યુયુત્સવસ્તે વિક્રાન્તા વિજયાય મહાબલાઃક । અન્યોન્યમભિગર્જન્તો ગોષ્ઠિષ્વિવ મહર્ષભાઃ
તે મહાબળવાન યોદ્ધાઓ, વિજયની આશામાં, એકબીજાને જાણે ગાયોના ઝુંડમાં મહાબળવાન સાંડો ગર્જે તેમ للકારતા હતા.
શિરાસં પાત્યમાનાનાં સમરે નિશિતૈઃ શરૈઃ। અશ્યવૃષ્ટિરિવાકાશે બભૂવ ભરતર્ષભ
ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં તીક્ષ્ણ બાણોથી યોદ્ધાઓના માથા કપાતા, જાણે આકાશમાંથી પથ્થરવર્ષા થાય તેમ લાગતું હતું.
કુણ્ડલોષ્ણીષધારીણિ જાતરૂપોજ્જ્વલાનિ ચ। પતિતાનિ સ્મ દૃશ્યન્તે શિરાંસિ ભરતર્ષભ
કાનના કુંડળ અને શિર પરના પાગડા, સોનાની ઝગમગાહટથી ચમકતા, ધરતી પર પડેલા દેખાતા હતા—એ બધાં તો કપાયેલા માથાં હતાં, હે ભરતવંશી.
વિશિખોન્મથિતૈર્ગાત્રૈર્બાહુભિશ્ચ સકાર્મુકૈઃ । સહસ્તાભરણૈશ્ચાન્યૈરભવચ્છાદિતા મહી
તીક્ષ્ણ બાણોથી છિન્ન થયેલા દેહો, હાથમાં ધનુષ્ય ધરાવતાં બાહુઓ અને કાંઈક હાથોમાં કંગણ પહેરેલા—આ બધાથી ધરતી ઢંકાઈ ગઈ હતી.
કવચોપહિતૈર્ગાત્રૈર્હસ્તૈશ્ચ સમલઙ્કૃતૈઃ । મુખૈશ્ચ ચન્દ્રસંકાશૈ રક્તાન્તનયનૈઃ શુભૈઃ
કવચ પહેરેલા દેહો, સુંદર આભૂષણોથી શોભતા હાથ અને ચાંદની જેવાં ચમકતા ચહેરા, જેમના આંખોના ખૂણામાં લાલાશ છવાઈ ગઈ હતી—એ બધાંથી મેદાન ભરાઈ ગયું હતું.
ગજવાજિમનુષ્યાણાં સર્વગાત્રૈશ્ચ ભૂપતે । આસીત્સર્વા સમાસ્તીર્ણા મુહૂર્તેન વસુંધરાઃ
હે રાજા, એક પળમાં જ આખી ધરતી હાથી, ઘોડા અને મનુષ્યોના અંગોથી છવાઈ ગઈ હતી.
રજોમેઘૈશ્ચ તુમુલૈઃ શસ્ત્રવિદ્યુત્પ્રકાશિભિઃ । આયુધાનાં ચ નિર્ઘોષઃ સ્તનયિત્નુસમોઽભવત્
ઘણા ધૂળના વાદળો અને શસ્ત્રોની વીજળી જેવી ઝબકાર સાથે, હથિયારોનો ગર્જનાવાદળના ગડગડાટ જેવો લાગતો હતો.
સ સંપ્રહારસ્તુમુલઃક કટુકઃ શોણિતોદકઃ। પ્રાવર્તત કુરૂણાં ચ પાણ્ડવાનાં ચ ભારત
કુરુઓ અને પાંડવો વચ્ચે એ ભયાનક અને ભયાવહ યુદ્ધ શરૂ થયું, જેમાં લોહી વહેતું હતું, હે ભરતવંશી.
તસ્મિન્મહાભયે ઘોરે તુમુલે રોમહર્ષણે। વવૃષુઃ શરવર્ષાણિ ક્ષત્રિયા યુદ્ધદુર્મદાઃ
એ મહાભયંકર અને હૃદયકંપાવનારી ઘડીએ, યુદ્ધમાં ઉન્મત્ત થયેલા ક્ષત્રિયોએ તીક્ષ્ણ બાણોની વરસાદ વરસાવી હતી.
આક્રોશન્કુઞ્જરાસ્તત્ર શરવર્ષપ્રતાપિતાઃ । તાવકાનાં પરેષાં ચ સંયુગે ભરતર્ષભ
ત્યાં, બંને પક્ષના હાથીઓ, બાણોની વરસાદથી દાઝીને, યુદ્ધમાં ગર્જના કરતા હતા, હે ભરતવંશી.
