તં ભીમસેનઃ સમરે મહોદધિમિવાપરમ્ । સેનાસાગરમક્ષોભ્યં વેલેવ સમવારયત્
એ અડગ અને ભયાનક સેનાસાગરને, ભીમસેને યુદ્ધમાં દરિયાની કિનારે જેવો રોકી દેતો હોય એમ અટકાવ્યો.
તદાશ્ચર્યમપશ્યામ પાણ્ડવસ્ય મહાત્મનઃ । ભીમસેનસ્ય સમરે રાજન્કર્માતિમાનુષમ્
એ સમયે, રાજા, અમારે મહાન આત્માવાળા પાંડવ ભીમસેનનું યુદ્ધમાં માનવ શક્તિથી પણ ઉપરનું અદ્ભુત કાર્ય જોયું.
ઉદીર્ણાન્પાર્થિવાન્સર્વાન્સાશ્વાન્સરથકુઞ્જરાન્ । અસંભ્રમં ભીમસેનો ગદયા સમવારયત્
ભીમસેને કોઈ ગભરાટ વિના, બધા રાજાઓને તેમના ઘોડા, રથ અને હાથીઓ સાથે પોતાની ગદા વડે રોકી લીધા.
સ સંવાર્ય બલૌઘાંસ્તન્ગદયા રથિનાં વરઃ। અતિષ્ઠત્તુમુલે ભીમો ગિરિર્મેરુરિવાચલઃ
ગદાથી એ સેનાના મોજાંઓને અટકાવીને, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીમસેને ભયાનક યુદ્ધમાં મેરુ પર્વત જેવો અડગ ઊભો રહ્યો.
તસ્મિન્સુતુમુલે ઘોરે કાલે પરમદારુણે। ભ્રાતરશ્ચૈવ પુત્રાશ્ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ
એ અત્યંત ભયાનક અને ભયાવહ સમયે, તેના ભાઈઓ, પુત્રો અને પૃષ્ઠતપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન પણ ત્યાં હતા.
દ્રૌપદેયાભિમન્યુશ્ચ શિખણ્ડી ચાપરાજિતઃ । ન પ્રાજહન્ભીમસેનં ભયે જાતે મહાબલમ્
દ્રૌપદીપુત્રો, અભિમન્યુ અને અપરાજિત શિખંડીએ પણ, ભય ઊભું થયું ત્યારે, મહાબલી ભીમસેનને છોડ્યો નહોતો.
તતઃ શૈક્યાયસીં ગુર્વીં પ્રગૃહ્ય મહતીં ગદામ્। અધાવત્તાવકાન્યોધાન્દણ્ડપાણિરિવાન્તકઃ
પછી ભીમસેને ભારે અને લોખંડની ગદા મજબૂતીથી પકડી, મૃત્યુદેવ પોતાના દંડ લઈને આવે એમ, તમારી સેનાની સામે દોડી ગયો.
પોયયન્રથબૃન્દાનિ વાજિબૃન્દનિ ચાભિભૂઃ । કર્ષયન્રથવૃન્દાનિ બાહુવેગેન પાણ્ડવઃ
પાંડવે રથોના જૂથોને તોડી નાખ્યા અને ઘોડાના દળોને પણ વિજીત કર્યા, પોતાના હાથના બળથી રથોના જૂથોને ખેંચી લીધા.
વિનિધ્રન્યચતત્સઙ્ખ્યે યુગાન્તે કાલવિદ્વિભુઃ । ઊરુવેગેન સંકર્ષન્રથજાલાનિ પાણ્ડવઃ
પાંડવે યુદ્ધમાં, યુગના અંતે કાળ બધું વિખેરી નાખે એમ, પોતાની જાંઘના બળથી રથોના જૂથોને ખેંચી વિખેરી દીધા.
બલાનિ સંમમર્દાશુ નડ્વલાનીવ કુઞ્જરઃ । મૃદ્ગન્રથેભ્યો રથિનો ગજેભ્યો ગજયોધિનઃ
એણે સેનાને ઝડપથી એ રીતે પછાડી નાખી કે જેમ હાથી નળ-વાળાને પછાડી નાખે; રથીઓ રથમાંથી, હાથીયોદ્ધાઓ હાથીમાંથી નીચે પડ્યા.
સાદિનશ્ચાશ્વપૃષ્ઠેભ્યો ભૂમૌ વાપિ પદાતિનઃ । ગદયા વ્યવમત્સર્વાન્વાતો વૃક્ષાનિવૌજસા
ઘોડેસવાર ઘોડા પરથી અને પદાતી જમીન પર—ભીમસેને બધાને પોતાની ગદા વડે એ રીતે ફટકારી નાખ્યા જેમ પવન ઝાડોને તોડી નાખે.
