વ્યાયચ્છમાનં ગદયા દિક્ષુ સર્વાસુ ભારત। અપશ્યામ રણે ભીમં નૃત્યન્તમિવ શઙ્કરમ્
અમે જોયું કે ભીમ યુદ્ધભૂમિમાં ચારેય દિશામાં ગદા ફેરવતો હતો અને જાણે શિવ નૃત્ય કરે છે એમ દેખાતો હતો.
યમદણ્ડોપમાં ગુર્વીમિન્દ્રાશનિસમકસ્વનામ્ । અપશ્યામ મહારાય રૌદ્રાં વિશસનીં ગદામ્
મહાન રાજા, અમે એવી ભયાનક ગદા જોઈ, જે યમરાજના દંડ જેટલી ભારે અને ઇન્દ્રના વજ્ર જેવી ગર્જના કરતી, વિનાશક શસ્ત્ર હતી.
વિમિશ્રાં કેશમઞ્જાભિઃ પ્રદિગ્ધાં રુધિરેણ ચ। પિનાકમિવ રુદ્રસ્ય ક્રુદ્ધસ્યાભિઘ્નતઃ પશૂન્
એ ગદા વાળ અને લોહીથી લિપ્ત હતી, જાણે ક્રોધિત રુદ્ર પોતાના પિનાકથી પશુઓને સંહાર કરે છે.
યથા પશૂનાં સઙ્ઘાતં યષ્ટ્યા પાલઃ પ્રકાલયેત્। તથા ભીમો ગજાનીકં ગદયા સમકાલયત્
જેમ ગવાળો લાકડીથી ગાયોના ટોળાને હાંકે છે, તેમ ભીમે ગદાથી હાથીઓની ટુકડીને હાંકી નાખી.
ગદયા વધ્યમાનાસ્તે માર્ગણૈશ્ચ સમન્તતઃ। સ્વાન્યનીકાનિ મૃદ્ગન્તઃ પ્રાદ્રવન્કુઞ્જરાસ્તવ
ગદાના ઘા અને ચારે બાજુથી તીરો વાગતાં, તમારા હાથીઓ પોતાનાં જ સૈનિકોને દબાવીને ભાગી ગયા.
મહાવાત ઇવાભ્રાણિ વિધમિત્વા સ વારણાન્। અતિષ્ઠત્તુમુલે ભીમઃ શ્મશાન ઇવ શૂલભૃત્
મોટો પવન જેમ વાદળોને ઉડાડી દે છે, તેમ ભીમે હાથીઓને વિખેરી નાખ્યા અને ભયાનક યુદ્ધભૂમિમાં શૂળધારી શિવ જેમ અડગ ઊભો રહ્યો.
હતે તસ્મિન્ગજાનીકે પુત્રો દુર્યોધનસ્તવ। ભીમસેનં ધ્નતેત્યેવં સર્વસૈન્યાન્યચોદયત્
જ્યારે એ હાથીદળ નાશ પામ્યું, ત્યારે તમારા પુત્ર દુર્યોધને બધા સૈનિકોને ભીમસેન પર હુમલો કરવા પ્રેર્યા.
તતઃ સર્વાણ્યનીકાનિ તવ પુત્રસ્ય શાસનાત્। અભ્યદ્રવન્ભીમસેનં નદન્તં ભૈરવાન્રવાન્
પછી, તમારા પુત્રના આદેશથી બધા દળોએ ભયાનક ગર્જના સાથે ભીમસેન પર આક્રમણ કર્યું.
તં બલૌઘમપર્યન્તં દેવૈરપિ સુદુઃસહમ્ । આપતન્તં સુદુષ્પારં સમુદ્રિમિવ પર્વણિ
એ અણગમતું અને દેવો માટે પણ સહન કરવું મુશ્કેલ એવું સેનાનું મોટું ટોળું, પૂર આવે ત્યારે દરિયો જેવો અટકાવી શકાય એમ નહોતું, એ આગળ વધતું હતું.
રથનાગાશ્વકલિલં શઙ્ખદુન્દુભિનાદિતમ્ । અનન્તરથપાદાતં રજસા સર્વતો વૃતમ્
ચકચકાટ કરતા રથ, હાથી અને ઘોડાઓથી ભરેલું, શંખ અને ઢોલના ગર્જનાથી ગૂંજતું, ચારે બાજુથી પદાતી અને રથોથી ઘેરાયેલું અને ધૂળથી ઢંકાયેલું હતું.
