એહ્યેહિ દેવેશ જગન્નિવાસ નમોસ્તુ તે માધવ ચક્રપાણે। પ્રસહ્ય માં પાતય લોકનાથ રથોત્તમાત્સર્વશરણ્ય સઙ્ખ્યે
આવો, આવો દેવોના સ્વામી, જગતના આશ્રય! તમારે વંદન છે, માધવ, ચક્રધારી! સર્વના રક્ષક, યુદ્ધમાં મને જોરથી હરાવીને, આ ઉત્તમ રથ પરથી નીચે પાડી દો, હે લોકનાથ!
ત્વયા હતસ્યાપિ મમાઽદ્ય કૃષ્ણ શ્રેયઃ પરિસ્મિન્નિહ ચૈવ લોકે। સંભાવિતોઽસ્મ્યન્ધકવૃષ્ણિનાથ લોકૈસ્ત્રિભિર્વીર તવાભિયાનાત્
હે કૃષ્ણ! આજે જો તમારે હાથથી મારાઈ જાઉં, તો એ મારા માટે આ લોક અને પરલોકમાં કલ્યાણકારક જ છે. અંધક અને વૃષ્ણિના સ્વામી, તમારો આક્રમણ જોઈને ત્રણેય લોકોએ મને માન આપ્યો છે.
રથાદવપ્લુત્ય તતસ્ત્વરાવાન્ પાર્થોઽપ્યનુદ્રુત્ય યદુપ્રવીરમ્। જગ્રાહ પીનોત્તમલમ્બબાહું બાહ્વોર્હરિં વ્યાયતપીનબાહુઃ
પછી પાર્થ ઝડપથી રથ પરથી કૂદી પડ્યા અને યદુવંશના શ્રેષ્ઠ હરીને પીછો કરતા, પોતાના મજબૂત અને લાંબા હાથોથી, તેમના દઢ અને લટકતા બાંય પકડી લીધા.
નિગૃહ્યમણાશ્ચ તદાઽઽદિદેવો ભૃશ સરોષઃ કિલ નામ યોગી । આદાય વેગેન જગામ વિષ્ણુ- ર્જિષ્ણું મહાવાત ઇવૈકવૃક્ષમ્
ત્યારે અર્જુને રોકી લીધેલા, ક્રોધથી ભરેલા મહાદેવએ, યોગી વિષ્ણુ જેવાં, જિષ્ણુ તરફ જોરથી દોડી ગયા, જેમ મહાવાત એકલા વૃક્ષ તરફ દોડે.
પાર્થસ્તુ વિષ્ટભ્ય બલેન પાદૌ ભીષ્માન્તિકં તૂર્ણમભિદ્રવન્તમ્। બલાન્નિજગ્રાહ હરિં કિરીટી પદેઽથ રાજન્દશમે કથંચિત્
પાર્થએ પોતાના પગ મજબૂતીથી ગાડીને, ઝડપથી ભીષ્મ તરફ દોડી રહેલા, કિરિટધારી હરીને જોરથી પકડી લીધા અને રાજા, દસમા પગલાંએ તેમને રોકી લીધા.
અવસ્થિતં ચ પ્રણિપત્ય કૃષ્ણં પ્રીતોઽર્જુનઃ કાઞ્ચનચિત્રમાલી। ઉવાચ કોપે પ્રતિસંહરેતિ ગતિર્ભવાન્કેશવ પાણ્ડવાનામ્
સુવર્ણની સુંદર માળા ધારણ કરેલા અર્જુને, સ્થિર ઊભેલા કૃષ્ણને વંદન કર્યું અને પ્રસન્ન પણ થોડી રોષભરી વાણીમાં કહ્યું: 'પાછા ખેંચો, હે કેશવ, તમે પાંડવોના આશ્રય છો.'
ન હાસ્યતે કર્મ યથાપ્રતિજ્ઞં પુત્રૈઃ શપે કેશવ સોદરૈશ્ચ । અન્તં કરિષ્યામિ યથા કુરૂણાં ત્વયાઽહમિન્દ્રાનુજસંપ્રયુક્તઃ
હે કેશવ! જે વચન આપ્યું છે એ કાર્ય નિષ્ફળ નહીં જાય, હું મારા પુત્રો અને ભાઈઓની શપથ લઈને કહું છું. તમારી અને ઇન્દ્રના ભાઈની સહાયથી હું કુરુઓનો અંત લાવીશ.
