દક્ષિણશ્ચાભવત્પક્ષઃ કૈકેયોઽક્ષૌહિણીપતિઃ । પૃષ્ઠતો દ્રૌપદેયાશ્ચ સૌભદ્રશ્ચાપિ વીર્યવાન્
જમણા પાંખે કૈકય દેશના રાજા, આખી એક અક્ષૌહિણીના અધિપતિ, ઊભા હતા; પાછળ દ્રૌપદીના પુત્રો અને શૂરવીર સુભદ્રાપુત્ર પણ ઊભા હતા.
પૃષ્ઠે સમભવચ્છ્રીમાન્સ્વયં રાજા યુધિષ્ઠિરઃક । ભ્રાતૃભ્યાં સહિતો વીરો યમાભ્યાં ચારુવિક્રમઃ
પાછળ તરફ સ્વયં મહાન યશસ્વી રાજા યુધિષ્ઠિર પોતાના બંને ભાઈઓ, વીર યમદ્વય સાથે, ધૈર્યપૂર્વક ઉભા હતા.
પ્રવિશ્ય તુ રણે ભીમો મકરં મુખતસ્તદા। ભીષ્મમાસાદ્ય સંગ્રામે ચ્છાદયામાસ સાયકૈઃ
પછી ભીમે યુદ્ધમાં મકર વ્યૂહના મોઢેથી પ્રવેશ કર્યો અને ભીષ્મ સામે આવીને તેને તીરોની વરસાદથી ઢાંકી દીધો.
તતો ભીષ્મો મહાસ્રાણિ પાતયામાસ ભારત। મોહયન્પાણ્ડુપુત્રાણાં વ્યૂઢં સૈન્યં મહાહવે
ત્યાં ભીષ્મે ભારે તીરોની વર્ષા વરસાવી, જેના કારણે પાંડવોની સેનાનું વ્યૂહ ગુંચવાઈ ગયું અને યુદ્ધમાં ભય પેદા થયો.
સંમુહ્યતિ તદા સૈન્યે ત્વરમાણો ધનંજયઃ । ભીષ્મં શરસહસ્રેણ વિવ્યાધ રણમૂર્ધનિ
સેનામાં ગભરાટ ફેલાયો ત્યારે ધનંજયે ઝડપથી ભીષ્મને યુદ્ધમેદાનમાં હજાર તીરો મારીને ઘાયલ કર્યો.
પ્રતિસંવાર્ય ચાસ્રાણિ ભીષ્મમુક્તાનિ સંયુગે। સ્વેનાનીકેન હૃષ્ટેન યુદ્ધાય સમુપસ્થિતઃ
ભીષ્મ દ્વારા યુદ્ધમાં છોડાયેલા તીરોને અટકાવીને, તે પોતાની ખુશ થયેલી સેના સાથે યુદ્ધ માટે તૈયાર ઊભો રહ્યો.
તતો દુર્યોધનો રાજા ભારજ્વાજમભાષત । પૂર્વં દૃષ્ટ્વા વધં ઘોરં બલસ્ય બલિનાં વરઃ
પછી રાજા દુર્યોધને, પોતાની શક્તિશાળી સેના નાશ પામતી જોઈને, ભરદ્વાજના પુત્રને કહ્યું.
ભ્રાતૄણાં ચ વધં યુદ્ધે સ્મરમાણો મહારથઃ। આચાર્યઃ સતતં હિ ત્વં હિતકામો મમાનઘ
યુદ્ધમાં પોતાના ભાઈઓના મૃત્યુને યાદ કરીને, મહાન રથીએ કહ્યું: 'ગુરુદેવ, તમે તો હંમેશાં મારા કલ્યાણની જ ઇચ્છા રાખો છો, નિર્દોષ છો.'
વયં હિ ત્વાં સમાશ્રિત્ય ભીષ્મં ચૈવ પિતામહમ્ । દેવાનપિ રણે જેતું પ્રાર્થયામો ન સંશયઃ
અમે તો આપ અને પિતામહ ભીષ્મ પર આધાર રાખીને, યુદ્ધમાં દેવતાઓને પણ હરાવવાની આશા રાખીએ છીએ—આમાં કોઈ શંકા નથી.
કિમુ પાણ્ડુસુતાકન્યુદ્ધે હીનવીર્યપરાક્રમાન્ । સ તથા કુરુ ભદ્રં તે યથા વધ્યન્તિ પાણ્ડવાઃ
પછી તો પાંડુના પુત્રો, જેમના પાસે બહુ બળ કે પરાક્રમ નથી, એમના વિશે શું કહેવું? એટલે, ભલા માણસ, તું એ રીતે કામ કર કે પાંડવોનો સંહાર થાય.
