સર્વવેદાધિગમનં સર્વતીર્થાવગાહનમ્। સત્યસ્યૈવ ચ રાજેન્દ્ર કલાં નાર્હતિ ષોડશીમ્
બધા વેદોનું અધ્યયન અને બધા તીર્થોમાં સ્નાન—even એ પણ સત્યના સોળમા ભાગ જેટલું પણ નથી, રાજા.
નાસ્તિ સત્યસમો ધર્મો ન સત્યાદ્વિદ્યતે પરમ્। ન હિ તીવ્રતરં પાપમનૃતાદિહ વિદ્યતે
સત્ય જેટલો મોટો ધર્મ બીજો નથી, અને સત્યથી ઉપર કંઈ નથી; અહિયાં અસત્ય કરતાં વધારે ભયાનક પાપ બીજું નથી.
રાજન્સત્યં પરો ધર્મઃ સત્યાચ્ચ સમયઃ પરઃ। માત્યાક્ષીઃ સમયં રાજન્સત્યં સઙ્ગતમસ્તુ તે
રાજા, સત્ય સૌથી મોટો ધર્મ છે, પણ કરાર એ સત્યથી પણ મહાન છે; રાજા, તું તારો કરાર ક્યારેય તોડીશ નહિ, અને સત્ય તારી સાથે જળવાય રહે.
યઃ પાપો ન વિજાનીયાત્કર્મ કૃત્વા નરાધિપ। ન હિ તાદૃક્પરં પાપમનૃતાદિહ વિદ્યતે
જે મનુષ્ય પાપ કરે પછી પણ પોતે એ જાણતો નથી, એ માટે અહિયાં અસત્ય કરતાં મોટું પાપ બીજું નથી.
યસ્ય તે હૃદયં વેદ સત્યસ્યૈવાનૃતસ્ય ચ। કલ્યાણાવેક્ષણં તસ્માત્કર્તુમર્હસિ ધર્મતઃ
તારા હૃદયે સત્ય અને અસત્ય બંને જાણે છે, તેથી તારે જે સારું હોય એ ધર્મથી કરવું જોઈએ.
યો ન કામાન્ન ચ ક્રોધાન્ન દ્રોહાદતિવર્તતે। અમિત્રં વાપિ મિત્રં વા સ એવોત્તમપૂરુષઃ
જે માણસ ઈચ્છા, ક્રોધ કે દુશ્મનાવટથી ક્યારેય માર્ગ છોડતો નથી—મિત્ર હોય કે શત્રુ, એ સાચો શ્રેષ્ઠ માણસ છે.
અનૃતશ્ચેત્પ્રસઙ્ગસ્તે શ્રદ્દધાસિ ન ચેત્સ્વયમ્। આશ્રમં ગન્તુમિચ્છામિ ત્વાદૃશો નાસ્તિ સઙ્ગતં
જો તને અસત્ય તરફ વલણ હોય, અને તું એ માનતો હોય કે ન માનતો હોય, તો હું આશ્રમમાં જવું ઇચ્છું છું; કેમ કે તારા જેવા સાથે સહવાસ શક્ય નથી.
પુત્રત્વે શઙ્કમાનસ્ય ત્વં બુદ્ધ્યા નિશ્ચયં કુરુ। ગતિઃ સ્વરઃ સ્મૃતિઃ સત્વં શીલં વિદ્યા ચ વિક્રમઃ
જો તને પુત્રત્વ અંગે શંકા હોય, તો તું તારી બુદ્ધિથી નક્કી કર; વંશ, અવાજ, સ્મૃતિ, સ્વભાવ, વર્તન, જ્ઞાન અને પરાક્રમ—આ બધું ધ્યાનમાં રાખ.
ધૃષ્ણુપ્રકૃતિભાવૌ ચ આવર્તા રોમરાજયઃ। સમા યસ્ય યદા સ્યુસ્તે તસ્ય પુત્રો ન સંશયઃ
જે વ્યક્તિમાં હિંમત અને સ્વભાવ, વાળની વળાંક અને શરીરના વાળનું ગોઠવણ બાપ જેવી જ હોય, તો એ નિશ્ચિતપણે એના પુત્ર જ હોય છે.
