એવંવિધો મમ પિતા મેનકા જનની વરા।' સા માં હિમવતઃ પૃષ્ઠે સુષુવે મેનકાઽપ્સરાઃ
મારા પિતા એવા હતા અને મેનકા અપ્સરા મારી માતા છે; હિમાલયની ઢોળી પર મેનકાએ મને જન્મ આપી હતી.
પરિત્યજ્ય ચ માં યાતા પરાત્મજમિવાસતી। `પક્ષિણઃ પુમ્યવન્તસ્તે સહિતા ધર્મતસ્તદા
મને છોડી મારી માતા ચાલ્યા ગયા, જેમ કોઈ પોતાનું સંતાન ત્યાગે; ત્યારે ધર્મપ્રેમી પક્ષીઓએ એકઠા થઈને મને સંભાળી.
પક્ષૈસ્તૈરભિગુપ્તા ચ તસ્માદસ્મિ શકુન્તલા। તતોઽહમૃષિણા દૃષ્ટા કાશ્યપેન મહાત્મના
આ પક્ષીઓના પાંખોથી રક્ષાયેલી હોવાથી મને શકુન્તલા કહેવામાં આવી; પછી મહાન આત્માવાળા ઋષિ કશ્યપે મને જોયા.
જલાર્થમગ્નિહોત્રસ્ય ગતં દૃષ્ટ્વા તુ પક્ષિણઃ। ન્યાસભૂતામિવ મુનેઃ પ્રદદુર્માં દયાવતઃ
જ્યારે હું અગ્નિહોત્ર માટે પાણી લેવા ગઈ ત્યારે પક્ષીઓએ મને દયાથી ઋષિને સોંપી દીધી, જાણે હું એમના સંભાળમાં રહીશ.
કણ્વસ્ત્વાલોક્ય માં પ્રીતો હસન્તીતિ હવિર્ભુજઃ। સ માઽરણિમિવાદાય સ્વમાશ્રમમુપાગમત્
હવિર્ભુજ કણ્વે મને જોઈ આનંદિત થઈ સ્મિત કર્યું; પછી મને અરણિમાંથી અગ્નિ લે તેવી રીતે પોતાના આશ્રમમાં લઈ ગયા.
સા વૈ સંભાવિતા રાજન્નનુક્રોશાન્મહર્ષિણા। તેનૈવ સ્વસુતેવાહં રાજન્વૈ વરવર્ણિની
રાજન, ત્યાં મહર્ષિએ દયાથી મને બહુ માન આપ્યો; તેમણે મને પોતાની જ પુત્રીની જેમ ઉછેરી, હે સુંદર રૂપાવતી.
વિશ્વામિત્રસુતા ચાહં વર્ધિતા મુનિના નૃપ। યૌવને વર્તમાનાં ચ દૃષ્ટવાનસિ માં નૃપ
હું વિશ્વામિત્રની પુત્રી છું, રાજન, અને મહર્ષિએ મને ઉછેરી; યુવાનીમાં પ્રવેશતી વખતે તમે મને જોયા હતા, રાજન.
આશ્રમે પર્ણશાલાયાં કુમારીં વિજને તદા। ધાત્રા પ્રચોદિતાં શૂન્યે પિત્રા વિરહિતાં મિથઃ
આશ્રમની પર્ણશાળામાં, એકાંતમાં, પિતાથી વિહોણી અને વિધિના પ્રેરણે, તમે મને કુંવારી જોઈ હતી.
વાગ્ભિસ્ત્વં સૂનૃતાભિર્મામપત્યાર્થમચૂચુદઃ। અકાર્ષીસ્ત્વાશ્રમે વાસં ધર્મકામાર્થનિશ્ચિતમ્
તમે મીઠા અને સત્ય વચનો વડે સંતાન માટે મને રીઝવ્યા; આશ્રમમાં ધર્મ, કામ અને ઉદ્દેશ્ય સાથે નિવાસ કર્યો.
ગાન્ધર્વેણ વિવાહેન વિધિના પાણિમગ્રહીઃ। સાઽહં કુલં ચ શીલં ચ સત્યવાદિત્વમાત્મનઃ
ગાંધીર્વ વિધિથી, રીત પ્રમાણે, તમે મારું હાથ પકડ્યું; હું તમારા કુળ, સ્વભાવ અને સત્યવચનને જાણું છું.
