સ ત્વં ભુઙ્ક્ષ્વ મહારાજ સપુત્રઃ સમુહૃઞ્જનઃ। નાવબુધ્યસિ યદ્રાજન્વાર્યમાણઃ સુહૃજ્જનૈઃ
હવે, હે મહારાજ, તું અને તારા પુત્રો તથા તારા બધા લોકો એ પરિણામ ભોગવજો; કેમ કે તને tere સારા મિત્રોએ many વાર સમજાવ્યું છતાં તું સમજ્યો નહીં.
વિદુરેણાથ ભીષ્મેણ દ્રોણેન ન મહાત્મના। તથા મયા ચાપ્યસકૃદ્વાર્યમાણો ન બુધ્યસે
વિદુર, ભીષ્મ, મહાન આત્મા દ્રોણ અને મને પણ ઘણી વાર સમજાવ્યું, છતાં તું સમજ્યો નહીં.
વાક્યં હિતં ચ પથ્યં ચ મર્ત્યઃ પથ્યમિવૌષધમ્ । પુત્રાણાં મતમાસ્થાય જિતાન્મન્યસિ પાણ્ડવાન્
તમે તમારા પુત્રોનું સલાહ માન્યું છે, જે રોગ માટે દવા જેટલું લાભદાયક અને યોગ્ય છે; તેથી તમને લાગે છે કે પાંડવો હારી ગયા છે.
શૃણુ ભૂયો યથાતત્ત્વં યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ। કારણં ભરતશ્રેષ્ઠ પાણ્ડવાનાં જયં પ્રતિ
હવે ફરીથી સાચી રીતે સાંભળો, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તમે જે પ્રશ્ન પૂછ્યો છે, પાંડવોના વિજયનું કારણ શું છે, તેનો જવાબ આપું છું.
તત્તેઽહં કથયિષ્યામિ યથાશ્રુતમરિન્દમ। દુર્યોધનેન સંપૃષ્ટ એતમર્થં પિતામહઃ
હું તમને એ કહું છું, જે મેં સાંભળ્યું છે, હે શત્રુવિજયી, જ્યારે દુર્યોધને આ વિષયમાં પિતામહને પૂછ્યું ત્યારે તેમણે શું કહ્યું હતું.
દૃષ્ટ્વા ભ્રાતૄન્રણે સર્વાન્નિર્જિતાંસ્તુ મહારથાન્ । શોકસંમૂઢહૃદયો નિશાકાલે સ્મ કૌરવઃ
યુદ્ધમાં પોતાના બધા ભાઈઓને, મહારથીઓને, હારેલા જોઈને, શોકથી ગૂંચવાયેલા હૃદયથી કૌરવ રાત્રે આવ્યા.
પિતામહં મહાપ્રાજ્ઞં વિનયોપગમ્ય હ। યદબ્રવીત્સુતસ્તેઽસૌ તન્મે શૃણુ જનેશ્વર
વિનમ્રતાથી, તે મહાજ્ઞાની પિતામહ પાસે ગયો અને તમારા પુત્રે જે કહ્યું હતું, તે કહ્યું; હે મનુષ્યોના સ્વામી, એ સાંભળો.
ભવાન્દ્રોણશ્ચ કર્ણશ્ચ કૃપો દ્રૌણિસ્તથૈવ ચ। કૃતવર્મા ચ હાર્દિક્યઃ કામ્ભોજશ્ચ સુદક્ષિણઃ
તમે, દ્રોણ, કર્ણ, કૃપ, દ્રૌણિ, હાર્દિક્યપુત્ર કૃતવર્મા અને કામ્બોજ સુદક્ષિણ,
ભૂરિશ્રવા વિકર્ણશ્ચ ભગદત્તશ્ચ વીર્યવાન્ । મહારથાઃ સમાખ્યાતાઃ કુલપુત્રાસ્તનુત્યજઃ
ભૂરીશ્વર, વિકર્ણ અને પરાક્રમી ભગદત્ત—આ બધા મહારથી તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, ઉત્તમ કુળના પુત્રો છે અને યુદ્ધમાં દૃઢ છે.
ત્રયાણામપિ લોકાનાં પર્યાપ્તા ઇતિ મે મતિઃ। પાણ્ડવાનાં સમસ્તાશ્ચ ન તિષ્ઠન્તિ પરાક્રમે
મારી સમજ પ્રમાણે, તમે બધા મળીને ત્રણેય લોકને જીતવા પૂરતા છો; છતાં પણ પાંડવોની પરાક્રમમાં કોઈ તમારી બરાબરી કરી શકતો નથી.
