મહાવ્યૂહઃ કલિઙ્ગાનામેકેન મૃદિતસ્ત્વયા । એવમુક્ત્વા શિનેર્નપ્તા દીર્ઘબાહુરરિન્દમ। રથાદ્રથમભિદ્રુત્ય પર્યષ્વજત પાણ્ડવમ્
કળિંગોની મહાન વ્યૂહરચના તમે એકલા જ તોડી નાખી. આવું કહીને લાંબા હાથવાળો, દુશ્મનોને હરાવનાર સાથીકી રથમાંથી ઊતર્યો અને પાંડવને ગળે મળ્યો.
તતઃ સ્વરથમાસ્થાય પુનરેવ મહારથઃ । તાવકાનવધીત્ક્રુદ્ધો ભીમસ્ય બલમાદધત્
પછી મહારથી સાથીકી ફરીથી પોતાના રથ પર ચઢ્યો, ભીમની શક્તિથી પ્રેરાઈને, ગુસ્સામાં તમારા લોકો પર તૂટી પડ્યો.
તતોઽપરાહ્ણભૂયિષ્ઠે તસ્મિન્નહનિ ભારત। રથનાગાશ્વપત્તીનાં સાદિનાં ચ મહાક્ષયે
પછી એ દિવસે, બપોર પછીના સમયે, રથ, હાથી, ઘોડા અને પગદળનું ભારે વિનાશ થયું.
દ્રોણપુત્રેણ શલ્યેન કૃપેણ ચ મહાત્મના । સમસજ્જત પાઞ્ચાલ્યસ્ત્રિભિરૈતૈર્મહારથૈઃ
દ્રોણપુત્ર, શલ્ય અને મહાન આત્માવાળા કૃપાએ ત્રણેય મહારથીઓએ પાંચાલને યુદ્ધ માટે ઘેર્યો.
સ લોકવિદિતાનશ્વાન્નિજઘાન મહાબલઃ । દ્રૌણેઃ પાઞ્ચાલદાયાદઃ શિતૈર્દશભિરાશુગૈઃ
પાંચાલના વારસે, તે મહાબળવાને, દ્રોણપુત્રના પ્રસિદ્ધ ઘોડાઓને દસ તીખા અને ઝડપી બાણોથી ઘાયલ કર્યા.
તતઃ શલ્યરથં તૂર્ણમાસ્થાય હતવાહનઃ । દ્રૌણિઃ પાઞ્ચાલદાયાદમભ્યવર્ષદથેષુભિઃ
પછી, પોતાના ઘોડા મરી ગયા પછી, દ્રોણપુત્ર ઝડપથી શલ્યના રથ પર ચઢ્યો અને પાંચાલના વારસ પર બાણોની વરસાદ વરસાવી.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં તુ સંયુક્તં દ્રૌણિના વીક્ષ્ય ભારત। સૌભદ્રોઽભ્યપતત્તૂર્ણં વિકિરન્નિશિતાઞ્શરાન્
ધૃષ્ટદ્યુમ્નને દ્રોણપુત્ર સાથે યુદ્ધ કરતા જોઈને, સૌભદ્ર ઝડપથી દોડી આવ્યો અને તીખા બાણો વરસાવા લાગ્યો.
સ શલ્યં પ़ઞ્ચવિંશત્યા કૃપં ચ નવભિઃ શરૈઃ । અશ્વત્થામાનમષ્ટાભિર્વિવ્યાધ પુરુષર્ષભઃ
એ મહાન પુરુષે શલ્યને પચ્ચીસ, કૃપાને નવ અને અશ્વત્થામાને આઠ બાણો મારી ઘાયલ કર્યા.
આર્જુનિં તુ તતસ્તૂર્ણં દ્રૌણિર્વિવ્યાધ પત્રિણા। શલ્યોઽથ દશભિશ્ચૈવ કૃપશ્ચ નિશિતૈસ્ત્રિભિઃ
પછી દ્રોણપુત્રે ઝડપથી અર્જુનપુત્રને એક બાણથી ઘાયલ કર્યો, શલ્યે દસ અને કૃપાએ ત્રણ તીખા બાણો મારી ઘાયલ કર્યા.
લક્ષ્મણસ્તવ પૌત્રસ્તુ સૌભદ્રં સમવસ્થિતમ્ । અભ્યવર્તત સંહૃષ્ટસ્તતો યુદ્ધમવર્તત
તમારો પૌત્ર લક્ષ્મણ આનંદથી તૈયાર ઊભેલા સૌભદ્ર પાસે પહોંચ્યો અને પછી યુદ્ધ શરૂ થયું.