ભીમસેનો મહાબાહુસ્તવ પુત્રસ્ય વૈ બલે। સાપિ પ્રઞ્જાનસામાસૈઃ પ્રદિગ્ધા રુધિરેણ ચ
મહાબાહુ ભીમસેન, તમારા પુત્રની સેના વચ્ચે, માર્યા ગયેલા યોદ્ધાઓ અને હાથીઓના લોહીથી લથપથ દેખાતો હતો.
અદૃશ્યત મહારૌદ્રા ગદા નાગાશ્વપાતની। તત્રતત્ર હતૈશ્ચાપિ મનુષ્યગજવાજિભિઃ
એની ભયાનક ગદા, હાથી અને ઘોડાઓને ધરાશાયી કરતી, જ્યાં ત્યાં માર્યા ગયેલા મનુષ્યો, હાથીઓ અને ઘોડાઓ સાથે દેખાતી હતી.
રણાઙ્ગણં સમભવન્મૃત્યોરાવાસસન્નિભમ્ । પિનાકમિવ રુદ્રસ્ય ક્રુદ્ધસ્યાભિઘ્નતઃ પશૂન્
યુદ્ધભૂમિ તો મૃત્યુનું ઘર બની ગઈ હતી, જાણે ક્રોધિત રુદ્ર પોતાના ધનુષ્યથી પશુઓને સંહારતા હોય એમ.
યમદણ્ડોપમામુગ્રામિન્દ્રાશનિસમસ્વનામ્ । દદૃશુર્ભીમસેનસ્ય રૌદ્રાં વિશસનીં ગદામ્
લોકોએ ભીમસેનની ભયાનક ગદાને જોયી, જે યમરાજના દંડ જેવી ભયાવહ અને ઇન્દ્રના વીજળી જેવી ગર્જનાવાળી હતી.
આવિધ્યતો ગદાં તસ્ય કૌન્તેયસ્ય મહાત્મનઃ । બભૌ રૂપં મહાઘોરં કાલસ્યેવ યુગક્ષયે
કુંતીપુત્ર ભીમસેન જ્યારે પોતાની ગદા ફરકાવતો હતો, ત્યારે એનું રૂપ એટલું ભયાનક લાગતું હતું કે જાણે યુગના અંતે કાળ સ્વરૂપે દેખાતું હોય.
તં તથા મહતીં સેનાં દ્રાવયન્તં પુનઃ પુનઃ । દૃષ્ટ્વા મૃત્યુમવાયાન્તં સર્વે વિમનસોઽભવન્
પાંચાળના વીર ભીમે જ્યારે વારંવાર એ વિશાળ સેના પાછળ ધકેલી, અને મૃત્યુ જેમ નજીક આવતું જોઈ, ત્યારે બધા જ મનથી તૂટી ગયા.
યતોયતઃ પ્રેક્ષતે સ્મ ગદામુદ્યમ્ય પાણ્ડવઃ। તેનતેન સ્મ દીર્યન્તે સર્વસૈન્યાનિ ભારત
પાંડુપુત્ર ભીમ જ્યારે ગદા ઊંચકી ને જ્યાં જ્યાં નજર ફેરવે, ત્યાં ત્યાં ભારતની સેનાઓ તૂટી પડતી.
પ્રદારયન્તં સૈન્યાનિ બલેનામિતવિક્રમમ્ । ગ્રસમાનમનીકાનિ વ્યાદિતાસ્યમિવાન્તકમ્
અપ્રતિમ બળથી ભીમ સેનાને ચીરી નાખતો, અને આખા દળોને એવી રીતે ગળી જતો, જેમ મૃત્યુ પોતે ખુલ્લા મોઢે આવે.
તં તથા ભીમકર્માણં પ્રગૃહીતમહાગદમ્ । દૃષ્ટ્વા વૃકોદરં ભીષ્મઃ સહસૈવ સમભ્યયાત્
એવી ભયાનક કરમો કરનાર, મહાગદા પકડીને ઉભેલા વ્રુકોદર ભીમને જોઈને, ભીષ્મ તરત જ આગળ વધ્યા.
મહતા રથઘોષેણ રથેનાદિત્યવર્ચસા । છાદયઞ્શરવર્ષેણ પર્જન્ય ઇવ વૃષ્ટિમાન્
સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતો રથ, અને ગર્જનાથી ધ્વનિ કરતા, ભીષ્મે વાદળ જેવી તીક્ષ્ણ બાણવર્ષાથી ભીમને ઢાંકી દીધો.
તમાયાન્તં તથા દૃષ્ટ્વા વ્યાત્તાનનમિવાન્તકમ્ । ભીષ્મં ભીમો મહાબાહુઃ પ્રત્યુદીયાદમર્ષિતઃ
મૃત્યુ જેવું મોટું મોઢું કરી ભીષ્મ આવી રહ્યા છે, એવું જોઈને, મહાબાહુ ભીમ ગુસ્સે થઈને તેમને સામો પડવા દોડી ગયો.
