સ્વધર્મં ચ પુરસ્કૃત્ય ત્વામદ્ય શરણં ગતા। તસ્માન્નર્હસિ સંશ્રુત્ય તથેતિ વિતથં વચઃ
મારા ધર્મને અનુસરતાં હવે હું તમારી શરણે આવી છું; તેથી, આપેલ વચનથી તમે કદી ખોટું ન બોલો.
સ્વધર્મં પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા પરિત્યક્તુમુપસ્થિતામ્। ત્વન્નાથાં લોકનાથસ્ત્વં નાર્હસિ ત્વમનાગસમ્
મારા ધર્મને પછાડીને, ત્યાગી દેવામાં આવી છું અને હવે તમારે જ આધાર છું; હે લોકનાથ, નિર્દોષ મને છોડવું યોગ્ય નથી.
કિં નુ કર્માશુભં પૂર્વં કૃતવત્યસ્મિ પાર્થિવ। યદહં બાન્ધવૈસ્ત્યક્તા બાલ્યે સંપ્રતિ વૈ ત્વયા
હે રાજન, મેં ભૂતકાળમાં એવું કયું દુષ્કર્મ કર્યું કે બાળપણમાં સગાંએ અને હવે તમે મને ત્યજી દીધું?
કામં ત્વયા પરિત્યક્તા ગમિષ્યામ્યહમાશ્રમમ્। ઇમં બાલં તુ સંત્યુક્તં નાર્હસ્યાત્મજમાત્મના
હા, તમે મને ત્યજી દો તો પણ હું આશ્રમમાં પાછી જઈશ; પણ આ બાળક, તમારો પોતાનો પુત્ર છે, તેને તમે કદી ત્યજી ન દો.
ન પુત્રમભિજાનામિ ત્વયિ જાતં શકુન્તલે। અસત્વચના નાર્યઃ કસ્તે શ્રદ્ધાસ્યતે વચઃ
હું આ બાળકને પોતાનો માનતો નથી, શકુંતલા. સ્ત્રીઓના વચનો પર કોણ વિશ્વાસ કરશે?
અશ્રદ્ધેયમિદં વાક્યં કથયન્તી ન લજ્જસે। વિશેષતો મત્સકાશે દુષ્ટતાપસિ ગમ્યતામ્
તું મારી સામે આવીને આવું અવિશ્વસનીય બોલે છે, તને લાજ નથી આવતી? દુષ્ટ સ્ત્રી, અહીંથી જા.
ક્વ મહર્ષિસ્તપસ્યુગ્રઃ ક્વાપ્સરાઃ સા ચ મેનકા। ક્વ ચ ત્વમેવં કૃપણા તાપસીવેષધારિણી
મહાન ઋષિ, જે તપમાં કઠોર છે, અને મેનકા જેવી અપ્સરા ક્યાં? અને તું, આવી દયનીય, તપસ્વિની જેવી વેશમાં, ક્યાં?
અતિકાયશ્ચ પુત્રસ્તે બાલોઽતિબલવાનયમ્। કથમલ્પેન કાલેન સાલસ્કન્ધ ઇવોદ્ગતઃ
તો તારો દીકરો બહુ મોટો છે, બાળપણમાં જ બહુ બળવાન છે. થોડા સમયમાં એ સાલ વૃક્ષના તણા જેવો કેવી રીતે ઊંચો થયો?
સુનિકૃષ્ટા ચ યોનિસ્તે પુંશ્ચલી પ્રતિભાસિ મે। યદૃચ્છયા કામરાગાજ્જાતા મેનકયા હ્યસિ
તારો જન્મ બહુ નીચો છે; તું મને ચંચળ સ્ત્રી લાગે છે. તારો જન્મ મેનકાએ કામવાસનાથી યાદૃચ્છિક રીતે કર્યો છે.
સર્વમેવ પરોક્ષં મે યત્ત્વં વદસિ તાપસિ। `સર્વા વામાઃ સ્ત્રિયો લોકે સર્વાઃ કામપરાયણાઃ
તપસ્વિ સ્ત્રી, તું જે કશું કહે છે એ બધું મને છુપાયેલું લાગે છે. 'આ જગતમાં બધી સ્ત્રીઓ ચંચળ છે, બધી કામના તરફ વળેલી છે.'
