ચેદિકાશિકરૂપેશ્ચ પૌરવૈરપિ સંવૃતઃ। ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ શિખણ્ડી ચ પાઞ્ચાલાશ્ચ પ્રભદ્રકાઃ
ચેદી, કાશી, કરૂપ અને પૌરવોએ ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, શિખંડી, પાંચાલ અને પ્રભદ્રકોને ઘેરી લીધા હતા.
મધ્યે સૈન્યસ્ય મહતઃ સ્થિતા યુદ્ધાય ભારત। તત્રૈવ ધર્મરાજોઽપિ ગજાનીકેન સંવૃતઃ
મહાન સૈન્યના મધ્યમાં, યુદ્ધ માટે તૈયાર, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર હાથીદળથી સુરક્ષિત ઊભા રહ્યા.
તતસ્તુ સાત્યકી રાજન્દ્રૌપદ્યાઃ પઞ્ચ ચાત્મજાઃ । અભિમન્યુસ્તતઃ શૂર ઇરાવાંશ્ચ તતઃ પરમ્
પછી સાથીકી, દ્રૌપદીના પાંચ પુત્રો, પછી શૂરવીર અભિમન્યુ અને પછી ઇરાવાન ઊભા રહ્યા.
ભૈમસેનિસ્તતો રાજન્કેકયાશ્ચ મહારથાઃ । એતે સર્વે મહારાજ વામં પાર્શ્વમુપાશ્રિતાઃ
પછી ભીમસેન અને કૈકેયના મહારથીઓ, રાજા, એ બધા ડાબી બાજુએ ઊભા રહ્યા.
સર્વસ્ય જગતો ગોપ્તા ગોપ્તા યસ્ય જનાર્દનઃ। `તત્રાનુરથિનાં શ્રેષ્ઠો વામશ્રૃઙ્ગે વ્યવસ્થિતઃ।' એવમેતં મહાવ્યૂહં પ્રત્યવ્યૂહન્ત પાણ્ડવાઃ
જે સમગ્ર જગતના રક્ષક છે અને જેમના રક્ષક જનાર્દન છે, તે ડાબી શિખરે, અનુયાયીઓમાં શ્રેષ્ઠ, ઊભા રહ્યા. આમ પાંડવો એ મહાવ્યૂહ ગોઠવ્યો.
વધાર્થં તવ પુત્રામાં તત્પક્ષે યે ચ સઙ્ગતાઃ । તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં વ્યતિષક્તરથદ્વિપમ્
તમારા પુત્રો અને તેમની સાથે જોડાયેલા લોકોના વિનાશ માટે, રથ અને હાથીઓ એકબીજામાં ભળી ગયા અને યુદ્ધ શરૂ થયું.
તાવકાનાં પરેષાં ચ નિઘ્નતામિતરેતરમ્ । હયૌઘાશ્ચ રથૌઘાશ્વ તત્ર તત્ર વિશાંપતે
તમારા અને વિરોધી પક્ષના સૈનિકો એકબીજાને મારતા હતા, અને ઘોડા તથા રથના જૂથો અહીં-ત્યાં દેખાતા હતા.
સંપતન્તો વ્યદૃશ્યન્ત નિઘ્નન્તસ્તે પરસ્પરમ્ । ધાવતાં ચ રથોઘાનાં નિઘ્નતાં ચ પૃથક્ પૃથક્
તેઓ એકબીજા પર દોડતા અને મારતા દેખાયા; રથોના જૂથો પણ અલગ-અલગ દોડી અને લડતા હતા.
બભૂવ તુમુલઃ શબ્દો વિમિશ્રો દુન્દુભિસ્વનૈઃ । દિવસ્પૃઙ્વરવીરાણાં નિઘ્નતામિતરેતરમ્ । સંપ્રહારે સુતુમુલે તવ તેષાં ચ ભારત
ડુંકડોળ અને ઢોલના ગર્જન સાથે ભયાનક અવાજ ઊઠ્યો, જ્યારે બંને પક્ષના વીર યોદ્ધાઓ ભયાનક યુદ્ધમાં એકબીજાને આડેધડ મારતા હતા, હે ભારત.
તતો વ્યૂઢેષ્વનીકેષુ તાવકેષુ પરેષુ ચ। ધનઞ્જયો રથાનીકમવધીત્તવ ભારત
પછી, જ્યારે બંને પક્ષોની સેના ગોઠવાઈ હતી, ધનંજયે તારી પક્ષની અને દુશ્મન પક્ષની રથસેનાને વિંધી નાખી, હે ભારત.
