ। સુઘોરં તલયોઃ શબ્દં નિઘ્નતસ્તવ વાહિનીમ્
અમે એના હાથે પડતા ભયાનક અવાજો સાંભળ્યા, જે ઈન્દ્રના ગર્જન જેવો લાગતો હતો, જ્યારે એ તમારી સેના પર પ્રહાર કરતો હતો.
ચણ્ડવાતો યથા મેઘઃ સવિદ્યુત્સ્તનયિત્નુમાન્ । દિશઃ સંપ્લાવયન્સર્વાઃ શરવર્ષૈઃ સમન્તતઃ
જેમ તોફાની પવન વીજળી અને ગર્જનવાળાં મેઘને બધે વહેંચે છે, એમ એ ચારેય દિશામાં તીરોની વરસાત વરસાવતો હતો.
સમભ્યધાવદ્ગાઙ્ગેયં ભૈરવાસ્ત્રો ધનઞ્જયઃ । દિશં પ્રાચીં પ્રતીચીં ચ ન જાનીમોઽસ્ત્રમોહિતાઃ
ધનંજયે ભયાનક શસ્ત્રો લઈને ગાંગેય ભીષ્મ પર આક્રમણ કર્યું; એના શસ્ત્રોથી અમે એટલા ગભરાઈ ગયા કે પૂર્વ અને પશ્ચિમ પણ ઓળખી શક્યા નહીં.
કાન્દિગ્ભૂતા શ્રાન્તપત્રા હતાશ્વા હતચેતસઃ। અન્યોન્યમભિસંશ્લિષ્ય યોધાસ્તે ભરતર્ષભ
તણાવથી થાકેલા, તીરો તૂટી ગયેલા, ઘોડા મરી ગયેલા અને મનથી હારેલા એ યોદ્ધાઓ એકબીજાને ચીંટી પડ્યા, હે ભરતવંશી.
ભીષ્મમેવાભ્યલીયન્ત સહ સર્વૈસ્તવાત્મજૈઃ । તેષામાર્તાયનમભૂદ્ભીષ્મઃ શાન્તનવો રણે
એ બધા અને તમારા પુત્રો ભીષ્મ પાસે આશરો લેવા ગયા; યુદ્ધમાં શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ એમનો રક્ષક બન્યો.
સમુત્પતન્તિ વિત્રસ્તા રથેભ્યો રથિનસ્તથા । સાદિનશ્ચાશ્વપૃષ્ઠેભ્યો ભૂમૌ ચાપિ પદાતયઃ
ભયથી રથીઓ રથમાંથી, ઘોડેસવાર ઘોડા પરથી અને પગદળીઓ જમીન પર કૂદી પડ્યા.
શ્રુત્વા ગાણ્ડીવનિર્ઘોષં વિસ્ફૂર્જિતમિવાશનેઃ । સર્વસૈન્યાનિ ભીતાનિ વ્યવાલીયન્ત ભારત
ગાંડીવના ગજ્જન જેવો અવાજ વીજળીના કડાકા જેવો લાગ્યો, અને એ સાંભળીને બધાં સૈનિકો ભયભીત થઈ વિખેરાઈ ગયા, હે ભરત.
અથ કામ્ભોજૈજરશ્વૈર્મહદ્ભિઃ શીઘ્રગામિભિઃ । ગોપાનાં બહુસાહસ્ત્રૈર્બાલૈર્ગાપાયનૈર્વૃતઃ
પછી અનેક હજાર યુવાન ગોપ ગ્વાલાઓથી ઘેરાયેલા, કમ્બોજના ઝડપી અને મજબૂત ઘોડાઓ પર સવાર થઈ આવ્યા.
મદ્રસૌવીરગાન્ધારૈસ્ત્રૈગર્તૈશ્ચ વિશાંપતે । સર્વકાલિઙ્ગમુખ્યૈશ્ચ કલિઙ્ગાધિપતિર્વૃતઃ
કળીંગના રાજા પોતાના આસપાસ બધા શ્રેષ્ઠ કળીંગ યુદ્ધવીરો સાથે, તેમજ મદ્ર, સૌવીર, ગાંધાર અને ત્રિગર્તના વીરોથી ઘેરાયેલા હતા, હે રાજાધિરાજ.
નાનાનરગણૌઘૈશ્ચ દુઃશાસનપુરઃસરઃ । જયદ્રથશ્ચ નૃપતિઃ સહિતઃ સર્વરાજભિઃ
દુઃશાસનના નેતૃત્વમાં વિવિધ જાતિના સૈનિકોના સમૂહો સાથે, રાજા જયદ્રથ બધા રાજાઓ સાથે જોડાયા.