સર્વાઃ સ્ત્રિયઃ પરવશાઃ સર્વાઃ ક્રોધસમાકુલાઃ। અસત્યોક્તાઃ સ્ત્રિયઃ સર્વા ન કણ્વં વક્તુમર્હસિ
બધી સ્ત્રીઓ પરાધીન છે, બધી ક્રોધથી ભરેલી છે; બધી સ્ત્રીઓ અસત્ય બોલે છે. તારે કણ્વને કશું કહેવું યોગ્ય નથી.
મેનકા નિરનુક્રોશા વર્ધકી જનની તવ। યયા હિમવતઃ પાદે નિર્માલ્યવદુપેક્ષિતા
મેનકા, તારી માતા, દયારહિત છે, નૃત્યાંગના છે, જેને હિમાલય પર્વતના પાયે ફેંકી દેવામાં આવી હતી, જેમDiscard થયેલું ફૂલમાળ.
સ ચાપિ નિરનુક્રોશઃ ક્ષત્રયોનિઃ પિતા તવ। વિશ્વામિત્રો બ્રાહ્મણત્વે લુબ્ધઃ કામપરાયણઃ
અને તારો પિતા પણ, ક્ષત્રિય કુળમાં જન્મેલો, દયારહિત છે—વિશ્વામિત્ર, બ્રાહ્મણપદ માટે લાલચુ અને કામના માટે તત્પર.
સુષાવ સુરનારી માં વિશ્વામિત્રાદ્યથેષ્ટતઃ। અહો જાનામિ તે જન્મ કુત્સિતં કુલટે જનૈઃ
દેવસ્ત્રી મારે વિશ્વામિત્રને પોતાની ઇચ્છાથી જન્મ આપ્યો હતો. અરે, હું જાણું છું કે તારો જન્મ નીચ કુળમાં, દોષિત લોકોમાં થયો છે.
મેનકાઽપ્સરસાં શ્રેષ્ઠા મહર્ષિશ્ચાપિ તે પિતા। તયોરપત્યં કસ્માત્ત્વં પુંશ્ચલીવાભિભાષસે
મેનકા અપ્સરાઓમાં શ્રેષ્ઠ છે અને તારો પિતા મહાન ઋષિ છે. તો પણ, તું એમના સંતાન થઈને પણ ચંચળ સ્ત્રી જેવી કેમ બોલે છે?
જાતિશ્ચાપિ નિકૃષ્ટો તે કુલીનેતિ વિજલ્પસે। જનયિત્વા ત્વમુત્સૃષ્ટા કોકિલેન પરૈર્ભૃતા
તું કહે છે કે તારો વંશ ઉંચો છે, પણ તારો જન્મ તો નીચો છે. તને જન્મ આપ્યા પછી તને છોડી દેવામાં આવી, અને બીજા લોકોએ તને ઉછેર્યા, જેમ કોયલનું બચ્ચું.
અરિષ્ટૈરિવ દુર્બદ્ધિઃ કણ્વો વર્ધયિતા પિતા। અશ્રદ્ધેયમિદં વાક્યં યત્ત્વં જલ્પસિ તાપસિ
કણ્વ, તારો પિતા, દુર્ભાગ્યથી જન્મેલા બાળક જેવો તને ઉછેર્યો છે. તપસ્વિ સ્ત્રી, તું જે બોલે છે એ વિશ્વાસપાત્ર નથી.
બ્રુવન્તી રાજસાન્નિધ્યે ગમ્યતાં યત્ર ચેચ્છસિ। `સુવર્ણમણિમુક્તાનિ વસ્ત્રાણ્યાભરણાનિ ચ
રાજાના સમક્ષ આવીને તું જે બોલે છે એ પછી, જ્યાં મન થાય ત્યાં જા. 'હવે તારે માટે સોનાં, રત્નો, મુક્તા, વસ્ત્રો અને આભૂષણો છે.'
યદિહેચ્છસિ ભોગાર્થં તાપસિ પ્રતિગૃહ્યતામ્। નાહં ત્વાં દ્રષ્ટુમિચ્છામિ યથેષ્ટં ગમ્યતામિતઃ
જો તને ભોગવિલાસ જોઈએ છે, તપસ્વિ સ્ત્રી, તો આ બધું સ્વીકારી લે. હું તને જોવા માંગતો નથી; અહીંથી જ્યાં મન થાય ત્યાં જા.
રાજન્સર્ષપમાત્રાણિ પરચ્છિદ્રાણિ પશ્યસિ। આત્મનો બિલ્વમાત્રાણિ પશ્યન્નપિ ન પશ્યસિ
રાજા, તું બીજાના દોષ સરસવના દાણા જેટલા નાના દેખાડે છે, પણ પોતાના દોષ બિલ્વ ફળ જેટલા મોટા હોવા છતાં પણ દેખાડતો નથી.