તં ભીમસેનઃ સમરે મહોદધિમિવાપરમ્ । સેનાસાગરમક્ષોભ્યં વેલેવ સમવારયત્
એ અડગ અને ભયાનક સેનાસાગરને, ભીમસેને યુદ્ધમાં દરિયાની કિનારે જેવો રોકી દેતો હોય એમ અટકાવ્યો.
તદાશ્ચર્યમપશ્યામ પાણ્ડવસ્ય મહાત્મનઃ । ભીમસેનસ્ય સમરે રાજન્કર્માતિમાનુષમ્
એ સમયે, રાજા, અમારે મહાન આત્માવાળા પાંડવ ભીમસેનનું યુદ્ધમાં માનવ શક્તિથી પણ ઉપરનું અદ્ભુત કાર્ય જોયું.
ઉદીર્ણાન્પાર્થિવાન્સર્વાન્સાશ્વાન્સરથકુઞ્જરાન્ । અસંભ્રમં ભીમસેનો ગદયા સમવારયત્
ભીમસેને કોઈ ગભરાટ વિના, બધા રાજાઓને તેમના ઘોડા, રથ અને હાથીઓ સાથે પોતાની ગદા વડે રોકી લીધા.
સ સંવાર્ય બલૌઘાંસ્તન્ગદયા રથિનાં વરઃ। અતિષ્ઠત્તુમુલે ભીમો ગિરિર્મેરુરિવાચલઃ
ગદાથી એ સેનાના મોજાંઓને અટકાવીને, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીમસેને ભયાનક યુદ્ધમાં મેરુ પર્વત જેવો અડગ ઊભો રહ્યો.
તસ્મિન્સુતુમુલે ઘોરે કાલે પરમદારુણે। ભ્રાતરશ્ચૈવ પુત્રાશ્ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ
એ અત્યંત ભયાનક અને ભયાવહ સમયે, તેના ભાઈઓ, પુત્રો અને પૃષ્ઠતપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન પણ ત્યાં હતા.
દ્રૌપદેયાભિમન્યુશ્ચ શિખણ્ડી ચાપરાજિતઃ । ન પ્રાજહન્ભીમસેનં ભયે જાતે મહાબલમ્
દ્રૌપદીપુત્રો, અભિમન્યુ અને અપરાજિત શિખંડીએ પણ, ભય ઊભું થયું ત્યારે, મહાબલી ભીમસેનને છોડ્યો નહોતો.
તતઃ શૈક્યાયસીં ગુર્વીં પ્રગૃહ્ય મહતીં ગદામ્। અધાવત્તાવકાન્યોધાન્દણ્ડપાણિરિવાન્તકઃ
પછી ભીમસેને ભારે અને લોખંડની ગદા મજબૂતીથી પકડી, મૃત્યુદેવ પોતાના દંડ લઈને આવે એમ, તમારી સેનાની સામે દોડી ગયો.
પોયયન્રથબૃન્દાનિ વાજિબૃન્દનિ ચાભિભૂઃ । કર્ષયન્રથવૃન્દાનિ બાહુવેગેન પાણ્ડવઃ
પાંડવે રથોના જૂથોને તોડી નાખ્યા અને ઘોડાના દળોને પણ વિજીત કર્યા, પોતાના હાથના બળથી રથોના જૂથોને ખેંચી લીધા.
વિનિધ્રન્યચતત્સઙ્ખ્યે યુગાન્તે કાલવિદ્વિભુઃ । ઊરુવેગેન સંકર્ષન્રથજાલાનિ પાણ્ડવઃ
પાંડવે યુદ્ધમાં, યુગના અંતે કાળ બધું વિખેરી નાખે એમ, પોતાની જાંઘના બળથી રથોના જૂથોને ખેંચી વિખેરી દીધા.
બલાનિ સંમમર્દાશુ નડ્વલાનીવ કુઞ્જરઃ । મૃદ્ગન્રથેભ્યો રથિનો ગજેભ્યો ગજયોધિનઃ
એણે સેનાને ઝડપથી એ રીતે પછાડી નાખી કે જેમ હાથી નળ-વાળાને પછાડી નાખે; રથીઓ રથમાંથી, હાથીયોદ્ધાઓ હાથીમાંથી નીચે પડ્યા.