તતઃ પ્રતિજ્ઞાં સમયં ચ તસ્ય જનાર્દનઃ પ્રીતમના નિશમ્ય। સ્થિતઃ પ્રિયે કૌરવસત્તમસ્ય રથં સચક્રઃ પુનરારુરોહ
પછી જનાર્દને, તેના સંકલ્પ અને વચન સાંભળી આનંદિત હૃદયથી, કૌરવોમાં શ્રેષ્ઠ પોતાના પ્રિયજન પાસે ઊભા રહી, ચક્ર લઈને ફરીથી રથ પર ચડી ગયા.
તતઃ પ્રતિજ્ઞાં સમવાપ્ય ભીષ્મઃ કૃતાઞ્ચલિઃ સ્તુત્યમથાકરોદ્વૈ । ત્રૈવિક્રમે યસ્ય વપુર્બભાસે તથૈવ દૃષ્ટ્વા તુ સમુઞ્જ્વલન્તમ્
પછી ભીષ્મે પોતાનું વચન પૂર્ણ કરીને, હાથ જોડીને તેમની સ્તુતિ આરંભી; જેમ ત્રણ પગલાંમાં તેમનું રૂપ તેજસ્વી લાગતું, તેમ જ તેમને તેજથી પ્રભાસિત જોઈને ભીષ્મે સ્તુતિ કરી.
પ્રગૃહ્ય શઙ્ખં દ્વિષતાકં નિહન્તા સ તાનભૂષૂન્પુનરાદદાનઃ । ભીષ્મં શરૈઃ સંપરિવાર્ય સઙ્ખ્યે ચિચ્છેદ ભૂરિશ્રવસશ્ચ ચાપમ્
શત્રુઓના વિનાશકએ શંખ પકડીને, ફરીથી પોતાના શસ્ત્રો ઉપાડ્યા. યુદ્ધમાં ભીષ્મને તીરો વડે ઘેરીને, ભૂરીશ્વરસનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું.
શલ્યં ચ વિદ્ધ્વા નવભિઃ પૃષત્કૈ- ર્દુર્યોધં વક્ષસિ નિર્બિભેદ।' વિનાદયામાસ તતો દિશશ્ચ સ પાઞ્ચજન્યસ્ય રવેણ શૌરિઃ
તેમણે શલ્યને નવ તીરો વડે ઘાયલ કર્યો અને દુર્યોધનને છાતીમાં ભેદી નાખ્યો; પછી શૌરીએ પાંચજન્ય શંખના નાદથી દિશાઓ ગુંજી ઉઠી.
વ્યાવિદ્ધનિષ્કાઙ્ગદકુણ્ડલં તં રજોવિકીર્ણાઞ્ચિતપદ્મનેત્રમ્ । વિશુદ્ધદંષ્ટ્રં પ્રગૃહીતશઙ્ખં વિચુક્રુશુઃ પ્રેક્ષ્ય કુરુપ્રવીરાઃ
મુકુટ, કંકણ અને કુંડલોથી શોભતા, કમળ જેવી આંખો અને શુદ્ધ દાંત ધરાવતા, શંખ પકડીને ઊભેલા તેમને જોઈને, કુરુઓના શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓ ભયથી ચીસો પાડી ઉઠ્યા.
મૃદઙ્ગભેરીપણવપ્રણાદા નેમિસ્વના દુન્દુભિનિઃસ્વનાશ્ચ। સસિંહનાદાશ્ચ બભૂવુરુગ્રાઃ સર્વેષ્વનીકેષુ તતઃ કુરૂણામ્
પછી કુરુ સેનાના બધા ભાગોમાં મૃદંગ, ભેરી, પખાવજ, રથના ચકરાના ઘોંઘાટ અને દુન્દુભિના ગર્જના સાથે સિંહના દહાડ જેવા ભયાનક અવાજો ગુંજી ઉઠ્યા.
ગાણ્ડીવઘોષઃ સ્તનયિત્નુકલ્પો જગામ પાર્થસ્ય નભો દિશશ્ચ। જગ્મુશ્ચ બાણા વિમલાઃ પ્રસન્નાઃ સર્વા દિશઃ પાણ્ડવચાપમુક્તાઃ
પાર્થના ગાંડીવનો ઘોંઘાટ વીજળીના ગર્જનાની જેમ આકાશ અને દિશાઓ સુધી પહોંચ્યો; પાંડવના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા શુદ્ધ અને તેજસ્વી તીરો સર્વ દિશાઓમાં ફાટી નીકળ્યા.
તં કૌરવાણામધિપો જવેન ભીષ્મેણ ભૂરિશ્રવસા ચ સાર્ધમ્। અભ્યુદ્યયાવુદ્યતબાણપાણિઃ કક્ષં દિધક્ષન્નિવ ધૂમકેતુઃ
કૌરવોના રાજાએ, ભીષ્મ અને ભૂરીશ્વરસ સાથે, હાથમાં શસ્ત્રો ઉંચકીને ઝડપથી આગળ વધ્યા, જેમ ધૂમકેતુ જંગલને દાઝાવવા તત્પર હોય.
