અભ્યવર્તન્તં સંહૃષ્ટાઃ પરસ્પરવધૈષિણઃ। તે વૈ સમેયુઃ સંગ્રામે રાજન્દુર્મન્ત્રિતે તવ
બધા પરસ્પર વિનાશની ઇચ્છાથી આનંદપૂર્વક આગળ વધ્યા; રાજા, તમારી ખોટી સલાહને કારણે એ યુદ્ધમાં એકબીજાને ભીડ્યા.
તસ્મિન્દશરથે ક્રુદ્ધે વર્તમાને મહાભયે। તાવકાનાં પરેષાં વા પ્રેક્ષકા રથિનોઽભવન્
જ્યારે એ દસ રથીઓનું યુદ્ધ ભયજનક રીતે ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે બંને પક્ષના રથીઓ માત્ર દર્શક બની ગયા.
શસ્ત્રાણ્યનેકરૂપાણિ વિસૃજન્તો મહારથાઃ। અન્યોન્યમભિનર્દન્તઃ સંપ્રહારં પ્રચક્રિરે
મહાન રથીઓએ અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો ચલાવ્યા અને એકબીજાને للકારીને ભયંકર યુદ્ધ કર્યું.
તે તદા જાતસંરમ્ભાઃ સર્વેઽન્યોન્યં જિઘાંસવઃ । અન્યોન્યમભિમર્દન્તઃ સ્પર્ધમાનાઃ પરસ્પરમ્
ત્યારે બધા જ ગુસ્સામાં આવી, એકબીજાને મારવાની ઈચ્છાથી, પરસ્પર સ્પર્ધા કરતા અને દબાણ કરતા યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
અન્યોન્યસ્પર્ધયા રાજઞ્જ્ઞાતયઃ સંગતા મિથઃ । મહાસ્રાણિ વિમુઞ્ચન્તઃ સમાપેતુરમર્ષિણઃ
રાજા, સંબંધીઓ પરસ્પર સ્પર્ધા સાથે ભેગા થયા, ભારે શસ્ત્રો ચલાવ્યા અને ગુસ્સાથી એકબીજાને અથડાયા.
દુર્યોધનસ્તુ સંક્રુદ્ધો ધૃષ્ટદ્યુમ્નં મહારણે । વિવ્યાધ નિશિતૈર્બાણૈશ્ચતુર્ભિઃ સમરે દ્રુતમ્
દુર્યોધન તો ખૂબ ગુસ્સે થઈ, મહાયુદ્ધમાં ધૃષ્ટદ્યુમ્નને ચાર તીક્ષ્ણ બાણોથી ઝડપથી ઘાયલ કર્યો.
દુર્મર્ષણશ્ચ વિંશત્યા ચિત્રસેનશ્ચ પ?ઞ્ચભિઃ । દુર્મુખો નવભિર્બાણૈર્દુઃસહશ્ચાપિ સપ્તભિઃ
દુર્મર્ષણે વીસ બાણો, ચિત્રસેને પાંચ, દુર્મુખે નવ અને દુઃસહે સાત બાણો ચલાવ્યા.
વિવિંશતિઃ પઞ્ચભિશ્ચ ત્રિભિર્દુઃશાસનસ્તથા। તાન્પ્રત્યવિધ્યદ્રાજેન્દ્ર પાર્ષતઃ શત્રુતાપનઃ
વિવિંશતીએ પાંચ અને દુઃશાસને ત્રણ બાણો ચલાવ્યા; પણ પૃષ્ઠતપુત્ર, શત્રુઓને તપાડનાર, રાજા, એ બધાને જવાબમાં ઘાયલ કર્યા.
એકૈકં પઞ્ચવિંશત્યા દર્શયન્પાણિલાઘવમ્ । સત્યવ્રતં ચ સમરે પુરુમિત્રં ચ ભારત
પૃષ્ઠતપુત્રે પોતાના હાથની કુશળતા બતાવી, દરેકને પચીસ બાણોથી તથા યુદ્ધમાં સત્યવ્રત અને પુરુમિત્રને પણ ઘાયલ કર્યા.
અભિમન્યુરવિધ્યત્તુ દશભિર્દશભિઃ શરૈઃ। માદ્રીપુત્રૌ તુ સમરે માતુલં માતૃનન્દનૌ
અભિમન્યોએ દરેક પર દસ બાણો ચલાવ્યા અને માદ્રીપુત્રોએ યુદ્ધમાં પોતાના મામાને ઘાયલ કર્યા.
