સ પીડ્યમાનસ્તૈર્નાગૈર્વેદનાર્તઃ શરાહતઃ। અનદત્સુમહાનાદમિન્દ્રાશનિસમસ્વનમ્
એ હાથીને બીજા હાથીઓએ અને બાણોથી પીડિત કરી દીધો, દુઃખથી ત્રાસી ગયો અને એણે ઇન્દ્રના વીજળી જેવો ભયાનક ગર્જન કર્યો.
વ્યવર્તત મહાઘોષો ભૈમસેનિશરાર્દિતઃ । મૃદિત્વા સર્વસૈન્યાનિ તવ પુત્રસ્ય ભારત
ભીમસેનના બાણોથી દુઃખી થયેલો એ ગર્જન કરતો હાથી પાછો વળી ગયો, અને તારા પુત્રની આખી સેનાને પછાડી નાખી.
તસ્ય તં નદતો નાદં સુઘોરં ભીમનિઃશ્વનમ્ । શ્રુત્વા ભીષ્મોઽબ્રવીદ્દ્રોણં રાજાનં ચ સુયોધનમ્
એ હાથીના ભયાનક અને ડરામણા ગર્જનનો અવાજ સાંભળી, ભીષ્મએ દ્રોણ અને સુયોધન રાજાને કહ્યું.
એષ યુધ્યતિ સંગ્રામે હૈડિમ્બેન દુરાત્મના। ભગદત્તો મહેષ્વાસઃ કૃચ્છ્રે ચ પરિવર્તતે
મહાન ધનુર્ધર ભગદત્ત દુષ્ટ હિડીમ્બના પુત્ર સાથે યુદ્ધમાં લડતો છે અને હવે ભારે મુશ્કેલીમાં છે.
રાક્ષસશ્ચ મહામાયઃ સ ચ રાજાઽતિકોપનઃ । એતૌ સમેતૌ સમરે કાલમૃત્યુસમાવુભૌ
એ મહામાયાવી રાક્ષસ અને અત્યંત ગુસ્સાવાળો રાજા—બન્ને યુદ્ધમાં આમને-સામને આવ્યા છે અને બંને કાળમૃત્યુ જેવા છે.
શ્રીયતે ચૈવ હૃષ્ટાનાં પાણ્ડવાનાં મહાસ્વનઃ । હસ્તિનશ્ચૈવ સુમહાન્ભીતસ્ય રુદિતધ્વનિઃ
પાંડવોના આનંદભર્યા જોરદાર જયઘોષ અને ડરાયેલા હાથીનો મોટો રડવાનો અવાજ સાંભળાય છે.
તત્ર ગચ્છામ ભદ્રં વો રાજાનં પરિરક્ષિતુમ્ । અરક્ષ્યમાણઃ સમરે ક્ષિપ્રં પ્રાણાન્વિમોક્ષ્યતિ
ચાલો, સૌના કલ્યાણ માટે, આપણે ત્યાં જઈને રાજાની રક્ષા કરીએ. જો યુદ્ધમાં તેની રક્ષા નહીં થાય તો તે ઝડપથી જીવ ગુમાવી દેશે.
તે ત્વરધ્વં મહાવીર્યાઃ કિં ચિરેણ પ્રયામહે । મહાન્હિ વર્તતે રૌદ્રઃ સંગ્રામો રોમહર્ષણઃ
શૂરવીરો, જલદી કરો! શા માટે વિલંબ કરીએ? અત્યારે ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ ચાલી રહ્યું છે.
ભક્તશ્ચ કુલપુત્રશ્ચ શૂરશ્ચ પૃતનાપતિઃ। યુક્તં તસ્ય પરિત્રાણં કર્તુમસ્માભિરચ્યુત
એ ભક્ત, કુળીન, શૂરવીર અને સેનાપતિ છે; અચ્યૂત, એને બચાવવું આપણું કર્તવ્ય છે.
ભીષ્મસ્ય તદ્વચઃ શ્રુત્વા સર્વ એવ મહારથાઃ । દ્રોણભીષ્મૌ પુરસ્કૃત્ય ભગદત્તપરીપ્સયા
ભીષ્મના આ વચન સાંભળી, બધા મહારથીઓ દ્રોણ અને ભીષ્મને આગળ રાખીને ભગદત્તને બચાવવા નીકળી પડ્યા.
