નાશક્નુતાં વારયિતું ભીષ્મદ્રોણૌ મહારથૌ । વાર્યમાણં ચ ભીષ્મેણ દ્રોણેન ચ મહાત્મના
ભીષ્મ અને દ્રોણ જેવા મહાન યોદ્ધાઓ પણ તેમને રોકી શક્યા નહીં; ભીષ્મ અને મહાત્મા દ્રોણે બહુ પ્રયત્ન કર્યા છતાંયે રોકી શક્યા નહીં.
વિદ્રવત્યેવ તત્સૈન્યં પશ્યતોર્દ્રોણભીષ્મયોઃ। તતો રથસહસ્રેષુ વિદ્રવત્સુ તતસ્તતઃક
દ્રોણ અને ભીષ્મ જોતા હોવા છતાંયે, કૌરવોની સેના ભાગતી રહી; પછી હજારો રથો ચારેય બાજુ વિખેરાઈ ગયા.
તાવાસ્થિતાવેકરથં સૌભદ્રશિનિપુઙ્ગવૌ । સૌબલીં સમરે સેનાં શાતયેતાં સમન્તતઃ
સુભદ્રાપુત્ર અને શિનીકુળના શ્રેષ્ઠ યોદ્ધા, એક જ રથ પર ઉભા રહીને, સૌબલની સેના ને યુદ્ધમાં ચારે બાજુથી પરાજિત કરી.
શુશુભાતે તદા તૌ તુ શૈનેયકુરુપુઙ્ગવૌ। અમાવાસ્યાં ગતૌ યદ્વત્સોમસૂર્યૌ નભસ્તલે
એ સમયે, શૈનેય અને કુરુકુળના એ બે શ્રેષ્ઠ યોદ્ધા, આમાવાસ્યાની રાત્રે આકાશમાં ચમકતા ચાંદ્ર અને સૂર્ય જેવી તેજસ્વી લાગતા હતા.
અર્જુનસ્તુ તતઃ ક્રુદ્ધસ્તવ સૈન્યં વિશાંપતે । વવર્ષ શરવર્ષેણ ધારાભિરિવ તોયદઃ
પછી અર્જુન ગુસ્સે થઈને, હે રાજા, તારી સેના પર મેઘ જેવી બાણવર્ષા વરસાવતો ગયો.
વધ્યમાનં તતસ્તત્ર શરૈઃ પાર્થસ્ય સંયુગે। દુદ્રાવ કૌરવં સૈન્યં વિષાદભયકમ્પિતમ્
પછી પાર્થના બાણોથી ઘાયલ થતી, કૌરવોની સેના ભય અને નિરાશાથી ધ્રૂજતી ભાગી પડી.
દ્રવતસ્તાન્સમાલક્ષ્ય ભીષ્મદ્રોણૌ મહારથૌ । ન્યવારયેતાં સંરબ્ધૌ દુર્યોધનહિતૈષિણૌ
તેમને ભાગતા જોઈને, ભીષ્મ અને દ્રોણ એ મહાન યોદ્ધાઓ, દુર્યોધનના હિત માટે ઉત્સાહથી આગળ વધીને તેમને અટકાવ્યા.
તતો દુર્યોધનો રાજા સમાશ્વસ્ય વિશાંપતે । ન્યવર્તયત તત્સૈન્યં દ્રવમાણાં સમન્તતઃ
પછી રાજા દુર્યોધન, હે રાજા, સ્વસ્થ થઈને, ચારેય બાજુથી ભાગતી પોતાની સેના ને પાછી વાળી.
યત્ર યત્ર હિ પુત્રં તે યે યે પશ્યન્તિ ભારત। તત્ર તત્ર ન્યવર્તન્ત ક્ષત્રિયાણાં મહરથાઃ
હે ભારત, જ્યાં જ્યાં તારો પુત્ર દેખાતો, ત્યાં ત્યાં ક્ષત્રિયોના મહારથીઓ પાછા વળી જતા.
તાન્નિવૃત્તાન્સમીક્ષ્યૈવ તતોઽન્યેઽપીતરે જનાઃ। અન્યોન્યસ્પર્ધયા રાજઁલ્લજ્જયા ચાવતસ્થિરે
પછી, પાછા વળેલા યોદ્ધાઓને જોઈ, બીજા યોદ્ધાઓ પણ સ્પર્ધા અને લાજથી ઉભા રહી ગયા, હે રાજા.