અવિધ્યેતાં શરૈસ્તીક્ષ્ણૈસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્। તતઃ શલ્યો મહારાજ સ્વસ્ત્રીયૌ રથિનાં વરૌ
માદ્રીપુત્રોએ તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કર્યા, જે જોઈને આશ્ચર્ય થયું; પછી મહારાજા, મહાન રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ શલ્યે,
શરૈર્બહુભિરાનર્ચ્છત્કૃતપ્રતિકૃતૈષિણૌ । છાદ્યમાનૌ તતસ્તૌ કતુ માદ્રીપુત્રૌ ન ચેલતુઃ
ઘણા બાણોથી તેમને સન્માન આપ્યો અને તેમના પ્રહારનો બદલો લેવા ઇચ્છ્યો; છતાં બાણોથી ઢંકાયા છતાં એ બે માદ્રીપુત્રો અડગ રહ્યા.
અથ દુર્યોધનં દૃષ્ટ્વા ભીમસેનો મહાબલઃ । વિધિત્સુઃ કલહસ્યાન્તં ગદાં જગ્રાહ પાણ્ડવઃ
પછી ભીમસેને, પોતાની મહાન તાકાત સાથે, દુર્યોધનને જોઈને, યુદ્ધનો અંત લાવવા માટે પોતાની ગદા હાથમાં લીધી.
તમુદ્યતગદં દૃષ્ટ્વા કૈલાસમિવ શ્રૃઙ્ગિણમ્। ભીમસેનં મહાબાહું પુત્રાસ્તે પ્રાદ્રવન્ભયાત્
ભીમસેનને ગદા ઊંચકીને, જાણે કૈલાસ પર્વતની ચોટી જેવો દેખાતો, જોઈને, તમારા પુત્રો એ લાંબા હાથવાળા ભીમસેનના ડરથી ભાગી ગયા.
દુર્યોધનસ્તુ સંક્રુદ્ધો માગધં સમચોદયત્। અનીકં દશસાહસ્રં કુઞ્જરાણાં તરસ્વિનામ્
પણ દુર્યોધન ગુસ્સે થઈને, માગધ રાજાને અને દસ હજાર ઝડપી હાથીઓની સેના સાથે આગળ ધપાવ્યા.
ગજાનીકેન સહિતસ્તેન રાજા સુયોધનાઃ । માગધં પુરતઃ કૃત્વા ભીમસેનં સમભ્યયાત્
હાથીઓની સેના સાથે સુયોધન રાજા, માગધને આગળ રાખીને, ભીમસેન સામે આગળ વધ્યો.
આપતન્તં ચ તં દૃષ્ટ્વા ગજાનીકં વૃકોદરઃ । ગદાપાણિરવારોહદ્રથાંત્સિંહ ઇવોન્નદન્
હાથીઓની સેના દોડતી આવી રહી છે એ જોઈને, વૃકોદરે ગદા હાથમાં લઈને, સિંહ જેવો ગર્જના કરતાં રથમાંથી નીચે કૂદી પડ્યો.
અદ્રિસારમયીં ગુર્વીં પ્રગૃહ્ય મહતીં ગદામ્। અભ્યધાવદ્ગજાનીકં વ્યાદિતાસ્ય ઇવાન્તકઃ
પર્વત જેવી ભારે અને મજબૂત ગદા પકડીને, એ હાથીઓની સેના પર જાણે મૃત્યુદેવ પોતે ખુલ્લા મોઢે દોડી આવે તેમ ભીમસેન તૂટી પડ્યો.
સ ગજાન્ગદયા નિઘ્નન્વ્યચરત્સમરે બલી। ભીમસેનો મહાબાહુઃ સવજ્ર ઇવ વાસવઃ
મહાબાહુ ભીમસેન યુદ્ધભૂમિમાં ગદા વડે હાથીઓને મારતો, જાણે વજ્રધારી ઇન્દ્ર જ યુદ્ધમાં ફરતો હોય તેમ દેખાતો હતો.
તસ્ય નાદેન મહતા મનોહૃદયકમ્પિના । વ્યત્યચેષ્ટન્ત સંહત્ય ગજા ભિમસ્ય ગર્જતઃ
ભીમસેનની ભયાનક અને હૃદય ધ્રુજાવી નાખે એવી ગર્જનાથી, એકઠા થયેલા હાથીઓ ગભરાઈ ગયા.