સ્વધર્મં ચ પુરસ્કૃત્ય ત્વામદ્ય શરણં ગતા। તસ્માન્નર્હસિ સંશ્રુત્ય તથેતિ વિતથં વચઃ
મારા ધર્મને અનુસરતાં હવે હું તમારી શરણે આવી છું; તેથી, આપેલ વચનથી તમે કદી ખોટું ન બોલો.
સ્વધર્મં પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા પરિત્યક્તુમુપસ્થિતામ્। ત્વન્નાથાં લોકનાથસ્ત્વં નાર્હસિ ત્વમનાગસમ્
મારા ધર્મને પછાડીને, ત્યાગી દેવામાં આવી છું અને હવે તમારે જ આધાર છું; હે લોકનાથ, નિર્દોષ મને છોડવું યોગ્ય નથી.
કિં નુ કર્માશુભં પૂર્વં કૃતવત્યસ્મિ પાર્થિવ। યદહં બાન્ધવૈસ્ત્યક્તા બાલ્યે સંપ્રતિ વૈ ત્વયા
હે રાજન, મેં ભૂતકાળમાં એવું કયું દુષ્કર્મ કર્યું કે બાળપણમાં સગાંએ અને હવે તમે મને ત્યજી દીધું?
કામં ત્વયા પરિત્યક્તા ગમિષ્યામ્યહમાશ્રમમ્। ઇમં બાલં તુ સંત્યુક્તં નાર્હસ્યાત્મજમાત્મના
હા, તમે મને ત્યજી દો તો પણ હું આશ્રમમાં પાછી જઈશ; પણ આ બાળક, તમારો પોતાનો પુત્ર છે, તેને તમે કદી ત્યજી ન દો.
ન પુત્રમભિજાનામિ ત્વયિ જાતં શકુન્તલે। અસત્વચના નાર્યઃ કસ્તે શ્રદ્ધાસ્યતે વચઃ
હું આ બાળકને પોતાનો માનતો નથી, શકુંતલા. સ્ત્રીઓના વચનો પર કોણ વિશ્વાસ કરશે?
અશ્રદ્ધેયમિદં વાક્યં કથયન્તી ન લજ્જસે। વિશેષતો મત્સકાશે દુષ્ટતાપસિ ગમ્યતામ્
તું મારી સામે આવીને આવું અવિશ્વસનીય બોલે છે, તને લાજ નથી આવતી? દુષ્ટ સ્ત્રી, અહીંથી જા.
ક્વ મહર્ષિસ્તપસ્યુગ્રઃ ક્વાપ્સરાઃ સા ચ મેનકા। ક્વ ચ ત્વમેવં કૃપણા તાપસીવેષધારિણી
મહાન ઋષિ, જે તપમાં કઠોર છે, અને મેનકા જેવી અપ્સરા ક્યાં? અને તું, આવી દયનીય, તપસ્વિની જેવી વેશમાં, ક્યાં?
અતિકાયશ્ચ પુત્રસ્તે બાલોઽતિબલવાનયમ્। કથમલ્પેન કાલેન સાલસ્કન્ધ ઇવોદ્ગતઃ
તો તારો દીકરો બહુ મોટો છે, બાળપણમાં જ બહુ બળવાન છે. થોડા સમયમાં એ સાલ વૃક્ષના તણા જેવો કેવી રીતે ઊંચો થયો?
સુનિકૃષ્ટા ચ યોનિસ્તે પુંશ્ચલી પ્રતિભાસિ મે। યદૃચ્છયા કામરાગાજ્જાતા મેનકયા હ્યસિ
તારો જન્મ બહુ નીચો છે; તું મને ચંચળ સ્ત્રી લાગે છે. તારો જન્મ મેનકાએ કામવાસનાથી યાદૃચ્છિક રીતે કર્યો છે.
સર્વમેવ પરોક્ષં મે યત્ત્વં વદસિ તાપસિ। `સર્વા વામાઃ સ્ત્રિયો લોકે સર્વાઃ કામપરાયણાઃ
તપસ્વિ સ્ત્રી, તું જે કશું કહે છે એ બધું મને છુપાયેલું લાગે છે. 'આ જગતમાં બધી સ્ત્રીઓ ચંચળ છે, બધી કામના તરફ વળેલી છે.'
સર્વાઃ સ્ત્રિયઃ પરવશાઃ સર્વાઃ ક્રોધસમાકુલાઃ। અસત્યોક્તાઃ સ્ત્રિયઃ સર્વા ન કણ્વં વક્તુમર્હસિ
બધી સ્ત્રીઓ પરાધીન છે, બધી ક્રોધથી ભરેલી છે; બધી સ્ત્રીઓ અસત્ય બોલે છે. તારે કણ્વને કશું કહેવું યોગ્ય નથી.