પુનરાવર્તતાં તેષાં વેગ આસીદ્વિશાંપતે। પૂર્યતઃ સાગરસ્યેવ ચન્દ્રસ્યોદયનં પ્રતિ
પછી તેમના યુદ્ધનો જોર ફરીથી વધી ગયો, રાજાઓના રાજા, જેમ ચંદ્ર ઉગે ત્યારે દરિયો ઊછળી ઊઠે છે.
અન્નિવૃત્તાંસ્તતસ્તાંસ્તુ દૃષ્ટ્વા રાજા સુયોધનઃ। અબ્રવીત્ત્વરિતો ગત્વા ભીષ્મં શાન્તનવં વચઃ
પછી જ્યારે રાજા દુર્યોધને તેમને પાછા ફરતા જોયા, ત્યારે તે ઝડપથી ભીષ્મ પિતામહ પાસે ગયો અને કહ્યું.
પિતામહ નિબોધેદં યત્ત્વાં વક્ષ્યામિ ભારત। નાનુરૂપમહં મન્યે ત્વયિ જીવતિ કૌરવ
પિતામહ, તમે જે કહું છું તે ધ્યાનથી સાંભળો. હે કૌરવ, તમે જીવતા હો ત્યારે આવું થવું યોગ્ય નથી એવું મને લાગે છે.
દ્રોણો ચાસ્ત્રવિદાં શ્રેષ્ઠે સપુત્રે સસુહૃઞ્જને। કૃપે ચૈવ મહેષ્વાસે દ્રવતે યદ્વરૂથિની
જ્યારે શસ્ત્રવિદ્યામાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણ, તેના પુત્ર અને મિત્રો સાથે, અને મહાન ધનુર્ધર કૃપાચાર્ય પણ પોતાની સેના સાથે ભાગી જાય છે—
ન પાણ્ડવાન્પ્રતિલાંસ્તવ મન્યે કથંચન । તથા દ્રોણસ્ય સઙ્ગ્રમે દ્રૌમેશ્ચૈવ કૃપસ્ય ચ
મને નથી લાગતું કે પાંડવોને ક્યારેય રોકી શકાય, ન તો યુદ્ધમાં દ્રોણને, ન તો દ્રોણપુત્રને, ન કૃપાચાર્યને.
અનુગ્રાહ્યાઃ પાણ્ડુસુતાસ્તવ નૂનં પિતામહ । યથેમાં ક્ષમસે વીર વધ્યમાનાં વરૂથિનીમ્
પિતામહ, તમે ચોક્કસ પાંડુપુત્રો પર દયા રાખો છો, કેમ કે હે વીર, તમે અમારી સેના કાપાતી હોય છતાં પણ સહન કરો છો.
સોઽસ્મિ વાચ્યસ્ત્વયા રાજન્પૂર્વમેવ સમાગમે। ન યોત્સ્યે પાણ્ડવાન્સઙ્ખ્યે નાપિ પાર્ષતસાત્યકી
મારે તો તમે પહેલેથી જ કહેવું જોઈએ હતું, રાજા, કે 'હું પાંડવો સામે યુદ્ધ નહીં કરું, ન તો દ્રુપદપુત્ર સામે, ન સાત્યકી સામે.'
શ્રુત્વા તુ વચનં તુભ્યમાચાર્યસ્ય કૃપસ્ય ચ। કર્ણેન સહિતઃ કૃત્યં ચિન્તયાનસ્તદૈવ હિ
પણ હવે, જ્યારે તમે, ગુરુ અને કૃપાચાર્યના તથા કર્ણના શબ્દો સાંભળી લીધા પછી, શું કરવું તે વિચારો છો.
યદિ નાહં પરિત્યાજ્યો યુવાભ્યામિહ સંયુગે । વિક્રમેણાનુરૂપેણ યુધ્યેતાં પુરુષર્ષભૌ
જો તમે બંને આ યુદ્ધમાં મને છોડવાના નથી, તો બંને શ્રેષ્ઠ પુરુષો યોગ્ય રીતે શૌર્યપૂર્વક લડી બતાવો.
એતચ્છ્રુત્વા વચો ભીષ્મઃ પ્રહસન્વૈ મુહુર્મુહુઃ । અબ્રવીત્તનયં તુભ્યં ક્રોધાદુદ્વૃત્ય ચક્ષુષી
આ વાતો સાંભળીને ભીષ્મ વારંવાર હસી ઉઠ્યા અને ગુસ્સામાં આંખો લાલ કરીને પોતાના પુત્રને કહ્યું.
