શરૈરથિરથો યુદ્ધે દારયન્રથયૂથપાન્ । તે વધ્યમાનાઃ પાર્થેન કાલેનેવ યુગક્ષયે
યુદ્ધમાં રથયોધ્યાએ તીરો વડે રથપતિઓને ચીરી નાખ્યા; પાર્થના હાથોં મારાતા એ લોકો યુગના અંતે કાળ જેવી વિનાશક લાગતા.
ધાર્તરાષ્ટ્રા રણે યત્નાત્પાણ્ડવાન્પ્રત્યયોધયન્ । પ્રાર્થયાના યશો દીપ્તાં મૃત્યું કૃત્વા નિવર્તનમ્
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ યુદ્ધમાં પુરજોશથી પાંડવો સામે લડાઈ કરી, તેજસ્વી યશ મેળવવા માટે, અને મૃત્યુને પોતાનું વળતર માનીને.
એકાગ્રમનસો ભૂત્વા પાણ્ડવાનાં વરૂથિનીમ્ । બભઞ્જુર્બહુશો રાજંસ્તે ચાસઞ્જન્ત સંયુગે
એકાગ્ર મનથી, તેઓ વારંવાર પાંડવોની પાંખ તોડી નાખતા, હે રાજા, અને યુદ્ધમાં જકડી પડતા.
દ્રવદ્ભિરથભગ્નૈશ્ચ પરિવર્તદ્ભિરેવ ચ। પાણ્ડવૈઃ કૌરવેયૈશ્ચ ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન
રથ તૂટી ગયા હતા, કેટલાક ભાગી રહ્યા હતા, કેટલાક ચારે બાજુ દોડી રહ્યા હતા; પાંડવો અને કૌરવો વચ્ચે કંઈ પણ ઓળખી શકાયું નહોતું.
ઉદતિષ્ઠદ્રજો ભૌમં છાદયાનં દિવાકરમ્। ન દિશઃ પ્રદિશો વાપિ જજ્ઞિરેઽત્ર સમાગતાઃ
પૃથ્વી પરથી ધૂળ ઊઠી અને સૂર્યને ઢાંકી નાખી; ત્યાં ભેગા થયેલા લોકો દિશા કે પ્રદેશ કંઈ ઓળખી શકતા નહોતા.
અનુમાનેન સંજ્ઞાભિર્નામગોત્રૈશ્ચ સંયુગે। અવર્તત તદા યુદ્ધં તત્ર તત્ર વિશાંપતે
યુદ્ધમાં, સંકેતો, નામ અને વંશ ઓળખીને, ક્યારેક અનુમાનથી, લડાઈ અહીં ત્યાં ચાલુ રહી, હે મહાન પુરુષ.
ન વ્યૂહો ભિદ્યતે તત્ર કૌરવાણાં કથઞ્ચન । રક્ષિતઃ સત્યસન્ધેન ભારદ્વાજેન સંયુગે
કૌરવોની ગોઠવણી ત્યાં કોઈ રીતે તૂટી નહોતી, કારણ કે સત્યનિષ્ઠ ભારદ્વાજે યુદ્ધમાં તેને સુરક્ષિત રાખી હતી.
તથૈવ પાણ્ડવાનાં ચ રક્ષિતઃ સવ્યસાચિના। નાભિદ્યત મહાવ્યૂહો ભીમેન ચ સુરક્ષિતઃ
એ જ રીતે, પાંડવોની મહાસેના પણ સવ્યસાચી અને ભીમ દ્વારા સારી રીતે રક્ષિત હોવાથી તૂટી નહોતી.
સેનાગ્રાદપિ નિષ્પત્ય પ્રાયુધ્યંસ્તત્ર માનવાઃ । ઉભયોઃ સેનયો રાજન્વ્યતિષક્તરથદ્વિપાઃ
સેનાના આગળથી માણસો બહાર આવીને લડવા લાગ્યા; બંને પક્ષોની રથ અને હાથીઓ એકબીજામાં ગૂંથાઈ ગયા, હે રાજા.
હયારોહૈર્હયારોહાઃ પાત્યન્તે સ્મ મહાહવે। ઋષ્ટિભિર્વિમલાભિશ્ચ પ્રાસૈરપિ ચ સંયુગે
મોટા યુદ્ધમાં ઘોડેસવારોએ ઘોડેસવારોને નિર્ભયતાથી ભાલા અને શસ્ત્રોથી ફેંકી નાખ્યા.