દૌર્યોધનિઃ સુસંક્રુદ્ધઃ સૌભદ્રં પરવીરહા । વિવ્યાધ સમરે રાજંસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્
દુર્યોધનપુત્રે, ભારે ગુસ્સામાં, દુશ્મનોના વિનાશક સૌભદ્રને યુદ્ધમાં ઘાયલ કર્યો અને એ દૃશ્ય અદ્દભુત લાગ્યું.
અભિમન્યુઃ સુસંક્રુદ્ધો ભ્રાતરં ભરતર્ષભ । શરૈઃ પઞ્ચાશતૈ રાજન્ક્ષિપ્રહસ્તોઽભ્યવિધ્યત
અભિમન્યુએ પણ ભારે ગુસ્સામાં, પોતાના ભાઈને પચાસ બાણો મારી ઘાયલ કર્યો, તેનો હાથ ઝડપથી ચાલતો હતો.
લક્ષ્મણોઽપિ પુનસ્તસ્ય ધનુશ્ચિચ્છેદ પત્રિણા। મુષ્ટિદેશે મહારાજ તતસ્તે ચુક્રુશુર્જનાઃ
લક્ષ્મણે પણ, રાજા, અભિમન્યુના ધનુષ્યને મુઠ્ઠી પાસે બાણથી કાપી નાખ્યું, અને લોકો ચીસો પાડી ઉઠ્યા.
તદ્વિહાય ધનુશ્છિન્નં સૌભદ્રં પરવીરહા। અન્યદાદત્તવાંશ્ચિત્રં કાર્મુકં વેગવત્તરમ્
પછી, તૂટેલું ધનુષ્ય છોડી, દુશ્મનોના વિનાશક સૌભદ્રે એક બીજું સુંદર અને વધુ ઝડપી ધનુષ્ય હાથમાં લીધું.
તૌ તત્ર સમરે યુક્તૌ કૃતપ્રતિકૃતૈષિણૌ । અન્યોન્યં વિશિસ્વૈસ્તીક્ષ્ણૈર્જઘ્નતુઃ પુરુષર્ષભૌ
તે યુદ્ધમાં, બંને પુરુષશ્રેષ્ઠો એકબીજાની ચાલો સમજીને, અત્યંત તીખા હથિયારો વડે એકબીજાને ઘાયલ કરતા હતા.
તતો દુર્યોધનો રાજ દૃષ્ટ્વા પુત્રં મહારથમ્। પીડિતં તવ પૌત્રેણ પ્રાયાત્તત્ર પ્રજેશ્વરઃ
પછી, રાજા દુર્યોધને જ્યારે જોયું કે તેનો પુત્ર મહારથી, આપના પૌત્રના પ્રહારથી પીડાઈ રહ્યો છે, ત્યારે પ્રજાધિપતિ ત્યાં આગળ વધ્યો.
સન્નિવૃત્તે તવ સુતે સર્વ એવ જનાધિપાઃ । આર્જુનિં રથવંશેન સમન્તાત્પર્યવારયન્
પછી, આપનો પુત્ર પાછો ફરતાં, બધા રાજાઓએ મળીને રથસેનાથી ચારેય બાજુથી અર્જુનને ઘેરી લીધો.
સ તૈઃ પરિવૃતઃ શૂરૈઃ શૂરો યુધિ સુદુર્જયૈઃ । ન સ્મ પ્રવ્યથતે રાજન્કૃષ્ણતુલ્યપરાક્રમઃ
એવી દુર્લંઘ્ય અને શૂરવીર સેના વચ્ચે ઘેરાયેલા અર્જુન, કૃષ્ણ જેટલી પરાક્રમશાળી, રાજા, ذرાય પણ ડગમગ્યા નહીં.
સૌભદ્રમથ સંસક્તં દૃષ્ટ્વા તત્ર ધનંજયઃ । અભિદુદ્રાવ વેગેન ત્રાતુકામઃ સ્વમાત્મજમ્
પછી ધનંજયે ત્યાં પોતાના પુત્ર અભિમન્યુને યુદ્ધમાં વ્યસ્ત જોયો અને તેને બચાવવા માટે ઝડપથી દોડી આવ્યો.
તતઃ સરથનાગાશ્વા ભીષ્મદ્રોણપુરોગમાઃ । અભ્યવર્તન્ત રાજાનઃ સહિતાઃ સવ્યસાચિનમ્
પછી, ભીષ્મ અને દ્રોણની આગેવાનીમાં બધા રાજાઓ પોતાના રથ, હાથી અને ઘોડા સાથે મળીને સવ્યસાચી તરફ વળ્યા.