મેનકા નિરનુક્રોશા વર્ધકી જનની તવ। યયા હિમવતઃ પાદે નિર્માલ્યવદુપેક્ષિતા
મેનકા, તારી માતા, દયારહિત છે, નૃત્યાંગના છે, જેને હિમાલય પર્વતના પાયે ફેંકી દેવામાં આવી હતી, જેમDiscard થયેલું ફૂલમાળ.
સ ચાપિ નિરનુક્રોશઃ ક્ષત્રયોનિઃ પિતા તવ। વિશ્વામિત્રો બ્રાહ્મણત્વે લુબ્ધઃ કામપરાયણઃ
અને તારો પિતા પણ, ક્ષત્રિય કુળમાં જન્મેલો, દયારહિત છે—વિશ્વામિત્ર, બ્રાહ્મણપદ માટે લાલચુ અને કામના માટે તત્પર.
સુષાવ સુરનારી માં વિશ્વામિત્રાદ્યથેષ્ટતઃ। અહો જાનામિ તે જન્મ કુત્સિતં કુલટે જનૈઃ
દેવસ્ત્રી મારે વિશ્વામિત્રને પોતાની ઇચ્છાથી જન્મ આપ્યો હતો. અરે, હું જાણું છું કે તારો જન્મ નીચ કુળમાં, દોષિત લોકોમાં થયો છે.
મેનકાઽપ્સરસાં શ્રેષ્ઠા મહર્ષિશ્ચાપિ તે પિતા। તયોરપત્યં કસ્માત્ત્વં પુંશ્ચલીવાભિભાષસે
મેનકા અપ્સરાઓમાં શ્રેષ્ઠ છે અને તારો પિતા મહાન ઋષિ છે. તો પણ, તું એમના સંતાન થઈને પણ ચંચળ સ્ત્રી જેવી કેમ બોલે છે?
જાતિશ્ચાપિ નિકૃષ્ટો તે કુલીનેતિ વિજલ્પસે। જનયિત્વા ત્વમુત્સૃષ્ટા કોકિલેન પરૈર્ભૃતા
તું કહે છે કે તારો વંશ ઉંચો છે, પણ તારો જન્મ તો નીચો છે. તને જન્મ આપ્યા પછી તને છોડી દેવામાં આવી, અને બીજા લોકોએ તને ઉછેર્યા, જેમ કોયલનું બચ્ચું.
અરિષ્ટૈરિવ દુર્બદ્ધિઃ કણ્વો વર્ધયિતા પિતા। અશ્રદ્ધેયમિદં વાક્યં યત્ત્વં જલ્પસિ તાપસિ
કણ્વ, તારો પિતા, દુર્ભાગ્યથી જન્મેલા બાળક જેવો તને ઉછેર્યો છે. તપસ્વિ સ્ત્રી, તું જે બોલે છે એ વિશ્વાસપાત્ર નથી.
બ્રુવન્તી રાજસાન્નિધ્યે ગમ્યતાં યત્ર ચેચ્છસિ। `સુવર્ણમણિમુક્તાનિ વસ્ત્રાણ્યાભરણાનિ ચ
રાજાના સમક્ષ આવીને તું જે બોલે છે એ પછી, જ્યાં મન થાય ત્યાં જા. 'હવે તારે માટે સોનાં, રત્નો, મુક્તા, વસ્ત્રો અને આભૂષણો છે.'
યદિહેચ્છસિ ભોગાર્થં તાપસિ પ્રતિગૃહ્યતામ્। નાહં ત્વાં દ્રષ્ટુમિચ્છામિ યથેષ્ટં ગમ્યતામિતઃ
જો તને ભોગવિલાસ જોઈએ છે, તપસ્વિ સ્ત્રી, તો આ બધું સ્વીકારી લે. હું તને જોવા માંગતો નથી; અહીંથી જ્યાં મન થાય ત્યાં જા.
રાજન્સર્ષપમાત્રાણિ પરચ્છિદ્રાણિ પશ્યસિ। આત્મનો બિલ્વમાત્રાણિ પશ્યન્નપિ ન પશ્યસિ
રાજા, તું બીજાના દોષ સરસવના દાણા જેટલા નાના દેખાડે છે, પણ પોતાના દોષ બિલ્વ ફળ જેટલા મોટા હોવા છતાં પણ દેખાડતો નથી.