મહાનુભાવાશ્ચ તતઃ પ્રકાશ- નાલોક્ય વીરાઃ સહસાઽભિપેતુઃ । રથી રથેનાભિહતઃ સસૂતઃ પપાત સાશ્વઃ સરથઃ સકેતુઃ
પછી મહાનુભાવો અને વીરોએ સ્પષ્ટ જોઈને એકાએક આક્રમણ કર્યું; એક રથવીર બીજા રથથી ઘાયલ થઈને, પોતાના સારથી, ઘોડા, રથ અને ધ્વજ સાથે જમીન પર પડી ગયો.
ગજો ગજેનાભિહતાઃ પપાત પદાતિના ચાભિહતઃ પદાતિઃ। આવર્તમાનાન્યભિવર્તમાનૈ- ર્ઘોરીકૃતાન્યદ્ભુતદર્શનાનિ
એક હાથી બીજા હાથીથી ઘાયલ થઈને પડી ગયો, અને એક પગદળ યોદ્ધા બીજા પગદળથી ઘાયલ થઈને પડી ગયો; એમ જ ધમાલ કરતા અને આગળ વધતા એ યુદ્ધભૂમિ ભયાનક અને અદ્ભુત દેખાવા લાગી.
પ્રાસૈશ્ચ ખઙ્ગૈશ્ચ સમાહતાનિ સદશ્વબૃન્દાનિ સદશ્વબૃન્દૈઃ। સુવર્ણતારાગણભૂષિતાનિ સૂર્યપ્રભાભાનિ શરાવરાણિ
ભાલા અને તલવારથી ઘાયલ થયેલા ઘોડાની ટોળીઓ, સોનાની ચમકદાર તારો વડે શોભાયમાન, સૂર્યપ્રભા જેવી ઝળહળતી, અને એ પર તીરોની વરસાદ વરસી રહી હતી.
વિદાર્યમાણાનિ પરશ્વથૈશ્ચ પ્રાસૈશ્ચ સ્વઙ્ગૈશ્ચ નિપેતુરુર્વ્યામ્। ગજૈર્વિષણાપરગાત્રરુગ્ણાઃ કેચિત્સસૂતા રથિનઃ પ્રપેતુઃ
કુહાડા, ભાલા અને પોતાના અંગોથી ઘાયલ થયેલા યોદ્ધાઓ જમીન પર પડી ગયા; કેટલાક રથવીરો હાથીના દાંતથી ઘાયલ થઈને પોતાના સારથી સાથે પડી ગયા.
ગજર્ષભાશ્ચાપિ જગર્ષભેણ નિપાતિતા બાણહતાઃ પૃથિવ્યામ્। ગજૌઘવેગોદ્ધતસાદિતાનાં શ્રુત્વા વિષેદુઃ સહસા મનુષ્યાઃ
શ્રેષ્ઠ હાથીઓ શ્રેષ્ઠ હાથી અને તીરોના ઘા ખાઈને જમીન પર પડી ગયા; હાથીની ટોળીઓના જોરદાર અથડામણથી પડેલા હાથીઓનો અવાજ સાંભળી માણસો અચાનક ડરી ગયા.
આર્તસ્વનં સાદિપદાતિયૂનાં વિષાણગાત્રાવરતાડિતાનામ્ । સંભ્રાન્તનાગાશ્વરથે મુહૂર્તે મહાક્ષયે સાદિપદાતિયૂનામ્
હાથીના દાંત અને અંગોથી ઘાયલ થયેલા ઘોડાસવાર અને પગદળના યુવાનોના દુઃખના રડકા સંભળાયા; એ મહાવિધ્વંસમાં થોડા સમય માટે હાથી, ઘોડા અને રથમાં ગભરાટ ફેલાઈ ગયો.