મેનકા ત્રિદશેષ્વેવ ત્રિદશાશ્ચાનુ મેનકામ્। મમૈવોદ્રિચ્યતે જન્મ દુષ્યન્ત તવ જન્મતઃ
મેનકા દેવતાઓમાં છે, અને દેવતાઓ મેનકાની સાથે છે; દુષ્યંત, તારા કરતાં મારું જન્મ વધારે ઉંચું છે.
ક્ષિતૌ ચરસિ રાજંસ્ત્વમન્તરિક્ષે ચરામ્યહમ્। આવયોરન્તરં પશ્ય મેરુસર્ષપયોરિવ
રાજા, તું ધરતી પર ચાલે છે, અને હું આકાશમાં ફરું છું; આપણા વચ્ચેનું અંતર જો, જે મેરુ પર્વત અને સરસવના દાણા જેટલું છે.
મહેન્દ્રસ્ય કુબેરસ્ય યમસ્ય વરુણસ્ય ચ। ભવનાન્યનુસંયામિ પ્રભાવં પશ્ય મે નૃપ
હું ઇન્દ્ર, કુબેર, યમ અને વરુણના મહેલો જોઈ આવ્યો છું; રાજા, હવે મારા બળને જો.
પુરા નરવરઃ પુત્ર ઉર્વશ્યાં જનિતસ્તદા। આયુર્નામ મહારાજ તવ પૂર્વપિતામહઃ
પહેલાં, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, ઉર્વશીથી એક પુત્ર જન્મ્યો હતો, તેનું નામ આયુસ હતું; એ જ તારો પ્રાચીન પૂર્વજ હતો, મહારાજ.
મહર્ષયશ્ચ બહવઃ ક્ષત્રિયાશ્ચ પરન્તપાઃ। અપ્સરઃસુ ઋષીણાં ચ માતૃદોષો ન વિદ્યતે
ઘણા મહાન ઋષિઓ અને શક્તિશાળી ક્ષત્રિયો, દુશ્મનને હરાવનારા, અપ્સરાઓમાંથી જન્મ્યા છે; ઋષિઓમાં આવી માતા હોવામાં કોઈ દોષ નથી.
સત્યશ્ચાપિ પ્રવાદોઽયં પ્રવક્ષ્યામિ ચ તે નૃપ। નિદર્શનાર્થં ન દ્વેષાચ્છ્રુત્વા તત્ક્ષન્તુમર્હસિ
હું તને એક સાચી વાત કહું છું, રાજા; ઉદાહરણ માટે કહું છું, દુશ્મનાવટથી નહીં, એ સાંભળીને માફ કરી દેવું.
વિરૂપો યાવદાદર્શે નાત્મનો વીક્ષતે મુખમ્। મન્યતે તાવદાત્માનમન્યેભ્યો રૂપવત્તરમ્
જ્યાં સુધી કોઈ વિકલાંગ માણસ પોતાનું મુખ દર્પણમાં નથી જોયું, ત્યાં સુધી તે પોતાને બીજાથી વધારે સુંદર માને છે.
યદા તુ રૂપમાદર્શે વિરૂપં સોઽભિવીક્ષતે। તદા હ્રીમાંસ્તુ જાનીયાદન્તરં નેતરં જનમ્
પણ જ્યારે તે પોતાનું કુરુપ ચહેરું દર્પણમાં જુએ છે, ત્યારે તેને અંદરથી શરમ લાગે છે, બીજાના કારણે નહીં.
અતીવ રૂપસંપન્નો ન કંચિદવમન્યતે। અતીવ જલ્પન્દુર્વાચો ભવતીહ વિહેતુકઃ
જે બહુ સુંદર હોય છે, તે ક્યારેય કોઈને નાની નજરે જુએ નહીં; પણ જે બહુ બોલકોય અને કડક બોલે છે, એ અહીં બધાને તકલીફ આપે છે.
પાંસુપાતેન હૃષ્યન્તિ કુઞ્જરા મદશાલિનઃ। તથા પરિવદન્નન્યાન્હૃષ્ટો ભવતિ દુર્મતિઃ
મદમાં આવેલા હાથીઓ પર માટી ફેંકાય ત્યારે તેઓ ખુશ થાય છે; એ જ રીતે, દુષ્ટ માણસ બીજાની નિંદા કરીને આનંદ પામે છે.