તત્ર મે સંશયો જાતસ્તત્ત્વમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ। યં સમાશ્રિત્ય કૌન્તેય જયન્ત્યસ્માન્ક્ષણેક્ષણે
મને અહીં શંકા થાય છે; હું પૂછું છું, તો સાચું કહો: કુંતીપુત્રો કોના આધાર પર વારંવાર અમને હરાવે છે?
શૃણુ રાજન્વચો મહ્યં યથા વક્ષ્યામિ કૌરવ। બહુશશ્ચ મયોક્તોઽસિ ન ચ મે તત્ત્વયા કૃતમ્
હે રાજા, હવે મારા વચન સાંભળો, જે હું તમને કહું છું, હે કૌરવ; મેં તમને અનેક વખત કહ્યું છે, પણ તમે કદી મારા કહેવા મુજબ ચાલ્યા નથી.
ક્રિયતાં પાણ્ડવૈઃ સાર્ધ સમો ભરતસત્તમ। એતત્ક્ષેમમહં મન્યે પૃથિવ્યાસ્તવ વા વિભો
પાંડવો સાથે સમાધાન કરો, હે ભરતશ્રેષ્ઠ; હું માનું છું કે એ જ તમારી અને પૃથ્વી માટે શ્રેયસ્કર છે, હે મહાનુભાવ.
ભુઙ્ક્ષ્વેમાં પૃથિવીં રાજન્ભ્રાતૃભિઃ સહિતઃ સુખી। દુર્હૃદસ્તાપયન્સર્વાન્નન્દયંશ્ચાપિ બાન્ધવાન્
હે રાજા, ભાઈઓ સાથે સુખથી આ પૃથ્વી ભોગવો, દુશ્મનોને દુઃખ આપો અને પોતાના સગા-સંબંધીઓને આનંદ આપો.
ન ચ મે ક્રોશતસ્તાત શ્રુતવાનસિ વૈ પુરા। તદિદં સમનુપ્રાપ્તં યત્પાણ્ડૂનવમન્યસે
પણ, હે પ્રિય, પહેલાં જ્યારે હું રડતો હતો ત્યારે તમે મારી વાત સાંભળી નહોતી; હવે જે પાંડવોને તમે અવગણ્યા તે જ વાત આવી પહોંચી છે.
યશ્ચ હેતુરવધ્યત્વે તેકષામક્લિષ્ટકર્મણામ્। તં શૃણુષ્વ મહાબાહો મમ કીર્તયતઃ પ્રભો
હવે, હે મહાબાહુ, સાંભળો, હું જે કહું છું: એ નિર્દોષ પાંડવોને કેમ મારવામાં નથી આવતાં, તેનું કારણ શું છે.
નાસ્તિ લોકેષુ તદ્ભૂતં ભવિતા નો ભવિષ્યતિ। યો જયેત્પાણ્ડવાન્સર્વાન્પાલિતાઞ્છાર્ઙ્ગધન્વના
આ ત્રણેય લોકમાં એવું કશું નથી, ન હતું, ન હશે, જે શાર્ઙ્ધનુ ધારણ કરનારના રક્ષણમાં રહેલા બધા પાંડવોને હરાવી શકે.
યત્તુ મે કથિતં તાત મુનિભિર્ભાવિતાત્મભિઃ। પુરાણગીતં ધર્મજ્ઞ તચ્છૃણુષ્વ યથાતથમ્
હવે, હે ધર્મજ્ઞ, જે મહર્ષિઓએ મને કહ્યું હતું, જે પુરાણોમાં ગવાયું છે, તે હું સાચું-સાચું કહું છું, એ સાંભળો.
પુરા કિલ સુરાઃ સર્વે ઋષયશ્ચ સમાગતાઃ । પિતામહમુપાસેદુઃ પર્વત ગન્ધમાદને
કદાચિત, બધા દેવતાઓ અને ઋષિઓ એકઠા થયા અને પિતામહ પાસે ગયા, ગંધમાદન પર્વત પર.
તેષાં મધ્યે સમાસીનઃ પ્રજાપતિરપશ્યત । વિમાનં પ્રજ્વલદ્ભાસા સ્થિતં પ્રવરમમ્બરે
તેમના વચ્ચે બેઠેલા પ્રજાપતિએ આકાશમાં તેજથી ઝળહળતું એક દિવ્ય વિમાન જોયું, જે પ્રકાશથી ચમકી રહ્યું હતું.