મહારથૈઃ સંપરિવાર્યમાણં સંદૃશ્ય દૂરાત્કપિરાજકેતુમ્ । તં પઞ્ચતાલોચ્છ્રિતતાલકેતુઃ સદશ્વવેગાદ્ભુતવીર્યયાનઃ
મહાન રથવીરો દ્વારા ઘેરાયેલા વાનરરાજાના ધ્વજને દૂરથી જોઈને, પાંચ તાળના ધ્વજવાળા અને અદ્ભુત વીર્યવાળા, ઝડપી દોડતા ઘોડા પર સવાર થઈને આગળ વધ્યો.
મહાસ્ત્રબાણાશનિદીપ્તમન્તં કિરીટિનં શાન્તનવોઽભ્યધાવત્। તથૈવ શક્રપ્રતિમપ્રભાવ- મિન્દ્રાત્મજં દ્રોણમુખા વિસસ્નુઃ
મુકુટધારી, જેના હાથમાં મહાશસ્ત્રો અને તીરો વીજળીની જેમ ચમકી રહ્યા હતા, તેના પર શાંતનુપુત્રે આક્રમણ કર્યું; અને ઇન્દ્રપુત્ર, જે ઇન્દ્ર સમાન શક્તિ ધરાવતો હતો, તેના પર દ્રોણ અને તેના સાથીઓએ હુમલો કર્યો.
કૃપશ્ચ શલ્યશ્ચ વિવિંશતિશ્ચ દુર્યોધનઃ સૌમદત્તિશ્ચ રાજન્। તતો રથાનાં પ્રમુખાદુપેત્ય સર્વાસ્ત્રિવિત્કાઞ્ચનચિત્રવર્મા
કૃપ, શલ્ય, વિવિમશતિ, દુર્યોધન અને સૌમદત્તિ, હે રાજા, બધા જ સોનાથી શોભાયમાન કવચ પહેરીને અને શસ્ત્રકૌશલ્યમાં નિપુણ બની, પોતાના રથના આગળ વધ્યા.
જવેન શૂરોઽભિસસાર સર્વાં- સ્તાનર્જુનસ્યાત્મભવોઽભિમન્યુઃ। તેષાં મહાસ્ત્રાણિ મહારથાના- મસહ્યકર્મા વિનિહત્ય કાર્ષ્ણિઃ
અર્જુનપુત્ર અભિમન્યુએ ઝડપથી બધી સામે ધસી ગયો; અને અપરાજેય કાર્ષ્ણીએ એ મહાન રથવીરોના મહાશસ્ત્રોને વિઘટિત કરી નાખ્યા.
બભૌ મહામન્ત્રહુતાર્ચિમાલી સદોગતઃ સન્ભગવાનિવાગ્નિઃ । તતઃ સ તૂર્ણં રુધિરોદફેનાં કૃત્વા નદીમાશુ રણે રિપૂણામ્
મહાન મંત્રોની જ્વલંત જ્યોતિથી શોભતો, એ દેવતુલ્ય અગ્નિ જેવો લાગતો. પછી તેણે યુદ્ધમાં દુશ્મનોના લોહી અને ફેનથી વહેતી નદી તરત જ ઉભી કરી.
જગામ સૌભદ્રમતીત્ય ભીષ્મો મહારથં પાર્થમદીનસત્વઃ । તતઃ પ્રહસ્યાદ્ભુતવિક્રમેણ ગાણ્ડીવમુક્તેન શિલાશિતેન
ભીષ્મે, અડગ મનવાળો મહારથી, સૌભદ્રને પસાર કરી પાર્થ તરફ આગળ વધ્યો. પછી તેણે અદ્ભુત પરાક્રમથી સ્મિત કરી, ગાંડીવથી છૂટેલી તીક્ષ્ણ શિલાવાળી બાણ ચલાવી—
વિપાઠજાલેન મહાસ્ત્રજાલં વિનાશયામાસ કિરીટમાલી। તમુત્તમં સર્વધનુર્ધરાણા- મસક્તકર્મા કપિરાજકેતુઃ
અર્જુને બાણોના જાળથી ભીષ્મના મહાશસ્ત્રોની વ્યવસ્થા તોડી નાખી. મસ્તક પર મુગટ ધારણ કરનાર અને બધા ધનુર્ધારોમાં શ્રેષ્ઠ એવા વાનરધ્વજધારી, કદી ન થાકતા—
ભીષ્મં મહાત્માઽભિવવર્ષ તૂર્ણં શરૌઘજાલૈર્વિમલૈશ્ચ ભલ્લૈઃ। તથૈવ ભીષ્માહતમન્તરિક્ષે મહાસ્ત્રજાલં કપિરાજકેતોઃ
એ મહાત્માએ ભીષ્મ પર ઝડપથી તીક્ષ્ણ બાણો અને શુદ્ધ ભલ્લોથી વરસાદ વરસાવ્યો. એ જ રીતે, વાનરધ્વજધારીના મહાશસ્ત્રોની વ્યવસ્થા પણ ભીષ્મે આકાશમાં તોડી નાખી.