રથી રથિનમાસાદ્ય શરૈઃ કનકભૂષણૈઃક । પાતયામાસ સમરે તસ્મિન્નતિભયંકરે
એક રથયોધ્યાએ બીજાને મળી, સોનાથી શોભિત તીરો વડે, એ ભયાનક યુદ્ધમાં તેને નીચે પાડી દીધો.
ગજારોહા ગજારોહાન્નારાચશરતોમરૈઃ । સંસક્તાન્પાતયામાસુસ્તવ તેષાં ચ સર્વશઃ
હાથીસવારોએ લોખંડના તીરો અને ભાલાથી એકબીજાને, તારા અને તેમના બંને પક્ષના, ચારે બાજુ ફેંકી નાખ્યા.
કશ્ચિદુત્પત્ય સમરે વસ્વારણમાસ્થિતઃ । કેશપક્ષે પરામૃશ્ય જહાર સમરે શિરઃ
કોઈક યુદ્ધમાં ઉછળી દુશ્મનના હાથી પર ચઢી ગયો અને શત્રુના વાળ પકડી, યુદ્ધમાં તેનું માથું કાપી લીધું.
અન્યે દ્વિરદદન્તાગ્રનિર્ભિન્નહૃદયા રણે। વેમુશ્ચ રુધિરં વીરા નિઃશ્વસન્તઃ સમન્તતઃ
બીજાઓ, હાથીના દાંતથી હૃદય ચીરીને, લોહી વહાવી રહ્યા હતા અને ચારે બાજુ ધમફાળતા હતા, હે વીર.
કશ્ચિત્કરિવિષાણસ્થો વીરો રણવિશારદાઃ । પ્રાવેપચ્છક્તિનિર્ભિન્નો ગજશિક્ષાસ્ત્રવેદિના
કોઈ વીર, યુદ્ધકૌશલ્ય ધરાવતો, હાથીના સુંડ પર ઊભો હતો, પણ હાથીયુદ્ધના નિષ્ણાતે ફેંકેલા ભાલાથી છિદ્રાય ગયો.
પત્તિમઙ્ઘા રણે પક્તીન્ભિમન્દિપાલપરશ્વથૈઃ । ન્યતાપતયન્ત સંહૃષ્ટાઃ પરસ્પરકૃતાગસઃ
પદાતીઓ આનંદથી, ભીમની તલવાર અને દીપની કટારી વડે, યુદ્ધમાં એકબીજાને મારતા હતા, ભલે બંનેએ એકબીજા સામે ગુનો કર્યો હતો.
રથી ચ સમરે રાજન્નાસાદ્ય ગજયૂથપમ્ । સ ગજં પાતયામાસ ગજી ચ રથિનાં વરમ્
રાજા, યુદ્ધમાં રથ上的 યોદ્ધાએ ગજના નેતાને ટકરાવીને તેને જમીન પર પાડી દીધો, અને ગજ上的 યોદ્ધાએ પણ શ્રેષ્ઠ રથ上的 યોદ્ધાને ઢાળી નાખ્યો.
રથિનં ચ હયારોહઃ પ્રાસેન ભરતર્ષભ । પાતયામાસ સમરે રથી ચ હયસાદિનમ્
ભારતવંશના શ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં ઘોડેસવારએ ભાલાથી રથ上的 યોદ્ધાને પાડી નાખ્યો, અને રથ上的 યોદ્ધાએ પણ ઘોડેસવારને ઢાળી નાખ્યો.
પદાતી રથિનં સઙ્ખ્યે રથી ચાપિ પદાતિનમ્ । ન્યપાતયચ્છિતૈઃ શસ્ત્રૈઃ સેનયોરુભયોરપિ
યુદ્ધમાં પદાતીએ રથ上的 યોદ્ધાને અને રથ上的 યોદ્ધાએ પણ પદાતીને તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી બંને પક્ષે ઢાળી નાખ્યા.
ગજારોહા હયારોહાન્પાતયાંચક્રિરે તદા। હયારોહા ગજસ્થાંશ્ચ તદદ્ભુતમિવાભવત્
ત્યાં ગજ上的 યોદ્ધાઓએ ઘોડેસવારોને પાડી નાખ્યા અને ઘોડેસવારોએ પણ ગજ上的 યોદ્ધાઓને ઢાળી નાખ્યા; આ દૃશ્ય અદ્ભુત લાગતું હતું.
