તતો ધર્મસુતોક રાજા માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ । મિષતાં સર્વસૈન્યાનાં દ્રોણાનીકમુપાદ્રવન્
પછી ધર્મપુત્ર રાજા અને માદ્રીના બંને પુત્રોએ, બધાં સૈનિકોની નજર સામે, દ્રોણની ટુકડી પર આક્રમણ કર્યું.
તત્રાસીત્સુમહદ્યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્ । યથા દેવાસુરં યુદ્ધં પૂર્વમાસીત્સુદારુણમ્
ત્યાં ખૂબ મોટું અને ભયાનક, રોમાંચક યુદ્ધ થયું, જેમ પ્રાચીન સમયમાં દેવો અને અસુરો વચ્ચે ભયંકર યુદ્ધ થયું હતું.
કુર્વાણૌ સુમહત્કર્મ ભીમસેનઘટોત્કચૌ। દુર્યોધનસ્તતોઽભ્યેત્ય તાવુભાવપ્યવારયત્
ભીમસેન અને ઘટોત્કચ મહાન કાર્ય કરી રહ્યા હતા ત્યારે દુર્યોધન બંનેને સામેથી રોકવા આવ્યો.
તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ હૈડિમ્બસ્ય પરાક્રમમ્। અતીત્ય પીતરં યુદ્ધે યદયુધ્યત ભારત
ત્યાં હિડીંબપુત્ર ઘટોત્કચનું અદ્ભુત પરાક્રમ અમે જોયું, હે ભારત, તેણે યુદ્ધમાં પોતાના પિતાને પણ પછાડી દીધો હતો.
ભીમસેનસ્તુ સંક્રુદ્ધો દુર્યોધનમમર્ષણમ્। હૃદ્યવિધ્યત્પૃષત્કેન પ્રહસન્નિવ પાણ્ડવઃ
ભીમસેન તો ખૂબ જ ગુસ્સેમાં હતો. તેણે દુર્યોધનને, જે એકદમ અડગ હતો, હૃદયમાં તીક્ષ્ણ બાણ મારીને ઘાયલ કર્યો અને પાંડવ તો હસતો હોય તેમ લાગતો હતો.
તતો દુર્યોધનનો રાજા પ્રહારવરપીડિતઃ। નિષસાદ રથોપસ્થે કશ્મલં ચ જગામ હ
પછી રાજા દુર્યોધન એ ઘાતક પ્રહારમાંથી પીડાઈને પોતાના રથની બેઠકે બેસી ગયો અને બેભાન થઈ ગયો.
તં વિસંજ્ઞં વિદિત્વા તુ ત્વરમાણોઽસ્ય સારથિઃ । અપોવાહ રણાદ્રાજંસ્તતઃ સૈન્યમભજ્યત
તેને બેભાન જોઈ તેના સારથીએ તરત જ ઝડપથી રાજાને યુદ્ધભૂમિમાંથી દૂર લઈ ગયો, ત્યારબાદ તેની સેના તૂટી પડી.
તતસ્તાં કૌરવીં સેનાં દ્રવમાણાં સમન્તતઃ। નિઘ્નન્ભીમઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈરનુવવ્રાજ પૃષ્ઠતઃ
પછી ભીમાએ તીક્ષ્ણ બાણોથી કૌરવોની ભાગતી સેના પર ચારેય બાજુથી પીછો કરી તેમને ધ્વંસ કરી નાખ્યા.
પાર્ષતશ્ચ રથશ્રોષ્ઠો ધર્મપુત્રશ્ચ પાણ્ડવઃ। દ્રોણસ્ય પશ્યતઃ સૈન્યં ગાઙ્ગેયસ્ય ચ પશ્યતઃ
પાર્ષત અને ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર, દ્રોણ અને ગંગાપુત્રની નજર સામે, કૌરવોની સેના પર તૂટી પડ્યા.
જઘ્નતુર્વિશિકૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ પરાનીકવિનાશનૈઃ । દ્રવમાણં તુ તત્સૈન્યં તવ પુત્રસ્ય સંયુગે
તેણોએ તીક્ષ્ણ બાણોથી દુશ્મનના દળોને નાશ કરતા, યુદ્ધમાં તારા પુત્રની ભાગતી સેના પર આઘાત કર્યો.