સાદૃશ્યેનોદ્ધઋતં બિમ્બં તવ દેહાદ્વિશાંપતે। તાતેતિ ભાષમાણં વૈ મા સ્મ રાજન્વૃથા કૃથાઃ
રાજા, તારા શરીરમાંથી જે પુત્રનો આકાર નીકળ્યો છે, અને જે તને 'પિતા' કહીને બોલાવે છે, એને તું વ્યર્થ નકારતો નહી.
ઋતે ચ ગર્દભીક્ષીરાત્પયઃ પાસ્યતિ મે સુતઃ।' ઋતેપિ ત્વાં ચ દુષ્યન્ત શૈલરાજાવતંસિકામ્। ચતુરન્તામિમામુર્વીં પુત્રો મે પાલયિષ્યતિ
મારા પુત્રને ગધેડીની દૂધ સિવાય બીજું બધું દૂધ મળશે; અને તારા સિવાય, દુષ્યંત, તથા પર્વતરાજની રાણી સિવાય, મારો પુત્ર આખી ધરતી પર રાજ કરશે.
શકુન્તલે તવ સુતશ્ચક્રવર્તી ભવિષ્યતિ। એવમુક્તં મહેન્દ્રેણ ભવિષ્યતિ ન ચાન્યથા
શકુન્તલા, તારો પુત્ર ચક્રવર્તી રાજા બનશે; મહેન્દ્રદેવે આમ કહ્યું છે અને એમાં કોઈ ફેર નથી.
સાક્ષિત્વે બહવો હ્યુક્તા દેવદૂતાદયો મયા। ન બ્રુવન્તિ તથા સત્યમુતાહો નાનૃતં કિલ
હું ઘણા સાક્ષી, દેવદૂત અને બીજા નામ લીધા છે; એ લોકો ન તો ખોટું બોલે છે, ન તો અસત્ય કહે છે.
અસાક્ષિણી મન્દબાગ્યા ગમિષ્યામિ યથાગતમ્
હવે સાક્ષી વિના અને દુર્ભાગ્યવશ, હું જેમ આવી તેમ પાછી જઇશ.
એતાવદુક્ત્વા વચનં પ્રાતિષ્ઠત શકુન્તલા। `તસ્યાઃ ક્રોધસમુત્થોગ્નિઃ સધૂમો મૂર્ધ્ન્યદૃશ્યત
આવું કહીને શકુન્તલા ત્યાંથી નીકળી ગઈ; તેના ગુસ્સાથી ઉઠેલો ધૂમોવાળો અગ્નિ તેના માથા પર દેખાયો.
સંનિયમ્યાત્મનોઽઙ્ગેષુ તતઃ ક્રોધાગ્નિમાત્મજમ્। પ્રસ્થિતૈવાનવદ્યાઙ્ગી સહ પુત્રેણ વૈ વનમ્
પવિત્ર શરીરવાળી એ સ્ત્રીએ પોતાનાં ગુસ્સાને દબાવી, પોતાના પુત્ર સાથે વનમાં ચાલતી થઈ.
અથાન્તરિક્ષે દુષ્યન્તં વાગુવાચાશરીરિણી। ઋત્વિક્પુરોહિતાચાર્યૈર્મન્ત્રિભિશ્ચાભિસંવૃતમ્
એ સમયે, દુષ્યંત યજ્ઞકર્મ, પુરોહિત, ગુરુ અને મંત્રીઓથી ઘેરાયેલા હતા, ત્યારે આકાશમાંથી અવાજ આવ્યો.
માતા ભસ્ત્રા પિતુઃ પુત્રો યસ્માજ્જાતઃ સ એવ સઃ। ભરસ્વ પુત્રં દૌષ્યન્તિં સત્યમાહ શકુન્તલા
જેમ ધોંસી માતા હોય છે અને પુત્ર પિતાથી જન્મે છે, એ રીતે એ પુત્ર તારો જ છે; દુષ્યંત, તું તારો પુત્ર દયાળુતાથી સ્વીકાર, શકુન્તલાએ સાચું કહ્યું છે.
સર્વેભ્યો હ્યઙ્ગમઙ્ગેભ્યઃ સાક્ષાદુત્પદ્યતે સુતઃ। આત્મા ચૈવ સુતો નામ તેનૈવ તવ પૌરવ
પુત્ર આખા શરીરમાંથી જન્મે છે; એટલે આત્મા માટે 'પુત્ર' નામ છે, એથી, પૌરવ, એ તારો જ છે.