ઉત્તમં જવમાસ્થાય પ્રયયુર્યત્ર સોઽભવત્। તાન્પ્રયાતાન્સમાલોક્ય યુધિષ્ઠિરપુરોગમાઃ
સૌએ શ્રેષ્ઠ ઘોડાઓ પર ચડીને ત્યાં ગયા જ્યાં એ હતો; અને યુધિષ્ઠિરને આગળ રાખીને પાંડવો તેમને આવતાં જોયા.
પઞ્ચાલાઃ પાણ્ડવૈઃ સાર્ધં પૃષ્ઠતોઽનુયયુઃ પરાન્। તાન્યનીકાન્યથાલોક્ય રાક્ષસેન્દ્રઃ પ્રતાપવાન્
પાંચાલો પાંડવો સાથે મળીને પછાથી આવ્યા; એ સેનાઓને આવતાં જોઈ શક્તિશાળી રાક્ષસ રાજાએ—
નનાદ સુમહાનાદં વિસ્ફોટમશનેરિવ । તસ્ય તં નિનદં શ્રુત્વા દૃષ્ટ્વા નાગાંશ્ચ યુધ્યતઃ
વીજળી ફાટી નીકળે એવો જોરદાર ગર્જન કર્યો; એ ગર્જન સાંભળી અને હાથીઓને લડતા જોઈને—
ભીષ્મઃ શાન્તનવો ભૂયો ભારદ્વાજમભાષત । ન રોચતે મે સંગ્રામો હૈડિમ્બેન દુરાત્મના
શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે ફરીથી ભારદ્વાજપુત્ર દ્રોણને કહ્યું: 'હિડીમ્બના દુષ્ટ પુત્ર સાથેનું આ યુદ્ધ મને પસંદ નથી.'
બલવીર્યમસાવિષ્ટઃ સસહાયશ્ચ સાંપ્રતજ્ । નૈષ શક્યો યુધા જેતુમપિ વજ્રભૃતા સ્વયમ્
એમાં શક્તિ અને પરાક્રમ ભરપૂર છે, અને હવે સાથીઓ પણ જોડાયા છે; એને યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર પણ હરાવી શકે એમ નથી.
લબ્ધલક્ષઃ પ્રહારી ચ વયં ચ શ્રાન્તવાહનાઃ। પાઞ્ચાલૈઃ પાણ્ડવેયૈશ્ચ દિવસં ક્ષતવિક્ષતાઃ
એ નિશાન પર મારતો અને ઘાતક છે, જ્યારે અમારી સેનાએ આખો દિવસ પાંચાલો અને પાંડવો પાસેથી ઘાયલ અને થાકેલી છે.
ઇદાનીં યુધિ નિર્જેતું ન શક્યોઽસૌ સ રાક્ષસઃ । અસ્તમભ્યેતિ સવિતા રાત્રૌ યોદ્ધું કન શક્યતે। અવહારમતઃ કુર્મઃ શ્વો યોત્સ્યામઃ પરૈ સહ
હવે એ રાક્ષસને યુદ્ધમાં હરાવવો શક્ય નથી; સૂર્ય અસ્ત જઈ રહ્યો છે, અને રાત્રે યુદ્ધ કોણ કરી શકે? એટલે, ચાલો પાછા ફરીએ; કાલે ફરી દુશ્મન સામે લડશું.
પિતામહવચઃ શ્રુત્વા યથા ચક્રુઃસ્મ કૌરવાઃ । ઉપાયેનાપયાનં તે ઘટોત્કચભયાર્દિતાઃ
પિતામહના શબ્દો સાંભળી, કૌરવો એ પ્રમાણે જ ચાલ્યા; ઘાટોત્કચના ભયથી તેઓ ઉપાય કરીને પાછા ફર્યા.
કૌરવેષુ નિવૃત્તેષુ પાણ્ડવા જિતકાશિનઃ। સિંહનાદાન્ભૃશં ચક્રુઃ શઙ્ખાન્દધ્મુશ્ચ ભારત
કૌરવો પાછા ફર્યા ત્યારે વિજયી પાંડવો, હે ભારત, જોરદાર ગર્જના કરી અને શંખ વગાડ્યા.
એવં તદભવદ્યુદ્ધં દિવસં ભરતર્ષભ । પાણ્ડવાનાં કુરૂણાં ચ પુરસ્કૃત્ય ઘટોત્કચમ્
એ દિવસનું યુદ્ધ, હે ભારતશ્રેષ્ઠ, પાંડવો અને કુરુઓ વચ્ચે ઘાટોત્કચને આગળ રાખીને થયું.