બહુશોઽસિ મયા રાજંસ્તથ્યમુક્તો હિતં વચઃ। અજેયાઃ પાણ્ડવા યુદ્ધે દેવૈરપિ સવાસવૈઃ
હે રાજા, મેં અનેક વખત સાચી અને કલ્યાણકારી વાતો કહી છે—પાંડવોને તો દેવો પણ ઇન્દ્ર સાથે મળીને યુદ્ધમાં જીતવા અશક્ય છે.
યત્તુ શક્યં મયા કર્તું વૃદ્ધેનાદ્ય ગતાયુષા। કરિષ્યામિ યથાશક્તિ પશ્યેદાનીં સબાન્ધવઃ
પણ હવે, મારા જેવી વૃદ્ધ અને જીવનના અંતે પહોંચેલી વ્યક્તિથી જેટલું શક્ય છે, તેટલું હું મારી શક્તિ પ્રમાણે કરીશ—તમારા બધા સગાં-વહાલાં જોઈ લેશે.
અદ્ય પાણ્ડુસુતાનેકઃ સસૈન્યાન્સહ બન્ધુભિઃ । સોઽહં નિવારયિષ્યામિ સર્વલોકસ્ય પશ્યતઃ
આજે હું એકલો પાંડુપુત્રો, તેમની સેના અને સગાં-વહાલાંને આખી દુનિયા સામે રોકી બતાવીશ.
એવમુક્તે તુ ભીષ્મેણ પુત્રાસ્તવ જનેશ્વર । દધ્મુઃ શઙ્ખાન્મુદા યુક્તા ભેરીઃ સંજઘ્નિરે ભૃશમ્
ભીષ્મે આવું કહ્યું ત્યારે, હે મનુષ્યોના સ્વામી, તમારા પુત્રોએ આનંદથી શંખ વગાડ્યા અને બેરા જોરશોરથી પિટ્યા.
પાણ્ડવા હિ તતો રાજઞ્શ્રુત્વા તં નિનદં મહત્। દધ્મુઃ શઙ્ખાંશ્ચ ભેરીશ્ચ મુરજાંશ્ચાપ્યનાદયન્
પછી, હે રાજા, પાંડવો એ મહાન ગર્જના સાંભળી, શંખ, બેરા અને મૃદંગ વગાડીને જવાબ આપ્યો.
પ્રતિજ્ઞાતે તતસ્તસ્મિન્યુદ્ધે ભીષ્મેણ દારુણે। ક્રોધિતો મમ પુત્રેણ દુઃખિતેન વિશેષતઃ
ભીષ્મે એ ભયાનક પ્રતિજ્ઞા લીધી પછી, મારા પુત્રને ખાસ કરીને દુઃખ અને ગુસ્સો આવ્યો.
ભીષ્મઃ કિમકરોત્તત્ર પાણ્ડવેયેષુ ભારત। પિતામહે વા પઞ્ચાલાસ્તન્મમાચક્ષ્વ સઞ્જય
હે ભારત, પછી ભીષ્મે પાંડવોની સેના સામે શું કર્યું? અથવા પિતામહે પંચાલો સામે શું કર્યું? એ મને કહો, સંજય.
ગતપૂર્વાહ્ણભૂયિષ્ઠે તસ્મિન્નહનિ ભારત। પશ્ચિમાં દિશમાસ્થાય સ્થિતે ચાપિ દિવાકરે
જ્યારે એ દિવસનો મોટો ભાગ પસાર થઈ ગયો હતો અને સૂર્ય પશ્ચિમ દિશામાં સ્થિર થયો હતો—
જયં પ્રાપ્તેષુ હૃષ્ટેષુ પાણ્ડવેષુ મહાત્સસુ। સર્વધર્મવિશેષજ્ઞઃ પિતા દેવવ્રતસ્તવ
જય મળતાં અને પાંડવો મહાવીરોમાં આનંદિત થતા, રાજન, બધા ધર્મોના જાણકાર, તમારા પિતા દેવવ્રત ત્યાં હાજર હતા.
અભ્યયાઞ્જવનૈરશ્વૈઃ પાણ્ડવાનામનીકિનીમ્ । મહત્યા સેનયા ગુપ્તસ્તવ પુત્રૈશ્ચ સર્વશઃ
પાંડવોની સેના સામે, ઝડપથી દોડતા ઘોડાઓ સાથે, તમારી મોટી સેના અને તમારા પુત્રો દ્વારા ચારે બાજુથી રક્ષાતા, તેઓ આગળ વધ્યા.