સંરબ્ધાનાં ચ વીરાણાં ધીરાણામમિતૌજસામ્ । ધનુર્જ્યાતલશબ્દેન ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન
ક્રોધિત અને સ્થિર મનવાળા, અપરંપાર શક્તિ ધરાવતાં વીરોએ ધનુષ્યની તાણથી એવો અવાજ કર્યો કે, કશુંયે ઓળખી શકાયું નહીં.
ઉત્થિતેષુ કબન્ધેષુ સર્વતઃ શોમિતોદકે। સમરે પર્યધાવન્ત નૃપા રિપુવધોદ્યતાઃ
ચારે બાજુ લોહીથી ભીંજાયેલા કપાયેલા ધડ ઊભા થતા હતા, ત્યારે રાજાઓ પોતાના દુશ્મનોને મારવા માટે યુદ્ધભૂમિમાં દોડતા હતા.
શરશક્તિગદાભિસ્તે ખઙ્ગૈશ્ચામિતતેજસઃ । નિજઘ્નુઃ સમરેઽન્યોન્યં શૂરાઃ પરિઘબાહવઃ
તીક્ષ્ણ બાણ, ભાલા, ગદા અને તલવારથી, શક્તિશાળી બાહુવાળા વીરોએ યુદ્ધમાં એકબીજાને ઘાયલ કર્યા.
બભ્રમુઃ કુઞ્જરાશ્ચાત્ર શરૈર્વિદ્ધા નિરઙ્કુશાઃ । અશ્વાશ્ચ પર્યધાવન્ત હતારોહા દિશો દશ
અહીં, બાણોથી ઘાયલ અને અંકુશ ગુમાવેલા હાથીઓ ભટકતા હતા; અને ઘોડાઓ, જેમના સવાર મરી ગયા હતા, દસે દિશામાં દોડી રહ્યા હતા.
ઉત્પત્ય નિપતન્ત્યન્યે શરઘાતપ્રપીડિતાઃ। તાવકાનાં પરેષાં ચ યોધા ભરતસત્તમ
તમારા અને વિરોધી બંને પક્ષના કેટલાક યોદ્ધાઓ, બાણોની મારથી પીડાઈને, ક્યારેક ઊંચકાઈને ફરી જમીન પર પડતા હતા, હે શ્રેષ્ઠ ભરતવંશી.
વાહાનામુત્તમાઙ્ગાનાં કાર્મુકાણાં ચ ભારત। ગદાનાં પરિઘાણાં ચ હસ્તાનાં ચોરુભિઃ સહ
ઘોડાઓના કપાયેલા માથાં, ધનુષ્ય, ગદા, મોગરી, હાથ અને બાહુઓ સાથે, એ બધું જ દેખાતું હતું, હે ભરતવંશી.
પાદાનાં ભૂષણાનાં ચ કેયૂરાણાં ચ સઙ્ઘશઃ। રાશયસ્તત્ર દૃશ્યન્તે ભીષ્મભીમસમાગમે
પગ, આભૂષણ અને કાંડા પરના કડાની ઢગલીઓ, ભીષ્મ અને ભીમના સામનો વખતે, ત્યાં-ત્યાં જોવા મળતી હતી.
અશ્વાનાં કુઞ્જરાણાં ચ રથાનાં ચાનિવર્તિનામ્ । સઙ્ઘાતાઃ સ્મ પ્રદૃશ્યન્તે તત્રતત્ર વિશાંપતે
ઘોડા, હાથી અને પાછાં ન ફરતા રથોની ઢગલીઓ, હે જનપતિ, અહીં-ત્યાં દેખાતી હતી.
ગદાભિરસિભિઃ પ્રાસૈર્બાણૈશ્ચ નતપર્વભિઃ । જઘ્નુઃ પરસ્પર તત્ર ક્ષત્રિયાઃ કાલ આગતે
ગદા, તલવાર, ભાલા અને વાંકાં અગ્રવાળા બાણોથી, ક્ષત્રિયોએ મૃત્યુનો સમય આવી પહોંચ્યો ત્યારે એકબીજાને ઘાયલ કર્યા.
અપરે બાહુભિર્વીરા નિયુદ્ધકુશલા યુધિ। બહુધા સમસઞ્જન્ત આયસૈઃ પરિઘૈરિવ
બીજા વીર, હાથથી યુદ્ધમાં નિપુણ, યુદ્ધભૂમિમાં અનેક રીતે એકબીજા સાથે અથડાતા હતા, જાણે લોખંડની મોગરીઓથી જંગ કરી રહ્યા હોય.