ધ્યાનેનાવેદ્ય તદ્બ્રહ્મા કૃત્વા ચ નિયતોઽઞ્જલિમ્ । નમશ્ચકાર હૃષ્ટાત્મા પુરુષં પરમેશ્વરમ્
ધ્યાન દ્વારા બ્રહ્માએ એ પરમેશ્વરને ઓળખ્યા, અને બંને હાથ જોડીને આનંદભેર પરમપુરુષને નમસ્કાર કર્યા.
ઋષયસ્ત્વથ દેવાશ્ચ દૃષ્ટ્વા બ્રહ્માણમુત્થિતમ્ । સ્થિતાઃ પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે પશ્યન્તો મહદદ્ભુતમ્
પછી ઋષિઓ અને દેવતાઓએ બ્રહ્માને ઊભેલા જોઈ, બધા હાથ જોડીને એ મહાન અદ્ભુત દર્શનને નિહાળતા ઊભા રહ્યા.
યથાવચ્ચ તમભ્યર્ચ્ય બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાં વરઃ । જગાદ જગતઃ સ્રષ્ટા પરં પરમધર્મવિત્
પછી બ્રહ્માએ, જે બ્રહ્મજ્ઞાની અને જગતના સર્જનહાર છે, યોગ્ય રીતે પૂજા કરીને, સર્વોચ્ચ ધર્મ જાણીને વચન કહ્યાં.
વિશ્વાવસુર્વિશ્વમૂર્તિર્હિ વિશ્વે વિષ્વક્સેનો વિશ્વકર્મા વશી ચ। વિશ્વેશ્વરો વાસુદેવોઽસિ તસ્મા- દ્યોગાત્માનં દેવતં ત્વામુપૈમિ
તમે વિશ્વાવસુ, સમગ્ર જગતરૂપ, સર્વત્ર વ્યાપક, વિશ્વક્ષેન, વિશ્વકર્મા, સર્વને વશમાં રાખનાર, વિશ્વના ઈશ્વર અને વાસુદેવ છો; તેથી, હે યોગાત્મા દેવ, હું તમારી શરણે આવું છું.
જય વિશ્વમહાદેવ જય લોકહિતે રત। જય યોગીશ્વર વિભો જય યોગપરાવર
વિશ્વના મહાદેવ, તમને વિજય મળે! લોકહિતમાં રત રહેનારા, યોગીઓના સ્વામી, મહાશક્તિશાળી, યોગના તત્ત્વ જાણનારા, તમને વિજય મળે!
પદ્મગર્ભવિશાલાક્ષ જય લોકેશ્વરેશ્વર। ભૂતભવ્યભવન્નાથ જય સૌમ્યાત્મજાત્મજ
પદ્મમાં જન્મેલા, વિશાળ નેત્રવાળા, લોકેશ્વરોના ઈશ્વર, ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાનના સ્વામી, શાંત સ્વભાવ ધરાવનારના પુત્ર, તમને વિજય મળે!
અસઙ્ક્યેયગુણાધાર જય સર્વપરાયણ। નારાયણ સુદુષ્પાર જય શાર્ઙ્ગધનુર્ધર
અગણિત ગુણોના આધાર, સર્વના શ્રેષ્ઠ આશ્રય, દુર્ગમ નારાયણ, શારંગ ધનુષ ધારણ કરનાર, તમને વિજય મળે!
જય સર્વગુણોપેત વિશ્વમૂર્તે નિરામય। વિશ્વેશ્વર મહાબાહો જય લોકાર્થતત્પર
સર્વ ગુણોથી યુક્ત, સર્વરૂપ, નિર્દોષ, વિશ્વના ઈશ્વર, મહાબાહુ, લોકહિતમાં સદા તત્પર, તમને વિજય મળે!
મહોરગવરાહાદ્ય હરિકેશ વિભો જય। હરિવાસદિશામીશ વિશ્વવાસામિતાવ્યય
મહાન સર્પ, વરાહ અને અન્ય રૂપ ધારણ કરનાર, હે હરિ, પ્રભુ, તમને વિજય મળે! હરિના નિવાસના સ્વામી, દિશાઓના ઈશ્વર, સર્વત્ર વસનાર, અપરિમિત અને અવિનાશી, તમને વિજય મળે!
વ્યક્તાવ્યક્તામિતસ્થાન નિયતેન્દ્રિય સત્ત્ક્રિય । અસઙ્ખ્યેયાત્મભાવજ્ઞ જય ગમ્ભીર કામદ
પ્રગટ અને અપ્રગટ, અનંત નિવાસસ્થાનવાળા, ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખનાર, સારા કર્મ કરનાર, અનગણ્ય આત્માભાવો જાણનારા, ગંભીર અને ઈચ્છા પૂર્ણ કરનાર, તમને વિજય મળે!