અથાર્જુનાય પ્રજિઘાય ભલ્લાન્ ભૂરિશ્રવાઃ સપ્ત સુવર્ણપુઙ્ખાન્। દુર્યોદનસ્તોમરમુગ્રવેગં શલ્યો ગદાં શાન્તનવશ્ચ શક્તિમ્
પછી ભૂરીશ્વરે સાત સોનાની પાંખવાળા તીરો અર્જુન તરફ તાણ્યા; દુર્યોધને ભયાનક ગતિથી ભાલા ફેંક્યો, શલ્યએ ગદા અને શાંતનુપુત્રે શક્તિ ફેંકી.
સ સપ્તભિઃ સપ્ત શરપ્રવેકાન્ સંવાર્ય ભીરિશ્રવસા વિસૃષ્ટાન્ । શિતેન દુર્યોધનબાહુમુક્તં ક્ષુરેણ તત્તોમરમુન્મમાથ
ભૂરિશ્રવસે છોડેલા સાત તીરોને એણે પોતાના સાત તીરો વડે રોકી લીધા અને દુર્યોધનના હાથેથી છૂટેલી તીક્ષ્ણ ભાલાને કટાર જેવો તીર મારીને તોડી નાખી.
તતઃ શુભામાપતતીં સ શક્તિં વિદ્યુત્પ્રભાં શાન્તનવેન મુક્તામ્। ગદાં ચ મદ્રાધિપબાહુમુક્તાં દ્વાભ્યાં શરાભ્યાં નિચર્ત વીરઃ
પછી એ વીરે શાંતનુવંશી દ્વારા છોડવામાં આવેલી વીજળી જેવી ચમકતી સુંદર શક્તિને અને મધ્રરાજના હાથેથી છૂટેલી ગદાને બે તીરો વડે કાપી નાખી.
તતો ભુજાભ્યાં બલવદ્વિકૃષ્ય ચિત્રં ધનુર્ગાણ્ડિવમપ્રમેયમ્ । માહેન્દ્રમસ્રં વિધિવત્સુઘોરં પ્રાદુશ્ચકારાદ્ભુતમન્તરિક્ષે
પછી એણે બંને હાથથી ગાંડીવ ધનુષને જોરથી ખેંચી, અદ્ભુત અને અપરિમિત એવા ઇન્દ્રના ભયાનક અસ્ત્રને નિયમ પ્રમાણે આકાશમાં છોડ્યું, જે જોઈને સૌ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
તેનોત્તમાસ્ત્રેણ તતો મહાત્મા સર્વાણ્યનીકાનિ મહાધનુષ્માન્। શરૌઘજાલૈર્વિમલાગ્નિવર્ણૈ- ર્નિવારયામાસ કિરીટમાલી
એ ઉત્તમ અસ્ત્રથી મહાત્મા, મહાન ધનુર્ધારી અને મુગટધારી એ વીરે, શુદ્ધ અગ્નિ જેવી તેજસ્વી તીરોની વરસાદથી સર્વે સેનાઓને પાછી હંકી દીધી.
શિલીમુખાઃ પાર્થધનુઃપ્રમુક્તા રથાન્ધ્વજાગ્રાણિ ધનૂંષિ બાહૂન્ । નિકૃત્ય દેહાન્વિવિશુઃ પરેષાં નરેન્દ્રનાગેન્દ્રતુરઙ્ગમાણામ્
પાર્થના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા તીક્ષ્ણ તીરો શત્રુઓના રથોના ધ્વજ, ધનુષ્ય અને હાથ કાપી નાખતા, અને રાજાઓ, હાથીઓ તથા ઘોડાઓના શરીરમાં ઘૂસી ગયા.
તતો દિશઃ સોઽનુદિશશ્ચ પાર્થઃ શરૈઃ સુધારૈઃ સમરે વિતત્ય । ગાણ્ડીવશબ્દેન મનાંસિ તેષાં કિરીટમાલી વ્યથયાંચકાર
પછી પાર્થે યુદ્ધમાં સર્વ દિશાઓ અને ઉપદિશાઓમાં તીક્ષ્ણ તીરોની વરસાદ વરસાવી, ગાંડીવના ગર્જનથી તેમના મનમાં ભય પેદા કર્યો.
