તસ્માદહં ગૃહ્ય રથાઙ્ગમુગ્રં પ્રાણં હરિષ્યામિ મહાવ્રતસ્ય। નિહત્ય ભીષ્મં સગણં તથાજૌ દ્રોણં ચ શૈનેય રથપ્રવીરૌ
'અત્યારે હું એ ભયાનક ચક્ર લઈને, મહાપ્રતિજ્ઞા ધરાવનારનો પ્રાણ લઈ લઉં છું; ભીષ્મ અને તેની સેના તથા યુદ્ધમાં દ્રોણને પણ, હે શિનીપુત્ર, એ મહાન રથીઓનો પણ સંહાર કરીશ—'
સંપાદયિષ્યામ્યહમદ્ય હૃષ્ટઃ
'આ બધું આજે આનંદપૂર્વક પૂર્ણ કરીશ!'
ઇતીદમુક્ત્વા સ મહાનુભાવઃ સસ્માર ચક્રં નિશિતં પુરાણમ્। સુદર્શનં ચિન્તિતમાત્રમેવ તસ્યાગ્રહસ્તં સ્વયમારુરોહ
આવી વાત કહીને, એ મહાન આત્માવાળા શ્રીકૃષ્ણે એ પ્રાચીન, તીક્ષ્ણ સુદર્શન ચક્રને સ્મરણ કર્યું; માત્ર વિચારતાં જ એ ચક્ર તેમના હાથમાં આવી ગયું.
તચ્ચક્રપદ્મં પ્રગૃહીતમાજૌ રરાજ નારાયણબાહુનાલમ્। યથાદિપદ્મં તરુણાર્કવર્ણં રરાજ નારાયણનાભિજાતમક્
યુદ્ધમાં નારાયણના બળવાન હાથમાં પકડી લીધેલું એ ચક્ર, કમળની જેમ તેજસ્વી લાગતું હતું; જેમ નારાયણના નાભિમાંથી ઉગેલું, ઉગતા સૂર્ય જેવું રંગ ધરાવતું કમળ શોભે છે, તેમ એ ચક્ર પણ શોભી રહ્યું હતું.
તત્કૃષ્ણકોપોદયસૂર્યબુદ્ધં ક્ષુરાન્તતીક્ષ્ણાગ્રસુજાતપત્રમ્। તેસ્યૈવ દેહોરુસરઃપ્રરૂઢં રરાજ નારાયણબાહુનાલમ્
કૃષ્ણના ક્રોધથી પ્રગટ થયેલું, કટારની જેમ તીક્ષ્ણ ધાર અને સુંદર પાંખવાળું એ ચક્ર, એમના પોતાના શરીર-સાગરમાંથી ઉગેલું હતું; એ નારાયણના બળવાન હાથમાં તેજસ્વી લાગતું હતું.
વેગેન કૃષ્મઃ પ્રસસાર ભીષ્મમ્
ઝડપથી શ્રીકૃષ્ણ ભીષ્મ તરફ દોડી ગયા.
ઘનો યથા ખે તડિતાવનદ્ધઃ
જેમ આકાશમાં વીજળીથી ઘેરાયેલું મેઘ ઉડે છે, તેમ.
તમાત્તચક્રં પ્રણદન્તમુચ્ચૈઃ ક્રુદ્ધં મહેન્દ્રાવરજં સમીક્ષ્ય । સર્વાણિ ભૂતાનિ ભૃશં વિનેદુઃ ક્ષયં કુરૂણામિવ ચિન્તયિત્વા
એમને હાથમાં ચક્ર લઈને, ઉંચે ગર્જના કરતા અને ક્રોધિત મહેન્દ્રના ભાઈને જોઈને, બધાં જ પ્રાણીઓ ભારે ડરી ગયા; કૌરવોના વિનાશની કલ્પના કરીને તેઓ શોક કરવા લાગ્યા.
સ વાસુદેવઃ પ્રગૃહીતચક્રઃ સંવર્તયિષ્યન્નિવ સર્વલોકમ્। અભ્યુત્પતઁલ્લોકગુરુર્બભાસે ભૂતાનિ ધક્ષ્યન્નિવ ધૂમકેતુઃ
વાસુદેવએ જ્યારે ચક્ર હાથમાં પકડીને ઊભા રહ્યા, ત્યારે એમ લાગ્યું કે જાણે તેઓ આખા જગતને વિનાશ કરવા ઊભા થયા હોય. સર્વલોકના ગુરુ એવા તેઓ, ધૂમકેતુ જેવો દેખાતા, બધાં જીવોને દાઝી નાખવા તત્પર જણાયા.