તદ્દ્વૈરથં ભીષ્મધનઞ્જયાભ્યામ્
એ રીતે ભીષ્મ અને ધનંજય વચ્ચે દ્વિરસયુદ્ધ થયું.
દ્રૌણિર્ભૂરિશ્રવાઃ શત્યશ્ચિત્રસેનશ્ચ મારિષઃ। પુત્રઃ સાંયમનેશ્ચૈવ સૌભદ્રં પર્યવારયન્
દ્રૌણિ, ભૂરિશ્રવ, શલ્ય અને ચિત્રસેન તથા સામ્યમનિનો પુત્ર—all મળીને સૌભદ્રને ઘેરી લીધા.
સંસક્તમતિતેજોભિસ્તમેકં દદૃશુર્જનાઃ। પઞ્ચભિર્મનુજવ્યાઘ્રૈર્ગજૈઃ સિંહશિશું યથા
લોકોએ જોયું કે એ એકમાત્ર તેજસ્વી યુવાન પાંચ વીર પુરુષો સામે લડી રહ્યો છે—જેમ સિંહનું બચ્ચું હાથીઓ વચ્ચે હોય એમ.
નાતિલક્ષ્યતયા કશ્ચિન્ન શૌર્યે ન પરાક્રમે । બભૂવ સદૃશઃ કાર્ષ્ણેર્નાસ્ત્રે નાપિ ચ લાઘવે
કોઈ પણ માણસ, નિશાનદારી, શૌર્ય કે પરાક્રમમાં કૃષ્ણપુત્રને બરાબર નહોતો; શસ્ત્રકૌશલ્ય કે ચપળતામાં પણ નહીં.
તથા તમાત્મજં યુદ્ધે વિક્રમન્તમરિન્દમમ્। દૃષ્ટ્વા પાર્થઃ સુસંયત્તં સિંહનાદમથાનદત્
એ રીતે પોતાના પુત્રને યુદ્ધમાં શૂરવીરતા સાથે, દુશ્મનોને અપરાજિત અને સંપૂર્ણ તૈયાર જોઈ, પાર્થે સિંહની દહાડ કરી.
પીડયાનં તુ તત્સૈન્યં પૌત્રં તવ વિશાંપતે। દૃષ્ટ્વા ત્વદીયા રાજેન્દ્ર સમન્તાત્પર્યવારયન્
પોતાના પૌત્રે એ સૈન્યને ભારે દબાવી દીધું જોઈ, રાજા, તારા લોકો એના四 તરફથી ઘેરી વળ્યા.
ધ્વજિનીં ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં દીનશત્રુરદીનવત્ । પ્રત્યુદ્યયૌ સ સૌભદ્રસ્તેજસા ચ બલેન ચ
ધૃતરાષ્ટ્રના સૈન્ય સામે, દુઃખી દુશ્મનોનો શત્રુ, નિર્ભય સૌભદ્ર તેજ અને બળ સાથે આગળ વધ્યો.
તસ્ય લાઘવમાર્ગસ્થમાદિત્યસદૃશપ્રભમ્ । વ્યદૃશ્યત મહચ્ચાપં સમરે યુધ્યતઃ પરૈઃ
યુદ્ધભૂમિમાં, દુશ્મનો સામે લડતો એ, એનું મહાન ધનુષ્ય સૂર્ય જેવું તેજસ્વી અને અદ્ભુત ઝડપથી ચાલતું દેખાતું હતું.