નાશક્નુતાં વારયિતું ભીષ્મદ્રોણૌ મહારથૌ । વાર્યમાણં ચ ભીષ્મેણ દ્રોણેન ચ મહાત્મના
ભીષ્મ અને દ્રોણ જેવા મહાન યોદ્ધાઓ પણ તેમને રોકી શક્યા નહીં; ભીષ્મ અને મહાત્મા દ્રોણે બહુ પ્રયત્ન કર્યા છતાંયે રોકી શક્યા નહીં.
વિદ્રવત્યેવ તત્સૈન્યં પશ્યતોર્દ્રોણભીષ્મયોઃ। તતો રથસહસ્રેષુ વિદ્રવત્સુ તતસ્તતઃક
દ્રોણ અને ભીષ્મ જોતા હોવા છતાંયે, કૌરવોની સેના ભાગતી રહી; પછી હજારો રથો ચારેય બાજુ વિખેરાઈ ગયા.
તાવાસ્થિતાવેકરથં સૌભદ્રશિનિપુઙ્ગવૌ । સૌબલીં સમરે સેનાં શાતયેતાં સમન્તતઃ
સુભદ્રાપુત્ર અને શિનીકુળના શ્રેષ્ઠ યોદ્ધા, એક જ રથ પર ઉભા રહીને, સૌબલની સેના ને યુદ્ધમાં ચારે બાજુથી પરાજિત કરી.
શુશુભાતે તદા તૌ તુ શૈનેયકુરુપુઙ્ગવૌ। અમાવાસ્યાં ગતૌ યદ્વત્સોમસૂર્યૌ નભસ્તલે
એ સમયે, શૈનેય અને કુરુકુળના એ બે શ્રેષ્ઠ યોદ્ધા, આમાવાસ્યાની રાત્રે આકાશમાં ચમકતા ચાંદ્ર અને સૂર્ય જેવી તેજસ્વી લાગતા હતા.
અર્જુનસ્તુ તતઃ ક્રુદ્ધસ્તવ સૈન્યં વિશાંપતે । વવર્ષ શરવર્ષેણ ધારાભિરિવ તોયદઃ
પછી અર્જુન ગુસ્સે થઈને, હે રાજા, તારી સેના પર મેઘ જેવી બાણવર્ષા વરસાવતો ગયો.
વધ્યમાનં તતસ્તત્ર શરૈઃ પાર્થસ્ય સંયુગે। દુદ્રાવ કૌરવં સૈન્યં વિષાદભયકમ્પિતમ્
પછી પાર્થના બાણોથી ઘાયલ થતી, કૌરવોની સેના ભય અને નિરાશાથી ધ્રૂજતી ભાગી પડી.
દ્રવતસ્તાન્સમાલક્ષ્ય ભીષ્મદ્રોણૌ મહારથૌ । ન્યવારયેતાં સંરબ્ધૌ દુર્યોધનહિતૈષિણૌ
તેમને ભાગતા જોઈને, ભીષ્મ અને દ્રોણ એ મહાન યોદ્ધાઓ, દુર્યોધનના હિત માટે ઉત્સાહથી આગળ વધીને તેમને અટકાવ્યા.
તતો દુર્યોધનો રાજા સમાશ્વસ્ય વિશાંપતે । ન્યવર્તયત તત્સૈન્યં દ્રવમાણાં સમન્તતઃ
પછી રાજા દુર્યોધન, હે રાજા, સ્વસ્થ થઈને, ચારેય બાજુથી ભાગતી પોતાની સેના ને પાછી વાળી.
યત્ર યત્ર હિ પુત્રં તે યે યે પશ્યન્તિ ભારત। તત્ર તત્ર ન્યવર્તન્ત ક્ષત્રિયાણાં મહરથાઃ
હે ભારત, જ્યાં જ્યાં તારો પુત્ર દેખાતો, ત્યાં ત્યાં ક્ષત્રિયોના મહારથીઓ પાછા વળી જતા.
તાન્નિવૃત્તાન્સમીક્ષ્યૈવ તતોઽન્યેઽપીતરે જનાઃ। અન્યોન્યસ્પર્ધયા રાજઁલ્લજ્જયા ચાવતસ્થિરે
પછી, પાછા વળેલા યોદ્ધાઓને જોઈ, બીજા યોદ્ધાઓ પણ સ્પર્ધા અને લાજથી ઉભા રહી ગયા, હે રાજા.