ગોવિન્દમાજાવવિમૂઢચેતાઃ
યુદ્ધમાં મન ભટકી ગયેલા લોકો ગોવિંદ પર તૂટક પડ્યા.
એહ્યેહિ દેવેશ જગન્નિવાસ નમોસ્તુ તે માધવ ચક્રપાણે। પ્રસહ્ય માં પાતય લોકનાથ રથોત્તમાત્સર્વશરણ્ય સઙ્ખ્યે
આવો, આવો દેવોના સ્વામી, જગતના આશ્રય! તમારે વંદન છે, માધવ, ચક્રધારી! સર્વના રક્ષક, યુદ્ધમાં મને જોરથી હરાવીને, આ ઉત્તમ રથ પરથી નીચે પાડી દો, હે લોકનાથ!
ત્વયા હતસ્યાપિ મમાઽદ્ય કૃષ્ણ શ્રેયઃ પરિસ્મિન્નિહ ચૈવ લોકે। સંભાવિતોઽસ્મ્યન્ધકવૃષ્ણિનાથ લોકૈસ્ત્રિભિર્વીર તવાભિયાનાત્
હે કૃષ્ણ! આજે જો તમારે હાથથી મારાઈ જાઉં, તો એ મારા માટે આ લોક અને પરલોકમાં કલ્યાણકારક જ છે. અંધક અને વૃષ્ણિના સ્વામી, તમારો આક્રમણ જોઈને ત્રણેય લોકોએ મને માન આપ્યો છે.
રથાદવપ્લુત્ય તતસ્ત્વરાવાન્ પાર્થોઽપ્યનુદ્રુત્ય યદુપ્રવીરમ્। જગ્રાહ પીનોત્તમલમ્બબાહું બાહ્વોર્હરિં વ્યાયતપીનબાહુઃ
પછી પાર્થ ઝડપથી રથ પરથી કૂદી પડ્યા અને યદુવંશના શ્રેષ્ઠ હરીને પીછો કરતા, પોતાના મજબૂત અને લાંબા હાથોથી, તેમના દઢ અને લટકતા બાંય પકડી લીધા.
નિગૃહ્યમણાશ્ચ તદાઽઽદિદેવો ભૃશ સરોષઃ કિલ નામ યોગી । આદાય વેગેન જગામ વિષ્ણુ- ર્જિષ્ણું મહાવાત ઇવૈકવૃક્ષમ્
ત્યારે અર્જુને રોકી લીધેલા, ક્રોધથી ભરેલા મહાદેવએ, યોગી વિષ્ણુ જેવાં, જિષ્ણુ તરફ જોરથી દોડી ગયા, જેમ મહાવાત એકલા વૃક્ષ તરફ દોડે.
પાર્થસ્તુ વિષ્ટભ્ય બલેન પાદૌ ભીષ્માન્તિકં તૂર્ણમભિદ્રવન્તમ્। બલાન્નિજગ્રાહ હરિં કિરીટી પદેઽથ રાજન્દશમે કથંચિત્
પાર્થએ પોતાના પગ મજબૂતીથી ગાડીને, ઝડપથી ભીષ્મ તરફ દોડી રહેલા, કિરિટધારી હરીને જોરથી પકડી લીધા અને રાજા, દસમા પગલાંએ તેમને રોકી લીધા.
અવસ્થિતં ચ પ્રણિપત્ય કૃષ્ણં પ્રીતોઽર્જુનઃ કાઞ્ચનચિત્રમાલી। ઉવાચ કોપે પ્રતિસંહરેતિ ગતિર્ભવાન્કેશવ પાણ્ડવાનામ્
સુવર્ણની સુંદર માળા ધારણ કરેલા અર્જુને, સ્થિર ઊભેલા કૃષ્ણને વંદન કર્યું અને પ્રસન્ન પણ થોડી રોષભરી વાણીમાં કહ્યું: 'પાછા ખેંચો, હે કેશવ, તમે પાંડવોના આશ્રય છો.'