તસ્મિંસ્તથા ઘોરતમે પ્રવૃત્તે શઙ્ખસ્વના દુન્દુભિનિઃસ્વનાશ્ચ। અન્તર્હિતા ગાણ્ડિવનિઃસ્વનેન બભૂવુરુગ્રાશ્વરથપ્રણાદાઃ
જ્યારે એ ભયાનક યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું ત્યારે ગાંડીવના ગર્જનથી શંખ અને ઢોલના અવાજો, તેમજ ઘોડા અને રથોના ભયાનક ચીસો બધું જ દટાઈ ગયું.
ગાણ્ડીવશબ્દં તમથો વિદિત્વા વિરાટરાજપ્રમુખાઃ પ્રવીરાઃ। પાઞ્ચાલરાજો દ્રુપદશ્ચ વીર- સ્તં દેશમાજગ્મુરદીનસત્ત્વાઃ
ગાંડીવનો અવાજ સાંભળી, વિરાટરાજ અને પાંચાલરાજ દ્રુપદ જેવા પરાક્રમી વીરોએ નિર્ભયતાથી એ સ્થળે આવી પહોંચ્યા.
સર્વાણિ સૈન્યાનિ તુ તાવકાનિ યતોયતો ગાણ્ડિવજઃ પ્રણાદઃ । તતસ્તતઃ સન્નતિમેવ જગ્મુ- ર્ન તં પ્રતીપોઽભિસસાર કશ્ચિત્
જ્યાં જ્યાં ગાંડીવનો ગર્જન સંભળાતો, ત્યાં ત્યાં તમારી બધી સેનાઓ વાંકી પડી જતી; કોઈ પણ એના સામે જવાનું સાહસ કરતું નહોતું.
તસ્મિન્સુઘોરે કનૃપ સંપ્રહારે હતાઃ પ્રવીરાઃ સરથાશ્વસૂતાઃ। ગજાશ્ચ નારાચનિપાતતપ્તા મહાપતાકાઃ શુભરુક્મકક્ષ્યાઃ
એ ભયાનક યુદ્ધમાં, રાજા, અનેક વીર, રથીઓ અને ઘોડાસવારો માર્યા ગયા; તીરોની તાપથી દઝાયેલા હાથીઓ, ભવ્ય ધ્વજાવાળા અને સુંદર સોનાની કવચધારી પણ ધરાશાયી થયા.
પરીતસત્વાઃ સહસા નિપેતુઃ કિરીટિના ભિન્નતનુત્રકાયાઃ । દૃઢં હતાઃ પાત્રિભિરુગ્રવેગૈઃ પાર્થેન ભલ્લૈર્વિમલૈઃ શિતાગ્નૈઃ
મુગટધારીના તીરો વડે શરીર તૂટી ગયેલા, શત્રુઓથી ઘેરાયેલા, તેઓ અચાનક ધરતી પર પડી ગયા; પાર્થના તીક્ષ્ણ, શુદ્ધ અને અગ્નિસમાન તેજસ્વી ભલ્લો વડે ઘાયલ થયા.
નિકૃત્તયન્ત્રા નિહતેન્દ્રકીલા ધ્વજા મહાન્તો ધ્વજિનિમુખેષુ। પદાતિસઙ્ઘાશ્ચ રથાશ્ચ સઙ્ખ્યે હયાશ્ચ નાગાશ્ચ ધનઞ્જયેન
મોટા ધ્વજ, જેમના યંત્ર તૂટી ગયા હતા અને ધ્વજદંડ પણ તોડી નાખ્યા હતા, તે ધ્વજો સેનાની આગળ પડખે પડી ગયા; ધનંજયે યુદ્ધમાં પગદળ, રથ, ઘોડા અને હાથીઓને પણ માર્યા.
બાણાહતાસ્તૂર્ણમપેતસત્વા વિષ્ટભ્ય ગાત્રાણિ નિપેતુરુર્વ્યામ્ । ઐન્દ્રેણ તેનાસ્ત્રવરેણ રાજન્ મહાહવે ભિન્નતનુત્રદેહાઃ
તીરો વાગતાં જ, જીવશક્તિ છૂટી ગયેલા, તેઓ તરત જ જમીન પર પડી ગયા; રાજા, એ મહાયુદ્ધમાં ઇન્દ્રના શ્રેષ્ઠ અસ્ત્રથી તેમના શરીર તૂટી ગયા હતા.
તતઃ શરૌઘૈર્નિશિતૈઃ કિરીટિના નૃદેહશસ્ત્રક્ષતલોહિતોદા। નદી સુઘોરા નરમેદફેના પ્રવર્તિતા તત્ર રણાજિરે વૈ
પછી મુગટધારીના તીક્ષ્ણ તીરોની વરસાદથી, યુદ્ધભૂમિમાં ઘાયલ દેહો અને શસ્ત્રોથી ભરેલી, માનવમાસથી ફેનાયેલી ભયાનક લોહીની નદી વહેવા લાગી.