એવમુક્તસ્તતો દ્રોણસ્તવ પુત્રેણ મારિષ । તત્ર સંપ્રેક્ષ્ય રાજનં સંક્રુદ્ધ ઇવ નિશ્ચસન્
આ રીતે તારા પુત્રે કહ્યા પછી, દ્રોણે રાજાને જોઈને, જાણે ગુસ્સે થયેલા હોય એમ, આ શબ્દો ઉચ્ચાર્યા.
બાલિશસ્ત્વં ન જાનીષે પાણ્ડવાનાં પરાક્રમમ્ । ન શક્યા હિ યથા જેતું પાણ્ડવા હિ મહાબલાઃ
તને સમજ નથી, તું બાળપણમાં છે; પાંડવોનું પરાક્રમ તને ખબર નથી. પાંડવો બહુ બળવાન છે, એમને જીતવું તારા વિચાર મુજબ શક્ય નથી.
યથાબલં યથાવીર્યં કર્મ કુર્યામહં હિ તે। ઇત્યુક્તવા તે સુતં રાજન્નભ્યપદ્યત વાહિનીમ્ । અભિનત્પાણ્ડવાનીકં પ્રેક્ષમાણસ્ય સાત્યકેઃ
હું મારા બળ અને પરાક્રમ પ્રમાણે તારા માટે પ્રયત્ન કરીશ.' એમ કહીને, રાજા, દ્રોણે તારા પુત્રને કહ્યું અને પછી સૈન્ય તરફ આગળ વધ્યો. ત્યારબાદ, સાત્યકી જોઈ રહ્યો હતો ત્યારે, દ્રોણે પાંડવોની સેના પર આક્રમણ કર્યું.
સાત્યકિસ્તુ તતો દ્રૌણં વારયામાત ભારત। તયોઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં ઘોરરૂપં ભયાવહમ્
પછી સાત્યકી એ દ્રોણને રોક્યો, હે ભારત. બંને વચ્ચે ભયાનક અને ભયજનક યુદ્ધ શરૂ થયું.
શૈનેયં તુ રણે ક્રુદ્ધો ભારદ્વાજઃ પ્રતાપાવાન્। અવિધ્યન્નિશિતૈર્બાણૈર્જત્રુદેશે હસન્નિવ
ભારદ્વાજ વીર અને ક્રોધથી ભરેલા, યુદ્ધમાં શૈન્યના છાતીમાં તીક્ષ્ણ બાણો મારીને જાણે હસતો હોય તેમ દેખાયો.
ભીમસેનસ્તતઃ ક્રુદ્ધો ભારદ્વાજમવિધ્યત । સંરક્ષન્સાત્યકિં રાજન્દ્રોણાચ્છસ્ત્રભૃતાં વરાત્
પછી ભીમસેન પણ ગુસ્સાથી ભરાઈને, શૈન્યને બચાવતો, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણને બાણ માર્યા.
તતો દ્રોણશ્ચ ભીષ્મશ્ચ તથા શલ્યશ્ચ મારિષ। ભીમસેનં રણે ક્રુદ્ધાશ્છાદયાંચક્રિરે શરૈઃ
પછી દ્રોણ, ભીષ્મ અને શલ્ય—all ગુસ્સાથી ભરાઈને—યુદ્ધમાં ભીમસેન પર બાણોની વરસાદ વરસાવી, તેને ઢાંકી દીધો.
તત્રાભિમન્યુઃ સંક્રુદ્ધો દ્રૌપદેયાશ્ચ મારિષ । વિવ્યધુર્નિશિતૈર્બૈણૈઃ સર્વાંસ્તાનુદ્યતાયુધાન્
ત્યાં અભિમન્યુ અને દ્રૌપદીના પુત્રોએ પણ ગુસ્સાથી ભરાઈને, શસ્ત્ર ઉઠાવનાર બધા યોદ્ધાઓ પર તીક્ષ્ણ બાણો વરસાવ્યા.
દ્રોણભીષ્મૌ તુ સંક્રુદ્ધાવાપતન્તૌ મહાબલૌ । પ્રત્યુદ્યયૌ શિખણ્ડી તુ મહેષ્વાસો મહાહવે
દ્રોણ અને ભીષ્મ, બંને મહાબળવાન અને ગુસ્સાથી ભરેલા, આગળ વધ્યા; પણ મહાન ધનુર્ધર શિખંડી મહાયુદ્ધમાં સામેથી ટકરાયો.