હયારોહવરાશ્ચૈવ તવ પુત્રેણ ચોદિતાઃ । ચતુર્દશસહસ્રાણિ સૌબલં પર્યવારયન્
તમારા પુત્ર દ્વારા પ્રેરિત ચોધ હજાર શ્રેષ્ઠ ઘોડેસવારોએ શકુનિને ઘેરી લીધો, હે રાજા.
તતસ્તે સહિતાઃ સર્વે વિભક્તરથવાહનાઃ । અર્જુનં સમરે જઘ્નુસ્તાવકા ભરતર્ષભ
પછી બધા મળીને, અલગ-અલગ રથ અને વાહનો સાથે, તમારા પક્ષના વીરોએ યુદ્ધમાં અર્જુન પર આક્રમણ કર્યું, હે ભરતવંશી.
ચેદિકાશિપદાતૈશ્ચ રથૈઃ પાઞ્ચાલસૃઞ્જયૈઃ । પાણ્ડવાઃ સહિતાઃ સર્વે ધૃષ્ટદ્યુમ્નપુરોગમાઃ। તાવકાન્સમરે જઘ્નુર્ધર્મપુત્રેણ ચોદિતાઃ
પાંડવો, ચેદિ, કાશી, પગપાળા સૈનિકો, રથો, પંચાલ અને શ્રુંજયો સાથે, અને ધૃષ્ટદ્યુમ્નના નેતૃત્વમાં તથા ધર્મપુત્ર દ્વારા પ્રેરિત થઈ, યુદ્ધમાં તમારા પક્ષ પર તૂટી પડ્યા.
રથિભિર્વારણૈરશ્વૈઃ પાદાતૈશ્ચ સમીરિતમ્ । ઘોરમાયોધનં ચક્રે મહાભ્રસદૃશં રજઃ
રથ, હાથી, ઘોડા અને પગપાળા સૈનિકો સાથે ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું, અને ધૂળના ગાઢ વાદળ જેવા દૃશ્ય સર્જાયું, હે રાજાધિરાજ.
તોમરપ્રાસનારાચગજાશ્વરથયોધિનામ્ । બલેન મહતા ભીષ્મઃ સમસઞ્જત્કિરીટિના
ભીષ્મે ભાલા, ભાલ, તીરો અને હાથી, ઘોડા તથા રથ પર લડતા યુદ્ધવીરોની વિશાળ સેના સાથે મુગટધારી સામે મુકાબલો કર્યો.
આવન્ત્યઃ કાશિરાજેન ભીમસેનેન સૈન્ધવઃ । અજાતશત્રુર્મદ્રાણામૃષભેણ યશશ્વિના
અવંતિના રાજાએ કાશીના રાજા સામે મુકાબલો કર્યો, ભીમસેને સિંધુના રાજાને ટક્કર આપી, અને અજાતશત્રુએ પ્રસિદ્ધ મદ્રના મુખ્યને સામનો કર્યો.
સહપુત્રઃ સહામાત્યઃ શલ્યેન સમસઞ્જત। વિકર્ણઃ સહદેવેન ચિત્રસેનઃ શિખણ્ડિના
પુત્ર અને મંત્રીઓ સાથે શલ્યે સહદેવ અને વિકર્ણનો સામનો કર્યો, જ્યારે ચિત્રસેને શિખંડીને ટક્કર આપી.
મત્સ્યા દુર્યોધનં જગ્મુઃ શંકુનિં ન વિશાંપતે। દ્રુપદશ્ચેકિતાનશ્ચ સાત્યકિશ્ચક મહારથઃ
મત્સ્યોએ દુર્યોધન અને શકુનિ સામે આગળ વધ્યા, હે રાજાધિરાજ, જ્યારે દ્રુપદ, ચેકિતાન અને મહારથી સાત્યકી યુદ્ધમાં જોડાયા.
દ્રોણેન સમસઞ્જન્ત સપુત્રેણ મહાત્મના । કૃપશ્ચ કૃતવર્મા ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નમભિદ્રુતૌ
દ્રોણે પોતાના પરાક્રમી પુત્ર સાથે, તેમજ કૃપ અને કૃતવર્માએ ધૃષ્ટદ્યુમ્ન પર આક્રમણ કર્યું.
એવં પ્રવ્રજિતાશ્વાનિ ભ્રાન્તનાગરથાનિ ચ। સૈન્યાનિ સમસઞ્જન્ત પ્રયુદ્ધાનિ સમન્તતઃ
આ રીતે, ઉગ્ર દોડતા ઘોડા અને ભટકતા રથો સાથે, બંને પક્ષોની સેનાઓ ચારે બાજુ યુદ્ધમાં જોડાઈ ગઈ.