તતસ્તુ દ્રૌપદીપુત્રાઃ સૌભદ્રશ્ચ મહારથઃ। નકુલઃ સહદેવશ્ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ
પછી દ્રૌપદીના પુત્રો, મહાન રથવીર સૌભદ્ર, નકુલ, સહદેવ અને પૃષ્ઠપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન,
પૃષ્ઠં ભીમસ્ય રક્ષન્તઃ શરવર્ષેણ વારણાન્। અભ્યવર્ષન્ત ધાવન્તો મેઘા ઇવ ગિરિવ્રજાન્
ભીમના પીઠ પાછળ રક્ષા કરતાં, દોડતા હાથીઓ પર તીરોની વરસાદ વરસાવતાં, જાણે વાદળો પર્વતો પર વરસાદ વરસાવે તેમ તીરો વરસાવ્યા.
નાકુલિસ્તુ શતાનીકઃ સમરે શત્રુપૂગહા । ક્ષુરૈઃ ક્ષુરપ્રૈર્ભલ્લૈશ્ચ પીતૈશ્ચાઞ્જલિકૈઃ શિતૈઃ। ન્યહનચ્ચોત્તમાઙ્ગાનિ પાણ્ડવો ગજયોધિનામ્
નકુલ, જે શત્રુસેનાનો વિનાશક છે, એણે યુદ્ધમાં કટારાં, પહોળા ફલાવાળા તીરો, કાંટાવાળા અને પીળા તીરો વડે હાથીસેનાના યોદ્ધાઓના માથાં કાપી નાખ્યા.
શિરોભિઃ પ્રપતદ્ભિશ્ચ બાહુભિશ્ચ વિભૂષિતૈઃ । અશ્મવૃષ્ટિરિવાભાતિ પાણિભિશ્ચ સહાઙ્કુશૈઃ
કાપેલા માથાં અને શોભાયમાન હાથ, સાથે હથિયાર પકડીને પડતા, જાણે પથ્થરવર્ષા થતી હોય તેમ દૃશ્ય દેખાતું હતું.
હૃતોત્તમાઙ્ગાઃ સ્કન્ધેષુ ગજાનાં ગજયોધિનઃ। અદૃશ્યન્તાચલાગ્રેકષુ દ્રુમા ભગ્નશિખા ઇવ
હાથીઓના ખભા પર, માથાં વિહોણા થયેલા હાથીયોદ્ધાઓ, જાણે પર્વતની ટોચ પર ટૂટી ગયેલા વૃક્ષો જેવા દેખાતા હતા.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નહતાનન્યાનપશ્યામ મહાગજાન્। પતતઃ પાત્યમાનાંશ્ચ પાર્ષતેન મહાત્મના
અમે જોયું કે, પૃષ્ઠપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ને બીજા અનેક મહાહાથીઓને ઘાયલ કર્યા અને તેઓ ધરાશાયી થતા હતા.
માગધોઽથ મહીપાલો ગજમૈરાવણોપમમ્। પ્રેષયામાસ સમરે સૌભદ્રસ્ય રથં પ્રતિ
પછી માગધ રાજાએ, જે ધરતીનો શાસક હતો, એણે એરાવત જેવો મહાન હાથી સૌભદ્રના રથ સામે મોકલ્યો.
તમાપતન્તં સંપ્રેક્ષ્ય માગધસ્ય મહાગજમ્ । જઘાનૈકેષુણા વીરઃત સૌભદ્રઃ પરવીરહા
માગધના એ મહાન હાથીને દોડતો જોઈને, શૂરવીર સૌભદ્રે એક જ તીરે તેને ઘાયલ કરી નાખ્યો.
તસ્યાવર્જિતનાગસ્ય કાર્ષ્ણિઃ પરપુરંજયઃ। રાજ્ઞો રજતપુઙ્ખેન ભલ્લેનાપાહરચ્છિરઃ
જ્યારે એ હાથી વળી પડ્યો, ત્યારે કાર્ષ્ણિ, જે શત્રુનગરોનો વિજેતા છે, એણે ચાંદીના પાંખવાળા પહોળા તીરે રાજાનું માથું કાપી નાખ્યું.
વિગાહ્ય તદ્ગજાનીકં ભીમસેનોઽપિ પાણ્ડવઃ। વ્યચરત્સમરે મૃદ્ગન્ગજાનિન્દ્રો ગિરીનિવ
પાંડવ ભીમસેન એ હાથીસેનામાં ઘૂસી ગયો અને યુદ્ધભૂમિમાં જાણે હાથીઓનો રાજા પર્વતોમાં ફરતો હોય તેમ ફરતો રહ્યો.