સાદિનશ્ચાશ્વપૃષ્ઠેભ્યો ભૂમૌ વાપિ પદાતિનઃ । ગદયા વ્યવમત્સર્વાન્વાતો વૃક્ષાનિવૌજસા
ઘોડેસવાર ઘોડા પરથી અને પદાતી જમીન પર—ભીમસેને બધાને પોતાની ગદા વડે એ રીતે ફટકારી નાખ્યા જેમ પવન ઝાડોને તોડી નાખે.
ભીમસેનો મહાબાહુસ્તવ પુત્રસ્ય વૈ બલે। સાપિ પ્રઞ્જાનસામાસૈઃ પ્રદિગ્ધા રુધિરેણ ચ
મહાબાહુ ભીમસેન, તમારા પુત્રની સેના વચ્ચે, માર્યા ગયેલા યોદ્ધાઓ અને હાથીઓના લોહીથી લથપથ દેખાતો હતો.
અદૃશ્યત મહારૌદ્રા ગદા નાગાશ્વપાતની। તત્રતત્ર હતૈશ્ચાપિ મનુષ્યગજવાજિભિઃ
એની ભયાનક ગદા, હાથી અને ઘોડાઓને ધરાશાયી કરતી, જ્યાં ત્યાં માર્યા ગયેલા મનુષ્યો, હાથીઓ અને ઘોડાઓ સાથે દેખાતી હતી.
રણાઙ્ગણં સમભવન્મૃત્યોરાવાસસન્નિભમ્ । પિનાકમિવ રુદ્રસ્ય ક્રુદ્ધસ્યાભિઘ્નતઃ પશૂન્
યુદ્ધભૂમિ તો મૃત્યુનું ઘર બની ગઈ હતી, જાણે ક્રોધિત રુદ્ર પોતાના ધનુષ્યથી પશુઓને સંહારતા હોય એમ.
યમદણ્ડોપમામુગ્રામિન્દ્રાશનિસમસ્વનામ્ । દદૃશુર્ભીમસેનસ્ય રૌદ્રાં વિશસનીં ગદામ્
લોકોએ ભીમસેનની ભયાનક ગદાને જોયી, જે યમરાજના દંડ જેવી ભયાવહ અને ઇન્દ્રના વીજળી જેવી ગર્જનાવાળી હતી.
આવિધ્યતો ગદાં તસ્ય કૌન્તેયસ્ય મહાત્મનઃ । બભૌ રૂપં મહાઘોરં કાલસ્યેવ યુગક્ષયે
કુંતીપુત્ર ભીમસેન જ્યારે પોતાની ગદા ફરકાવતો હતો, ત્યારે એનું રૂપ એટલું ભયાનક લાગતું હતું કે જાણે યુગના અંતે કાળ સ્વરૂપે દેખાતું હોય.
તં તથા મહતીં સેનાં દ્રાવયન્તં પુનઃ પુનઃ । દૃષ્ટ્વા મૃત્યુમવાયાન્તં સર્વે વિમનસોઽભવન્
પાંચાળના વીર ભીમે જ્યારે વારંવાર એ વિશાળ સેના પાછળ ધકેલી, અને મૃત્યુ જેમ નજીક આવતું જોઈ, ત્યારે બધા જ મનથી તૂટી ગયા.
યતોયતઃ પ્રેક્ષતે સ્મ ગદામુદ્યમ્ય પાણ્ડવઃ। તેનતેન સ્મ દીર્યન્તે સર્વસૈન્યાનિ ભારત
પાંડુપુત્ર ભીમ જ્યારે ગદા ઊંચકી ને જ્યાં જ્યાં નજર ફેરવે, ત્યાં ત્યાં ભારતની સેનાઓ તૂટી પડતી.
પ્રદારયન્તં સૈન્યાનિ બલેનામિતવિક્રમમ્ । ગ્રસમાનમનીકાનિ વ્યાદિતાસ્યમિવાન્તકમ્
અપ્રતિમ બળથી ભીમ સેનાને ચીરી નાખતો, અને આખા દળોને એવી રીતે ગળી જતો, જેમ મૃત્યુ પોતે ખુલ્લા મોઢે આવે.
તં તથા ભીમકર્માણં પ્રગૃહીતમહાગદમ્ । દૃષ્ટ્વા વૃકોદરં ભીષ્મઃ સહસૈવ સમભ્યયાત્
એવી ભયાનક કરમો કરનાર, મહાગદા પકડીને ઉભેલા વ્રુકોદર ભીમને જોઈને, ભીષ્મ તરત જ આગળ વધ્યા.