શરૈરથિરથો યુદ્ધે દારયન્રથયૂથપાન્ । તે વધ્યમાનાઃ પાર્થેન કાલેનેવ યુગક્ષયે
યુદ્ધમાં રથયોધ્યાએ તીરો વડે રથપતિઓને ચીરી નાખ્યા; પાર્થના હાથોં મારાતા એ લોકો યુગના અંતે કાળ જેવી વિનાશક લાગતા.
ધાર્તરાષ્ટ્રા રણે યત્નાત્પાણ્ડવાન્પ્રત્યયોધયન્ । પ્રાર્થયાના યશો દીપ્તાં મૃત્યું કૃત્વા નિવર્તનમ્
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ યુદ્ધમાં પુરજોશથી પાંડવો સામે લડાઈ કરી, તેજસ્વી યશ મેળવવા માટે, અને મૃત્યુને પોતાનું વળતર માનીને.
એકાગ્રમનસો ભૂત્વા પાણ્ડવાનાં વરૂથિનીમ્ । બભઞ્જુર્બહુશો રાજંસ્તે ચાસઞ્જન્ત સંયુગે
એકાગ્ર મનથી, તેઓ વારંવાર પાંડવોની પાંખ તોડી નાખતા, હે રાજા, અને યુદ્ધમાં જકડી પડતા.
દ્રવદ્ભિરથભગ્નૈશ્ચ પરિવર્તદ્ભિરેવ ચ। પાણ્ડવૈઃ કૌરવેયૈશ્ચ ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન
રથ તૂટી ગયા હતા, કેટલાક ભાગી રહ્યા હતા, કેટલાક ચારે બાજુ દોડી રહ્યા હતા; પાંડવો અને કૌરવો વચ્ચે કંઈ પણ ઓળખી શકાયું નહોતું.
ઉદતિષ્ઠદ્રજો ભૌમં છાદયાનં દિવાકરમ્। ન દિશઃ પ્રદિશો વાપિ જજ્ઞિરેઽત્ર સમાગતાઃ
પૃથ્વી પરથી ધૂળ ઊઠી અને સૂર્યને ઢાંકી નાખી; ત્યાં ભેગા થયેલા લોકો દિશા કે પ્રદેશ કંઈ ઓળખી શકતા નહોતા.
અનુમાનેન સંજ્ઞાભિર્નામગોત્રૈશ્ચ સંયુગે। અવર્તત તદા યુદ્ધં તત્ર તત્ર વિશાંપતે
યુદ્ધમાં, સંકેતો, નામ અને વંશ ઓળખીને, ક્યારેક અનુમાનથી, લડાઈ અહીં ત્યાં ચાલુ રહી, હે મહાન પુરુષ.
ન વ્યૂહો ભિદ્યતે તત્ર કૌરવાણાં કથઞ્ચન । રક્ષિતઃ સત્યસન્ધેન ભારદ્વાજેન સંયુગે
કૌરવોની ગોઠવણી ત્યાં કોઈ રીતે તૂટી નહોતી, કારણ કે સત્યનિષ્ઠ ભારદ્વાજે યુદ્ધમાં તેને સુરક્ષિત રાખી હતી.
તથૈવ પાણ્ડવાનાં ચ રક્ષિતઃ સવ્યસાચિના। નાભિદ્યત મહાવ્યૂહો ભીમેન ચ સુરક્ષિતઃ
એ જ રીતે, પાંડવોની મહાસેના પણ સવ્યસાચી અને ભીમ દ્વારા સારી રીતે રક્ષિત હોવાથી તૂટી નહોતી.
સેનાગ્રાદપિ નિષ્પત્ય પ્રાયુધ્યંસ્તત્ર માનવાઃ । ઉભયોઃ સેનયો રાજન્વ્યતિષક્તરથદ્વિપાઃ
સેનાના આગળથી માણસો બહાર આવીને લડવા લાગ્યા; બંને પક્ષોની રથ અને હાથીઓ એકબીજામાં ગૂંથાઈ ગયા, હે રાજા.
હયારોહૈર્હયારોહાઃ પાત્યન્તે સ્મ મહાહવે। ઋષ્ટિભિર્વિમલાભિશ્ચ પ્રાસૈરપિ ચ સંયુગે
મોટા યુદ્ધમાં ઘોડેસવારોએ ઘોડેસવારોને નિર્ભયતાથી ભાલા અને શસ્ત્રોથી ફેંકી નાખ્યા.