ન હાસ્યતે કર્મ યથાપ્રતિજ્ઞં પુત્રૈઃ શપે કેશવ સોદરૈશ્ચ । અન્તં કરિષ્યામિ યથા કુરૂણાં ત્વયાઽહમિન્દ્રાનુજસંપ્રયુક્તઃ
હે કેશવ! જે વચન આપ્યું છે એ કાર્ય નિષ્ફળ નહીં જાય, હું મારા પુત્રો અને ભાઈઓની શપથ લઈને કહું છું. તમારી અને ઇન્દ્રના ભાઈની સહાયથી હું કુરુઓનો અંત લાવીશ.
તતઃ પ્રતિજ્ઞાં સમયં ચ તસ્ય જનાર્દનઃ પ્રીતમના નિશમ્ય। સ્થિતઃ પ્રિયે કૌરવસત્તમસ્ય રથં સચક્રઃ પુનરારુરોહ
પછી જનાર્દને, તેના સંકલ્પ અને વચન સાંભળી આનંદિત હૃદયથી, કૌરવોમાં શ્રેષ્ઠ પોતાના પ્રિયજન પાસે ઊભા રહી, ચક્ર લઈને ફરીથી રથ પર ચડી ગયા.
તતઃ પ્રતિજ્ઞાં સમવાપ્ય ભીષ્મઃ કૃતાઞ્ચલિઃ સ્તુત્યમથાકરોદ્વૈ । ત્રૈવિક્રમે યસ્ય વપુર્બભાસે તથૈવ દૃષ્ટ્વા તુ સમુઞ્જ્વલન્તમ્
પછી ભીષ્મે પોતાનું વચન પૂર્ણ કરીને, હાથ જોડીને તેમની સ્તુતિ આરંભી; જેમ ત્રણ પગલાંમાં તેમનું રૂપ તેજસ્વી લાગતું, તેમ જ તેમને તેજથી પ્રભાસિત જોઈને ભીષ્મે સ્તુતિ કરી.
પ્રગૃહ્ય શઙ્ખં દ્વિષતાકં નિહન્તા સ તાનભૂષૂન્પુનરાદદાનઃ । ભીષ્મં શરૈઃ સંપરિવાર્ય સઙ્ખ્યે ચિચ્છેદ ભૂરિશ્રવસશ્ચ ચાપમ્
શત્રુઓના વિનાશકએ શંખ પકડીને, ફરીથી પોતાના શસ્ત્રો ઉપાડ્યા. યુદ્ધમાં ભીષ્મને તીરો વડે ઘેરીને, ભૂરીશ્વરસનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું.
શલ્યં ચ વિદ્ધ્વા નવભિઃ પૃષત્કૈ- ર્દુર્યોધં વક્ષસિ નિર્બિભેદ।' વિનાદયામાસ તતો દિશશ્ચ સ પાઞ્ચજન્યસ્ય રવેણ શૌરિઃ
તેમણે શલ્યને નવ તીરો વડે ઘાયલ કર્યો અને દુર્યોધનને છાતીમાં ભેદી નાખ્યો; પછી શૌરીએ પાંચજન્ય શંખના નાદથી દિશાઓ ગુંજી ઉઠી.
વ્યાવિદ્ધનિષ્કાઙ્ગદકુણ્ડલં તં રજોવિકીર્ણાઞ્ચિતપદ્મનેત્રમ્ । વિશુદ્ધદંષ્ટ્રં પ્રગૃહીતશઙ્ખં વિચુક્રુશુઃ પ્રેક્ષ્ય કુરુપ્રવીરાઃ
મુકુટ, કંકણ અને કુંડલોથી શોભતા, કમળ જેવી આંખો અને શુદ્ધ દાંત ધરાવતા, શંખ પકડીને ઊભેલા તેમને જોઈને, કુરુઓના શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓ ભયથી ચીસો પાડી ઉઠ્યા.
મૃદઙ્ગભેરીપણવપ્રણાદા નેમિસ્વના દુન્દુભિનિઃસ્વનાશ્ચ। સસિંહનાદાશ્ચ બભૂવુરુગ્રાઃ સર્વેષ્વનીકેષુ તતઃ કુરૂણામ્
પછી કુરુ સેનાના બધા ભાગોમાં મૃદંગ, ભેરી, પખાવજ, રથના ચકરાના ઘોંઘાટ અને દુન્દુભિના ગર્જના સાથે સિંહના દહાડ જેવા ભયાનક અવાજો ગુંજી ઉઠ્યા.