ઉદ્વૂતં સહસા ભૌમં નાગાશ્વરથપત્તિભિઃ । દિવાકરરથં પ્રાપ્ય રજસ્તીવ્રમદૃશ્યત
પૃથ્વી પર હાથી, ઘોડા, રથ અને પગદળે ઉડાવેલું ધૂળ, તેજસ્વી અર્જુનના રથ પાસે પહોંચતાં જ વધુ ઘનઘોર દેખાવા લાગ્યું.
તાનિ નાગસહસ્રાણિ ભૂમિપાલશતાનિ ચ। તસ્ય બાણપથં પ્રાપ્ય નાભ્યવર્તન્ત સર્વશઃ
એ હજારો હાથીઓ અને સૈકડો રાજાઓ, જ્યારે અર્જુનના બાણોના માર્ગમાં આવ્યા, ત્યારે તેઓ આગળ વધી જ શક્યા નહીં.
પ્રણેદુઃ સર્વભૂતાનિ બભૂવુસ્તિમિરા દિશઃ। કુરૂણાં ચાનયસ્તીવ્રઃ સમદૃશ્યત દારુણઃ
બધા જીવજંતુઓ રડવા લાગ્યા, દિશાઓ અંધકારમય થઈ ગઈ અને કૌરવોમાં ભયાનક વિપત્તિ દેખાવા લાગી.
નાપ્યન્તરિક્ષં ન દિશો ન ભૂમિર્ન ચ ભાસ્કરઃ । પ્રજજ્ઞે ભરતશ્રેષ્ઠ સસ્ત્રસઙ્ઘૈઃ કિરીટિનઃ
કિરીટધારી અર્જુનના અસંખ્ય શસ્ત્રોથી આકાશ, દિશાઓ, પૃથ્વી અને સૂર્ય, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, કંઈયું દેખાતું જ નહોતું.
સાદિતા રથનાગાશ્ચ હતાશ્વા રથિનો રણે। વિપ્રદ્રુતરથાઃ કેચિદ્દૃશ્યન્તે રથયૂથપાઃ
યુદ્ધમાં રથ અને હાથીઓ પડી ગયા, ઘોડા અને રથચાલકો માર્યા ગયા; કેટલાક રથપતિઓના રથ તૂટી ગયા અને તેઓ ભાગતા દેખાયા.
વિરથા રથિનશ્ચાન્યે ધાવમાનાઃ સમન્તતઃ । તત્રતત્રૈવ દૃશ્યન્તે સાયુધાઃ સાઙ્ગદૈર્ભુજૈઃ
અન્ય રથીઓ, રથ વિના, હથિયાર અને કંકણ પહેરીને, અહીં-ત્યાં ચારે તરફ દોડતા જોવા મળ્યા.
હયારોહા હયાંસ્ત્યક્ત્વા ગજારોહાશ્ચ દન્તિનઃ । અર્જુનસ્ય ભયાદ્રાજન્સમન્તાદ્વિપ્રદુદ્રુવુઃ
ઘોડેસવારોએ પોતાના ઘોડા છોડી દીધા અને હાથીસવારોએ પોતાના હાથીઓ; અર્જુનના ભયથી, રાજા, તેઓ ચારે બાજુ ભાગી ગયા.
રથેભ્યશ્ચ ગજેભ્યશ્ચ હયેભ્યશ્ચ નરાધિપાઃ । પતિતાઃ પાત્યમાનાશ્ચ દૃશ્યન્તેઽર્જુનસાયકૈઃ
રથ, હાથી અને ઘોડા પરથી રાજાઓ અર્જુનના બાણોથી પડતા અને ઘાયલ થતા જોવા મળ્યા.
સગદાનુદ્યતાન્બાહૂન્સખઙ્ગાંશ્ચ વિશાંપતે । સપ્રાસાંશ્ચ સતૂણીરાન્સશરાન્સશરાસનાન્
હે રાજાઓના સ્વામી, અર્જુને પોતાના ભયાનક બાણોથી ગદા, તલવાર, ભાલા, તૂણીઓ, બાણ અને ધનુષ્ય ધરાવતાં યુદ્ધમાં ઉંચકાયેલા હાથ કાપી નાખ્યા.
સાઙ્કુશાકન્સપતાકાંશ્ચ તત્રતત્રાર્જુનો નૃણામ્ । નિચકર્ત શરૈરુગ્રૈ રૌદ્રં વપુરધારયત્
અર્જુને અહીં-ત્યાં માણસોના અંકુશ, ધ્વજ અને અન્ય હથિયારો ધરાવતાં હાથ પોતાના ભયાનક બાણોથી કાપી નાખ્યા અને ભયાનક રૂપ ધારણ કર્યું.