રથી રથિનમાસાદ્ય શરૈઃ કનકભૂષણૈઃક । પાતયામાસ સમરે તસ્મિન્નતિભયંકરે
એક રથયોધ્યાએ બીજાને મળી, સોનાથી શોભિત તીરો વડે, એ ભયાનક યુદ્ધમાં તેને નીચે પાડી દીધો.
ગજારોહા ગજારોહાન્નારાચશરતોમરૈઃ । સંસક્તાન્પાતયામાસુસ્તવ તેષાં ચ સર્વશઃ
હાથીસવારોએ લોખંડના તીરો અને ભાલાથી એકબીજાને, તારા અને તેમના બંને પક્ષના, ચારે બાજુ ફેંકી નાખ્યા.
કશ્ચિદુત્પત્ય સમરે વસ્વારણમાસ્થિતઃ । કેશપક્ષે પરામૃશ્ય જહાર સમરે શિરઃ
કોઈક યુદ્ધમાં ઉછળી દુશ્મનના હાથી પર ચઢી ગયો અને શત્રુના વાળ પકડી, યુદ્ધમાં તેનું માથું કાપી લીધું.
અન્યે દ્વિરદદન્તાગ્રનિર્ભિન્નહૃદયા રણે। વેમુશ્ચ રુધિરં વીરા નિઃશ્વસન્તઃ સમન્તતઃ
બીજાઓ, હાથીના દાંતથી હૃદય ચીરીને, લોહી વહાવી રહ્યા હતા અને ચારે બાજુ ધમફાળતા હતા, હે વીર.
કશ્ચિત્કરિવિષાણસ્થો વીરો રણવિશારદાઃ । પ્રાવેપચ્છક્તિનિર્ભિન્નો ગજશિક્ષાસ્ત્રવેદિના
કોઈ વીર, યુદ્ધકૌશલ્ય ધરાવતો, હાથીના સુંડ પર ઊભો હતો, પણ હાથીયુદ્ધના નિષ્ણાતે ફેંકેલા ભાલાથી છિદ્રાય ગયો.
પત્તિમઙ્ઘા રણે પક્તીન્ભિમન્દિપાલપરશ્વથૈઃ । ન્યતાપતયન્ત સંહૃષ્ટાઃ પરસ્પરકૃતાગસઃ
પદાતીઓ આનંદથી, ભીમની તલવાર અને દીપની કટારી વડે, યુદ્ધમાં એકબીજાને મારતા હતા, ભલે બંનેએ એકબીજા સામે ગુનો કર્યો હતો.
રથી ચ સમરે રાજન્નાસાદ્ય ગજયૂથપમ્ । સ ગજં પાતયામાસ ગજી ચ રથિનાં વરમ્
રાજા, યુદ્ધમાં રથ上的 યોદ્ધાએ ગજના નેતાને ટકરાવીને તેને જમીન પર પાડી દીધો, અને ગજ上的 યોદ્ધાએ પણ શ્રેષ્ઠ રથ上的 યોદ્ધાને ઢાળી નાખ્યો.
રથિનં ચ હયારોહઃ પ્રાસેન ભરતર્ષભ । પાતયામાસ સમરે રથી ચ હયસાદિનમ્
ભારતવંશના શ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં ઘોડેસવારએ ભાલાથી રથ上的 યોદ્ધાને પાડી નાખ્યો, અને રથ上的 યોદ્ધાએ પણ ઘોડેસવારને ઢાળી નાખ્યો.
પદાતી રથિનં સઙ્ખ્યે રથી ચાપિ પદાતિનમ્ । ન્યપાતયચ્છિતૈઃ શસ્ત્રૈઃ સેનયોરુભયોરપિ
યુદ્ધમાં પદાતીએ રથ上的 યોદ્ધાને અને રથ上的 યોદ્ધાએ પણ પદાતીને તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી બંને પક્ષે ઢાળી નાખ્યા.
ગજારોહા હયારોહાન્પાતયાંચક્રિરે તદા। હયારોહા ગજસ્થાંશ્ચ તદદ્ભુતમિવાભવત્
ત્યાં ગજ上的 યોદ્ધાઓએ ઘોડેસવારોને પાડી નાખ્યા અને ઘોડેસવારોએ પણ ગજ上的 યોદ્ધાઓને ઢાળી નાખ્યા; આ દૃશ્ય અદ્ભુત લાગતું હતું.