ગજારોહવરૈશ્ચાપિ તત્રતત્ર પદાતયઃ। પાતિતાઃ સમદૃશ્યન્ત તૈશ્ચાપિ ગજયોધિનઃ
વિવિધ સ્થળોએ શ્રેષ્ઠ ગજ上的 યોદ્ધાઓએ પદાતીઓને ઢાળી નાખ્યા અને પદાતીઓએ પણ ગજ上的 યોદ્ધાઓને પાડી નાખ્યા.
પત્તિસઙ્ઘા હયારોહૈઃ સાદિસઙ્ઘાશ્ચ પત્તિભિઃ । પાત્યમાના વ્યદૃશ્યન્ત શતશોઽથ સહસ્રશઃ
પદાતીઓના ટોળા ઘોડેસવારોથી અને ઘોડેસવારોના ટોળા પદાતીઓથી, શેકડો અને હજારોની સંખ્યામાં ઢળી પડતા દેખાતા.
ધ્વજૈસ્તત્રાપવિદ્ધૈશ્ચ કાર્મુકૈસ્તોમરૈસ્તથા। પ્રાસૈસ્તથા ગદાભિશ્ચ પરિઘૈઃ કમ્પનૈસ્તથા
ત્યાં ધ્વજાઓ, ધનુષ્ય, ભાલા, ભાલ, ગદા, લોખંડની મુગદરો અને દંડો ફેંકાયેલા અને વિખૂટા પડેલા પડ્યા હતા.
શક્તિભિઃ કવચૈશ્ચિત્રૈઃ કણપૈરઙ્કુશૈરપિ। નિસ્ત્રિંશૈર્વિમલૈશ્ચાપિ સ્વર્ણપુઙ્ખૈઃ શરૈસ્તથા
શક્તિ, સુંદર કવચ, કટારી, અંકુશ, તીક્ષ્ણ તલવાર અને ચમકતા, શુદ્ધ અને સોનાની અણીવાળા બાણો પણ ત્યાં પડ્યા હતા.
પરિસ્તોમૈઃ કુથાભિશ્ચ કમ્બલૈશ્ચ મહાધનૈઃ । ભૂર્ભાતિ ભરતશ્રેષ્ઠ સ્રગ્દામૈરિવ ચિત્રિતા
ઢાલ, કઠિન કવચ, કિંમતી કમ્બળ અને સુંદર કમરપટ્ટા સાથે, હે ભારતવંશના શ્રેષ્ઠ, ધરતી જાણે ફૂલોની વણાવેલી માળાઓથી શોભાયમાન થતી હતી.
નરાશ્વકાયૈઃ પતિતૈર્દન્તિભિશ્ચ મહાહવે । અગમ્યરૂપા પૃથિવી માંસશોણિતકર્દમા
મહાયુદ્ધમાં પડેલા માણસો, ઘોડા અને હાથીઓથી ધરતી એવડી કાદવ, માંસ અને લોહીથી ભરાઈ ગઈ હતી કે પસાર થવી અશક્ય બની ગઈ.
પ્રશશામ રજો ભૌમં વ્યુક્ષિતં રણશોણિતૈઃ । દિશશ્ચ વિમલાઃ સર્વાઃ સંબભૂવુર્જનેશ્વર
યુદ્ધના લોહીથી ભીંજાયેલા ધરતી上的 ધૂળ શાંત થઈ ગઈ અને, હે મનુષ્યોના સ્વામી, સર્વ દિશાઓ પણ સ્વચ્છ અને સ્પષ્ટ દેખાવા લાગી.
ઉત્થિતાન્યગણેયાનિ કબન્ધાનિ સમન્તતઃ। ચિહ્નભૂતાનિ જગતો વિનાશાર્થાય ભારત
હે ભારત, ચારે બાજુ અનગણિત ધડ ઊભા થયા, જે જગતના વિનાશના અશુભ સંકેત બની રહ્યા.
તસ્મિન્યુદ્ધે મહારૌદ્રે વર્તમાને સુદારુણે । પ્રત્યદૃશ્યન્ત રથિનો ધાવમાનાઃ સમન્તતઃ
તે અત્યંત ભયાનક અને ભયાવહ યુદ્ધમાં, રથ上的 યોદ્ધાઓ ચારે બાજુ દોડતા દેખાતા.
તતો ભીષ્મશ્ચ દ્રોણશ્ચ સૈન્ધવશ્ચ જયદ્રથઃ । પુરુમિત્રો જયો ભોજઃ શલ્યશ્ચાપિ સસૌબલઃ
પછી ભીષ્મ, દ્રોણ, સિંધુના રાજા જયદ્રથ, પુરુમિત્ર, જય, ભોજ અને શલ્ય તથા સૌબલાઓ સાથે આવ્યા.