પ્રગૃહ્ય બલવદ્વીરો ધનુર્જલદનિઃશ્વનમ્ । અભ્યવર્ષચ્છરૈસ્તૂર્ણં છાદયાનો દિવાકરમ્
મજબૂત વીર શિખંડી, મેઘગર્જના જેવું ધનુષ્ય પકડીને, ઝડપથી બાણોની વરસાદ વરસાવી, જાણે સૂર્યને ઢાંકી દીધો.
શિખણ્ડિનં સમાસાદ્ય ભરતાનાં પિતામહઃ । અવર્જયત સંગ્રામં સ્ત્રીત્વં તસ્યાનુસંસ્મરન્
શિખંડી સામે આવતા, ભરતોના પિતામહ ભીષ્મે, તેના સ્ત્રીરૂપની યાદ કરીને, યુદ્ધમાંથી પાંદળી ખેંચી લીધી.
તતો દ્રોણો મહારાજ અભ્યદ્રવત તં રણે। રક્ષમાણસ્તદા ભીષ્મં તવ પુત્રેણ ચોદિતઃ
પછી, રાજા, તારા પુત્રના ઉશ્કેરાવાથી અને ભીષ્મની રક્ષા કરવા માટે દ્રોણ યુદ્ધમાં ઝડપથી શિખંડી સામે દોડી ગયો.
શિખણ્ડી તુ સમાસાદ્ય દ્રોણં શસ્ત્રભૃતાં વરમ્। અવર્જયત સંત્રસ્તો યુગાન્તાગ્નિમિવોલ્બણમ્
શિખંડી પણ દ્રોણ સામે આવ્યો, પણ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા દ્રોણને જોઈને, જાણે યુગાંતિના ભયાનક અગ્નિથી ડરે તેમ, ડરીને પાછો વળી ગયો.
તતો બલેન મહતા પુત્રસ્તવ વિશાંપતે । જુગોપ ભીષ્મમાસાદ્ય પ્રાર્થયાનો મહદ્યશઃ
પછી, રાજાઓના રાજા, તારા પુત્રએ મહાન બળથી ભીષ્મની રક્ષા કરી અને મહાન યશ મેળવવાની ઈચ્છા રાખી.
તથૈવ પાણ્ડવા રાજન્પુરુસ્કૃત્ય ધનઞ્જયમ્। ભીષ્મમેવાભ્યવર્તન્ત જયે કૃત્વા દૃઢાં મતિમ્
એ જ રીતે, રાજા, પાંડવો ધનંજયને આગળ રાખીને, ભીષ્મ સામે વિજયની દૃઢ પ્રતિજ્ઞા સાથે આગળ વધ્યા.
તદ્યુદ્ધમભવદ્ધોરં દેવાનાં દાનવૈરિવ। જયમાકાઙ્ક્ષતાં સઙ્ક્ષ્યે યશશ્ચ સુમહાદ્ભુતમ્
તે યુદ્ધ એટલું ભયાનક બન્યું કે, જાણે દેવો અને દાનવો વચ્ચેના યુદ્ધ જેવું, જ્યાં બધા વિજય અને અદ્ભુત યશ મેળવવા આતુર હતા.
અકરોત્તુમુલં યુદ્ધં ભીષ્મઃ શાન્તનવસ્તદા। ભીમસેનભયાદિચ્છન્પુત્રાંસ્તારયિતું તવ
પછી શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે, ભીમસેનના ભયથી તારા પુત્રોને બચાવવાની ઈચ્છાથી, ભયંકર યુદ્ધ શરૂ કર્યું.
પૂર્વાહ્ણે તન્મહારૌદ્રં રાજ્ઞાં યુદ્ધમવર્તત । કુરૂણાં પાણ્ડવાનાં ચ મુખ્યશૂરવિનાશનમ્
પૂર્વાહ્નમાં તે અત્યંત ભયાનક રાજાઓનું યુદ્ધ થયું, જેમાં કુરુ અને પાંડવ પક્ષના મુખ્ય વીરોએ જીવ ગુમાવ્યા.
તસ્મિન્નાકુલસંગ્રામે વર્તમાને મહાભયે । અભવત્તુમુલઃ શબ્દઃ સંસ્પૃશન્ગગનં મહત્
તે અસ્તવ્યસ્ત અને ભયજનક યુદ્ધમાં, એવો ભયંકર અવાજ ઊઠ્યો કે, જાણે આખું આકાશ ગુંજી ઉઠ્યું હોય.
નદદ્ભિશ્ચ મહાનાગૈર્હેષમાણૈશ્ચ વાજિભિઃ । ભેરીશઙ્ખનિનાદૈશ્ચ તુમુલં સમપદ્યત
મહાનાગોના ગર્જન, ઘોડાઓના હણહણાટ અને ઢોલ-શંખના નાદથી આખું میدان ધમધમી ઉઠ્યું.