સ દ્રૌણિમિષુણૈકેન વિદ્ધ્વા શલ્યં ચ પઞ્ચભિઃ । ધ્વજં સાંયમનેશ્વૈવ સોઽષ્ટાભિશ્ચિચ્છિદે તતઃ
એણે દ્રૌણિને એક બાણથી, શલ્યને પાંચ બાણથી ઘાયલ કર્યો; પછી સામ્યમનિના પુત્રનો ધ્વજ આઠ બાણથી કાપી નાખ્યો.
રુક્મદણ્ડાં મહાશક્તિં પ્રેષિતાં સૌમદત્તિન । શિતેનોરગસંકાશાં પત્રિણાભિજઘાન તામ્
સૌમદત્તિએ ફેંકેલી સુવર્ણદંડવાળી મહાશક્તિને, એણે પાંખવાળી અને સાપ જેવી તીક્ષ્ણ બાણથી ભેદી નાખી.
શલ્યસ્ય ચ મહાવેગાનસ્યતઃ સમરે શરાન્। `ધનુશ્ચિચ્છેદ ભલ્લેન તીવ્રવેગન ફાલ્ગુનિઃ' જઘાનાર્જુનદાયાદશ્ચતુર્ભિશ્ચતુરો હયાન્
યુદ્ધમાં શલ્યે જોરદાર બાણ છોડ્યા ત્યારે, ફાલ્ગુનિપુત્રએ તીક્ષ્ણ ભલ્લથી એનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું અને ચાર બાણથી એના ચાર ઘોડા મારી નાખ્યા.
ભૂરિશ્રવાશ્ચ શલ્યશ્ચ દ્રૌણિઃ સાંયમનિઃ શલઃ। નાભ્યવર્તન્તં સંરબ્ધાઃ કાર્ષ્ણેર્બાહુબલોદયાત્
ભૂરીશ્રવ, શલ્ય, દ્રૌણિ, સામ્યમનિનો પુત્ર અને શલ—even ગુસ્સામાં—કૃષ્ણપુત્રના ઉદ્ભવતા બાહુબળ સામે ટકી શક્યા નહીં.
તતસ્ત્રિગર્તા રાજેન્દ્ર મદ્રાશ્ચ સહ કેકયૈઃ । પઞ્ચવિંશતિસાહસ્રાસ્તવ પુત્રેણ ચોદિતાઃ
પછી ત્રિગર્તો, રાજા, અને મદ્રો, સાથે કૈકયો—પંચવીસ હજાર—તારા પુત્ર દ્વારા ઉશ્કેરાઈને—
ધનુર્વેદવિદો મુખ્યા અજેયાઃ શત્રુભિર્યુધિ। સહ પુત્રં જિઘાંસન્તં પરિવવ્રુઃ કિરીટિનમ્
ધનુર્વેદમાં પારંગત, યુદ્ધમાં દુશ્મનો દ્વારા અપરાજિત એવા મુખ્ય વીરોએ, મુગટધારીને ઘેરી લીધો, તારાં પુત્રને મારવાનો ઇરાદો રાખીને.
તૌ તુ તત્ર પિતાપુત્રૌ પરિક્ષિપ્તૌ મહારથૌ । દદર્શ રાજન્પાઞ્ચલ્યઃ સેનાપતિરરિન્દમ
ત્યાં પિતા અને પુત્ર, બંને મહાન રથીઓ, ચારે બાજુથી ઘેરાયેલા હતા, અને પાંડવોના શત્રુઓને હરાવનારા, પાંછાલ સેનાપતિએ તેમને જોયા.
સ વારણરથોઘાનાં સહસ્રૈર્બહુભિર્વૃતઃ। વાજિભિઃ પત્તિભિશ્ચૈવ વૃતઃ શતસહસ્રશઃ
તેની આસપાસ હજારો હાથીઓ અને રથો, તેમજ લાખો ઘોડા અને પગદળના સૈનિકો ભેગા થયા હતા.