આહિતં હ્યાત્મનાઽઽત્માનં પરિરક્ષ ઇમં સુતમ્। અનન્યાં ત્વં પ્રતીક્ષસ્વ માવમંસ્થાઃ શકુન્તલામ્
તારે પોતાને એમાં મૂકી, આ પુત્રનું રક્ષણ કરવું જોઈએ; જે તારો જ છે, એની રાહ જો, શકુન્તલાને અવગણ ના કર.
સ્ત્રિયઃ પવિત્રમતુલમેતદ્દુષ્યન્ત ધર્મતઃ। માસિ માસિ રજો હ્યાસાં દુરિતાન્યપકર્ષતિ
દુષ્યંત, સ્ત્રીઓ ધર્મ પ્રમાણે અનન્ય પવિત્ર હોય છે; દર મહિને તેમનું રજસ્વલા પાપો દૂર કરે છે.
તતઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ વ્યાજહ્રસ્તં સમન્તતઃ
પછી બધાં જીવોએ ચારેય બાજુથી એકસાથે અવાજ કર્યો.
રેતોધાઃ પુત્ર ઉન્નયતિ નરદેવ યમક્ષયાત્। ત્વં ચાસ્ય ધાતા ગર્ભસ્ય સત્યમાહ શકુન્તલા
રાજા, બીજ આપનાર પુત્રને યમલોકમાંથી પાછો લાવે છે; તું એના ગર્ભનો પોષક છે, શકુન્તલાએ સાચું કહ્યું છે.
પતિર્જાયાં પ્રવિશતિ સ તસ્યાં જાયતે પુનઃ। અન્યોન્યપ્રકૃતિર્હ્યેષા માવમંસ્થાઃ શકુન્તલામ્
પતિ પત્નીમાં પ્રવેશી, એમાં ફરીથી જન્મે છે; એ બંનેની સ્વભાવજ વાત છે, શકુન્તલાને અવગણ ના કર.
જાયા જનયતે પુત્રમાત્મનોઽઙ્ગાદ્દ્વિધા કૃતમ્। તસ્માદ્ભરસ્વ દુષ્યન્ત પુત્રં શાકુન્તલં નૃપ
પત્ની પોતાના શરીરમાંથી પુત્રને જન્મ આપે છે, જે બે ભાગથી બનેલો છે; તેથી, દુષ્યંત, તું તારો શકુન્તલાપુત્ર સ્વીકાર, રાજા.
સુભૂતિરેષા ન ત્યાજ્યા જીવિતં જીવયાત્મજમ્। શાકુન્તલં મહાત્માનં દુષ્યન્ત ભર પૌરવમ્
આ શુભ સંયોગ છે, એને છોડવો નહીં; તારો જીવ તારા પુત્રને જીવતો રાખે. દુષ્યંત, મહાન આત્માવાળા પૌરવ શકુન્તલાને સંભાળ.
ભર્તવ્યોઽયં ત્વયા યસ્માદસ્માકં વચનાદપિ। તસ્માદ્ભવત્વયં નામ્ના ભરતો નામ તે સુતઃ
હું કહું છું કે, જેમ તમે અમારા કહ્યા કરતાં પણ વધારે તેને સાચવશો, એ માટે તમારા આ પુત્રનું નામ 'ભરત' રાખો.
ભરતાદ્ભારતી કીર્તિર્યેનેદં ભારતં કુલમ્। અપરે યે ચ પૂર્વે ચ ભારતા ઇતિ તેઽભવન્
ભરતના નામ પરથી જ આપણા વંશને 'ભારત' કહેવાય છે; જે પહેલા અને પછી આવ્યા, તેઓ પણ 'ભારત' તરીકે ઓળખાયા.
એવમુક્ત્વા તતો દેવા ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ। પતિવ્રતેતિ સંહૃષ્ટાઃ પુષ્પવૃષ્ટિં વવર્ષિરે
આવું કહીને દેવતાઓ અને મહાન ઋષિઓ આનંદથી 'પતિવ્રતા' કહીને પુષ્પવૃષ્ટિ વરસાવા લાગ્યા.
તચ્છ્રુત્વા પૌરવો વાક્યં વ્યાહૃતં વે દિવૌકસામ્। `સિંહાસનાત્સમુત્થાય પ્રણમ્ય ચ દિવૌકસઃ
દેવતાઓએ જે વચન કહ્યું, તે સાંભળી પૌરુવ વંશજ સિંહાસન પરથી ઊભો થયો અને દેવતાઓને વંદન કર્યું.