પુનરાવર્તતાં તેષાં વેગ આસીદ્વિશાંપતે। પૂર્યતઃ સાગરસ્યેવ ચન્દ્રસ્યોદયનં પ્રતિ
પછી તેમના યુદ્ધનો જોર ફરીથી વધી ગયો, રાજાઓના રાજા, જેમ ચંદ્ર ઉગે ત્યારે દરિયો ઊછળી ઊઠે છે.
અન્નિવૃત્તાંસ્તતસ્તાંસ્તુ દૃષ્ટ્વા રાજા સુયોધનઃ। અબ્રવીત્ત્વરિતો ગત્વા ભીષ્મં શાન્તનવં વચઃ
પછી જ્યારે રાજા દુર્યોધને તેમને પાછા ફરતા જોયા, ત્યારે તે ઝડપથી ભીષ્મ પિતામહ પાસે ગયો અને કહ્યું.
પિતામહ નિબોધેદં યત્ત્વાં વક્ષ્યામિ ભારત। નાનુરૂપમહં મન્યે ત્વયિ જીવતિ કૌરવ
પિતામહ, તમે જે કહું છું તે ધ્યાનથી સાંભળો. હે કૌરવ, તમે જીવતા હો ત્યારે આવું થવું યોગ્ય નથી એવું મને લાગે છે.
દ્રોણો ચાસ્ત્રવિદાં શ્રેષ્ઠે સપુત્રે સસુહૃઞ્જને। કૃપે ચૈવ મહેષ્વાસે દ્રવતે યદ્વરૂથિની
જ્યારે શસ્ત્રવિદ્યામાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણ, તેના પુત્ર અને મિત્રો સાથે, અને મહાન ધનુર્ધર કૃપાચાર્ય પણ પોતાની સેના સાથે ભાગી જાય છે—
ન પાણ્ડવાન્પ્રતિલાંસ્તવ મન્યે કથંચન । તથા દ્રોણસ્ય સઙ્ગ્રમે દ્રૌમેશ્ચૈવ કૃપસ્ય ચ
મને નથી લાગતું કે પાંડવોને ક્યારેય રોકી શકાય, ન તો યુદ્ધમાં દ્રોણને, ન તો દ્રોણપુત્રને, ન કૃપાચાર્યને.
અનુગ્રાહ્યાઃ પાણ્ડુસુતાસ્તવ નૂનં પિતામહ । યથેમાં ક્ષમસે વીર વધ્યમાનાં વરૂથિનીમ્
પિતામહ, તમે ચોક્કસ પાંડુપુત્રો પર દયા રાખો છો, કેમ કે હે વીર, તમે અમારી સેના કાપાતી હોય છતાં પણ સહન કરો છો.
સોઽસ્મિ વાચ્યસ્ત્વયા રાજન્પૂર્વમેવ સમાગમે। ન યોત્સ્યે પાણ્ડવાન્સઙ્ખ્યે નાપિ પાર્ષતસાત્યકી
મારે તો તમે પહેલેથી જ કહેવું જોઈએ હતું, રાજા, કે 'હું પાંડવો સામે યુદ્ધ નહીં કરું, ન તો દ્રુપદપુત્ર સામે, ન સાત્યકી સામે.'
શ્રુત્વા તુ વચનં તુભ્યમાચાર્યસ્ય કૃપસ્ય ચ। કર્ણેન સહિતઃ કૃત્યં ચિન્તયાનસ્તદૈવ હિ
પણ હવે, જ્યારે તમે, ગુરુ અને કૃપાચાર્યના તથા કર્ણના શબ્દો સાંભળી લીધા પછી, શું કરવું તે વિચારો છો.
યદિ નાહં પરિત્યાજ્યો યુવાભ્યામિહ સંયુગે । વિક્રમેણાનુરૂપેણ યુધ્યેતાં પુરુષર્ષભૌ
જો તમે બંને આ યુદ્ધમાં મને છોડવાના નથી, તો બંને શ્રેષ્ઠ પુરુષો યોગ્ય રીતે શૌર્યપૂર્વક લડી બતાવો.
એતચ્છ્રુત્વા વચો ભીષ્મઃ પ્રહસન્વૈ મુહુર્મુહુઃ । અબ્રવીત્તનયં તુભ્યં ક્રોધાદુદ્વૃત્ય ચક્ષુષી
આ વાતો સાંભળીને ભીષ્મ વારંવાર હસી ઉઠ્યા અને ગુસ્સામાં આંખો લાલ કરીને પોતાના પુત્રને કહ્યું.