ગાણ્ડીવઘોષઃ સ્તનયિત્નુકલ્પો જગામ પાર્થસ્ય નભો દિશશ્ચ। જગ્મુશ્ચ બાણા વિમલાઃ પ્રસન્નાઃ સર્વા દિશઃ પાણ્ડવચાપમુક્તાઃ
પાર્થના ગાંડીવનો ઘોંઘાટ વીજળીના ગર્જનાની જેમ આકાશ અને દિશાઓ સુધી પહોંચ્યો; પાંડવના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા શુદ્ધ અને તેજસ્વી તીરો સર્વ દિશાઓમાં ફાટી નીકળ્યા.
તં કૌરવાણામધિપો જવેન ભીષ્મેણ ભૂરિશ્રવસા ચ સાર્ધમ્। અભ્યુદ્યયાવુદ્યતબાણપાણિઃ કક્ષં દિધક્ષન્નિવ ધૂમકેતુઃ
કૌરવોના રાજાએ, ભીષ્મ અને ભૂરીશ્વરસ સાથે, હાથમાં શસ્ત્રો ઉંચકીને ઝડપથી આગળ વધ્યા, જેમ ધૂમકેતુ જંગલને દાઝાવવા તત્પર હોય.
અથાર્જુનાય પ્રજિઘાય ભલ્લાન્ ભૂરિશ્રવાઃ સપ્ત સુવર્ણપુઙ્ખાન્। દુર્યોદનસ્તોમરમુગ્રવેગં શલ્યો ગદાં શાન્તનવશ્ચ શક્તિમ્
પછી ભૂરીશ્વરે સાત સોનાની પાંખવાળા તીરો અર્જુન તરફ તાણ્યા; દુર્યોધને ભયાનક ગતિથી ભાલા ફેંક્યો, શલ્યએ ગદા અને શાંતનુપુત્રે શક્તિ ફેંકી.
સ સપ્તભિઃ સપ્ત શરપ્રવેકાન્ સંવાર્ય ભીરિશ્રવસા વિસૃષ્ટાન્ । શિતેન દુર્યોધનબાહુમુક્તં ક્ષુરેણ તત્તોમરમુન્મમાથ
ભૂરિશ્રવસે છોડેલા સાત તીરોને એણે પોતાના સાત તીરો વડે રોકી લીધા અને દુર્યોધનના હાથેથી છૂટેલી તીક્ષ્ણ ભાલાને કટાર જેવો તીર મારીને તોડી નાખી.
તતઃ શુભામાપતતીં સ શક્તિં વિદ્યુત્પ્રભાં શાન્તનવેન મુક્તામ્। ગદાં ચ મદ્રાધિપબાહુમુક્તાં દ્વાભ્યાં શરાભ્યાં નિચર્ત વીરઃ
પછી એ વીરે શાંતનુવંશી દ્વારા છોડવામાં આવેલી વીજળી જેવી ચમકતી સુંદર શક્તિને અને મધ્રરાજના હાથેથી છૂટેલી ગદાને બે તીરો વડે કાપી નાખી.
તતો ભુજાભ્યાં બલવદ્વિકૃષ્ય ચિત્રં ધનુર્ગાણ્ડિવમપ્રમેયમ્ । માહેન્દ્રમસ્રં વિધિવત્સુઘોરં પ્રાદુશ્ચકારાદ્ભુતમન્તરિક્ષે
પછી એણે બંને હાથથી ગાંડીવ ધનુષને જોરથી ખેંચી, અદ્ભુત અને અપરિમિત એવા ઇન્દ્રના ભયાનક અસ્ત્રને નિયમ પ્રમાણે આકાશમાં છોડ્યું, જે જોઈને સૌ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
તેનોત્તમાસ્ત્રેણ તતો મહાત્મા સર્વાણ્યનીકાનિ મહાધનુષ્માન્। શરૌઘજાલૈર્વિમલાગ્નિવર્ણૈ- ર્નિવારયામાસ કિરીટમાલી
એ ઉત્તમ અસ્ત્રથી મહાત્મા, મહાન ધનુર્ધારી અને મુગટધારી એ વીરે, શુદ્ધ અગ્નિ જેવી તેજસ્વી તીરોની વરસાદથી સર્વે સેનાઓને પાછી હંકી દીધી.