કૌરવાસ્તુ તતો રાજન્પ્રયયુઃ શિબિરં સ્વકમ્। વ્રીડમાના નિશાકાલે પાણ્ડવેયૈઃ પરાજિતાઃ
પાંડવો પાસેથી હાર્યા અને શરમાતા કૌરવો, હે રાજા, રાત્રે પોતાના શિબિર તરફ પાછા ગયા.
શરવિક્ષતગાત્રાસ્તુ પાણ્ડપપુત્રા મહારથાઃ। યુદ્ધે સુમનસો ભૂત્વા જગ્મુઃ સ્વશિબિરં પ્રતિ
પાંડુપુત્ર મહારથીઓ, તીરોની ઘા ખાધેલા હોવા છતાં વિજયથી ખુશ થઈને પોતાના શિબિર તરફ ગયા.
પુરસ્કૃત્ય મહારાજ ભીમસેનઘટોત્કચૌ। પૂજયન્તસ્તદાન્યોન્યં મુદા પરમયા યુતાઃ
ભીમસેન અને ઘાટોત્કચને આગળ રાખીને, હે રાજા, તેઓ પરસ્પર આનંદપૂર્વક એકબીજાનો સન્માન કરતા હતા.
નદન્તો વિવિધાન્નાદાંસ્તૂર્યસ્વનવિમિશ્રિતાન્ । સિંહનાદાંશ્ચ કુર્વન્તો વિમિશ્રાઞ્શઙ્ખનિઃ સ્વનૈઃ
તેઓએ વિવિધ પ્રકારના ઉંચા અવાજો કર્યા, વાદ્યોના સ્વર સાથે ગર્જના અને શંખના ઘોંઘાટ ભેગા મળીને સંભળાતા હતા.
વિનદન્તો મહાત્માનઃ કમ્પયન્તશ્ચ મેદિનીમ્ । ઘટ્ટયન્તશ્ચ મર્માણિ તવ પુત્રસ્ય મારિષ
એ મહાન આત્માઓએ ગર્જના કરી, ધરતી ધ્રુજાવી દીધી અને, હે મારિષ, તારા પુત્રના હૃદયમાં ભય પેદા કર્યો.
પ્રયાતાઃ શિબિરાયૈવ નિશાકાલે પરંતપ । દુર્યોધનસ્તુ નૃપતિર્દીનો ભ્રાતૃવધેન ચ
રાત્રે, હે શત્રુઓને દહન કરનાર, તેઓ પોતાના શિબિર તરફ ગયા; પણ રાજા દુર્યોધન પોતાના ભાઈના મૃત્યુથી દુઃખી અને નિરાશ હતો.
મુહૂર્તં ચિન્તયામાસ બાષ્પશોકસમાકુલઃ। તતઃ કૃત્વા વિધિં સર્વં શિબિરસ્ય યથાવિધિ । પ્રદધ્યૌ શોકસંતપ્તો ભ્રાતૃવ્યસનકર્શિતઃ
થોડા સમય માટે, દુઃખ અને આંસુઓથી વ્યાકુળ થઈ, તેણે વિચાર્યું; પછી શિબિરની તમામ વિધિ પ્રમાણે કરી, ભાઈના દુઃખથી વ્યથિત થઈ, ચિંતામાં બેસી રહ્યો.
ભયં મે સુમહઞ્જાતં વિસ્મયશ્ચૈવ સઞ્જય। શ્રુત્વા પાણ્ડુકુમારાણાં કર્મ દેવૈઃ સુદુષ્કરમ્
હે સંજય, પાંડુપુત્રોના દેવો માટે પણ અઘરા એવા કાર્યો સાંભળી મને ભારે ભય અને આશ્ચર્ય થયું છે.
પુત્રાણાં ચ પરાભાવં શ્રુત્વા સઞ્જય સર્વશઃ। ચિન્તા મે મહતી સૂત ભવિષ્યતિ કથં ત્વિતિ
મારા પુત્રોની સંપૂર્ણ હાર સાંભળી, હે સંજય, મને ભારે ચિંતામાં મૂક્યું છે કે હવે શું થશે.
ધ્રુવં વિદુરવાક્યાનિ ધક્ષ્યન્તિ હૃદયં મમ। તથા હિ દૃશ્યતે સર્વં દૈવયોગેન સઞ્જય
નક્કી છે કે વિદુરના શબ્દો મારું હૃદય સળગાવી દેશે; કેમ કે, હે સંજય, બધું જ દૈવના ઈશારે જવું દેખાય છે.