મુષ્ટિભિર્જાનુભિશ્ચૈવ તલૈશ્ચૈવ વિશાંપતે । અન્યોન્યં જઘ્રિરે વીરાસ્તાવકાઃ પાણ્ડવૈઃ સહ
હે રાજાઓના રાજા, તમારા વીરોએ અને પાંડવપુત્રોએ એકબીજાને મુઠીઓથી, ઘૂંટણોથી અને હથેળીઓથી જોરદાર માર માર્યો.
પતિતૈઃ પાત્યમાનૈશ્ચ વિચેષ્ટદ્ભિશ્ચ ભૂતલે। ઘોરમાયોધનં જજ્ઞે તત્રતત્ર જનેશ્વર
જે યોદ્ધાઓ જમીન પર પડી ગયા હતા, પડી રહ્યા હતા અને પીડાઈ રહ્યા હતા, એમના કારણે અહીં-અહીં ભયાનક યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું, હે જનાધિપતિ.
વિરથા રથિનશ્ચાત્ર નિસ્ત્રિંશવરધારિણઃક । અન્યોન્યમભિધાવન્તઃ પરસ્પરવધૈષિણઃ
રથ ગુમાવેલા રથીઓ અને તલવાર-ઢાલ ધરાવતા યોદ્ધાઓ એકબીજાને મારવા દોડ્યા.
તતો દુર્યોધનો રાજા કલિઙ્ગૈર્બહુભિર્વૃતઃ। પુરસ્કૃત્ય રણે ભીષ્મં પાણ્ડવાનભ્યવર્તત
પછી રાજા દુર્યોધન અનેક કલિંગ યોદ્ધાઓથી ઘેરાઈને, ભીષ્મને આગળ રાખીને યુદ્ધમાં પાંડવો સામે આગળ વધ્યો.
તથૈવ પાણ્ડવાઃ સર્વે પરિવાર્ય વૃકોદરમ્। ભીષ્મમભ્યદ્રવન્ક્રુદ્ધાસ્તતો યુદ્ધમવર્તત
એ જ રીતે બધા પાંડવો ભીમને ઘેરીને, ગુસ્સેથી ભીષ્મ પર તૂટ્યા અને પછી યુદ્ધ શરૂ થયું.
દૃષ્ટ્વા ભીષ્મેણ સંસક્તાન્ભ્રાતૄનન્યાંશ્ચ પાર્થિવાન્ । સમભ્યધાવદ્ગાંઙ્ગેયમુદ્યતાસ્ત્રો ધનઞ્જયઃ
ભીષ્મ સાથે પોતાના ભાઈઓ અને બીજા રાજાઓ લડતા જોઈને, ધનંજયે શસ્ત્ર ઉઠાવીને ગાંગેય ભીષ્મ સામે દોડી ગયો.
પાઞ્ચજન્યસ્ય નિર્ઘોષં ધનુષો ગાણ્ડિવસ્ય ચ। ધ્વજં ચ દૃષ્ટ્વા પાર્થસ્ય સર્વાન્નો ભયમાવિશત્
પાંચજન્યનું ઘોંઘાટ, ગાંડીવનું તાણ અને અર્જુનનું ધ્વજ જોઈને સૌના હૃદયમાં ભય છવાઈ ગયો.
સિંહલાઙ્ગૂલમાકાશે જ્વલન્તમિવ પર્વતમ્। અસઞ્જમાનં વૃક્ષેષુ ધૂમકેતુમિવોત્થિતમ્
અમે જોયું કે એનું ધ્વજ સિંહની પૂંછવાળું, આકાશમાં જ્યોત્સ્ના જેવું તેજસ્વી, વૃક્ષોમાં લહેરાતું અને ધૂમ્રપુછ્રા તારા જેવું ઉગતું હતું.
બહુવર્ણં વિચિત્રં ચ દિવ્યં વાનરલક્ષણમ્ । અપશ્યામ મહારાજ ધ્વજં ગાણ્ડીવધન્વનઃ
હે મહારાજ, અમે ગાંડીવધારી અર્જુનનું ધ્વજ જોયું—રંગબેરંગી, અદ્ભુત, દિવ્ય અને વાનરનું ચિહ્ન ધરાવતું.
સુવર્ણપૃષ્ઠં ગાણ્ડીવં રણે દ્રક્ષ્યામિ ભારત। વિદ્યુતં મેઘમધ્યસ્થાં ભ્રાજમાનામિવામ્બરે । દદૃશુર્ગાણ્ડિવં યોધા રુક્મપૃષ્ઠં મહામૃધે
યોદ્ધાઓએ ગાંડીવનું સુવર્ણપીઠવાળું ધનુષ્ય યુદ્ધમાં મેઘ વચ્ચે વીજળી જેવું આભમાં ચમકતું જોયું.