તસ્મિન્ક્ષણે સાત્યકિઃ સત્યસન્ધઃ શિનિપ્રવીરોઽભ્યપતત્પિતામહમ્। નિઘ્નન્નમિત્રાન્ધનુષા દૃઢેન સંકમ્પયંસ્તવ પુત્રસ્ય સૈન્યમ્
એ સમયે સત્યમાં અડગ, શિની વંશનો વીર સાત્યકી, પિતામહ ભીષ્મ સામે ધસી ગયો, મજબૂત ધનુષ્યથી દુશ્મનોને મારતો અને તારા પુત્રોની સેના ધ્રૂજાવી નાખતો.
તં યાન્તમશ્વૈ રજતપ્રકાશૈઃ શરાન્વપન્તં નિશિતાન્સુપુઙ્ખાન્। નાશક્નવન્ધારયિતું તદાનીં સર્વે ગણા ભારત યે ત્વદીયાઃ
ચાંદી જેવાં તેજવંત ઘોડાં પર સવાર થઈ, તીક્ષ્ણ અને સુંદર પાંખવાળા બાણ વરસાવતો સાત્યકી જ્યારે આગળ વધ્યો, ત્યારે તારી બધી સેના એનો સામનો કરી શકી નહીં.
અવિધ્યદેનં દશભિઃ પૃષત્કૈઃ- રલમ્બુસો રાક્ષસોઽસૌ તદાનીમ્ । શરૈશ્ચતુર્ભિઃ પ્રતિવિદ્ધ્ય તં ચ નપ્તા શિનેરભ્યપતદ્રથેન
એ સમયે રાક્ષસ અલંબુષાએ દસ બાણો મારી સાત્યકી પર પ્રહાર કર્યો. પછી શિનીનંદન સાત્યકીએ ચાર બાણો વડે જવાબ આપ્યો અને રથ લઈને તેની સામે દોડી ગયો.
અન્વાગતં વૃષ્ણિવરં નિશમ્ય તં શત્રુમધ્યે પરિવર્તમાનમ્। પ્રદ્રાવયન્તં કુરુપુઙ્ગવાંશ્ચ પુનઃ પુનશ્ચ પ્રણદન્તમાજૌ
વૃષ્ણિ વંશનો શ્રેષ્ઠ વીર દુશ્મન વચ્ચે ફરતો, કુરુ વીરોને વારંવાર હાંકી કાઢતો અને યુદ્ધમાં ગર્જના કરતો આવ્યો છે, એ સાંભળીને—
યોધાસ્ત્વદીયાઃ શરવર્ષૈરવર્ષ- ન્મેઘા યથા ભૂધરમમ્બુવેગૈઃ । તથાપિ તં ધારયિતું ન શેકુ- ર્મધ્યંદિને સૂર્યમિવાતપન્તમ્
તારા યોદ્ધાઓએ વાદળ પાણીથી પહાડને ઢાંકે એમ, બાણવર્ષા કરી. છતાં, મધ્યાહ્નના સૂર્ય જેવો તેજસ્વી સાત્યકી, તેમનો સામનો કરી શક્યા નહીં.
ન તત્ર કશ્ચિન્નવિષણ્ણ આસી- દૃતે રાજન્સોમદત્તસ્ય પુત્રાત્। સ વૈ સમાદાય ધનુર્મહાત્મા ભિરિશ્રવા ભારત સૌમદત્તિઃ
ત્યાં કોઈ પણ નિરાશ થયો નહોતો, સિવાય સોમદત્તના પુત્ર સિવાય. એ મહાન આત્માવાળા ભૂરિશ્રવાએ ધનુષ્ય હાથમાં લીધું.
દૃષ્ટ્વા રથાન્સ્વાન્વ્યપનીયમાના- ન્પ્રત્યુદ્યયૌ સાત્યકિં યોદ્ધુમિચ્છન્
પોતાના રથો પાછળ ધકેલાતા જોઈ, ભૂરિશ્રવાએ સાત્યકી સાથે યુદ્ધ કરવા આગળ વધ્યો.
તતો ભૂરિશ્રવા રાજન્સાત્યકિં નવભિઃ શરૈઃ। પ્રાવિધ્યદ્ભૃશસંક્રુદ્ધસ્તોત્રૈરિવ મહાદ્વિપમ્
પછી, રાજા, ભૂરિશ્રવાએ ભારે ગુસ્સાથી નવ બાણો વડે સાત્યકી પર પ્રહાર કર્યો, જેમ મહા હાથીને અંકુશ વાગે.